İnfaz Kanunu’nun geçici maddeleri, kamuoyunda en çok yanlış anlaşılan bölümdür. Bu maddelerin büyük bölümü belirli bir suç tarihine veya belirli bir takvim gününe bağlıdır; süresi dolmuş ya da kapsamı dar olan bir hüküm, bugün herkese uygulanacak genel bir kural gibi aktarılabilmektedir. Bu yazı, hangi geçici maddenin hangi tarihe kilitli olduğunu gösterir.
🔒 Geçici Madde 6: 30/3/2020 Kilidi
En sık karıştırılan hüküm budur. Geçici 6. madde yalnızca 30/3/2020 tarihine kadar işlenen suçlar bakımından uygulanır ve maddede sayılan suç grupları kapsam dışındadır.
Bu tarih koşulunu taşıyan dosyalarda:
- 105/A maddesinin birinci fıkrasındaki "bir yıl"lık süre "üç yıl" olarak uygulanır (birinci fıkra),
- Sıfır-altı yaş grubu çocuğu bulunan kadın hükümlüler ile yetmiş yaşını bitirmiş hükümlülerde "iki yıl"lık süre "dört yıl" olarak uygulanır,
- Ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatını yalnız idame ettiremeyen altmış beş yaşını bitirmiş hükümlüler bakımından azami süre sınırına bakılmaksızın denetimli serbestlik uygulanabilir,
- Koşullu salıverilme süresinin hesabında on beş yaşını dolduruncaya kadar kurumda geçen bir gün üç gün, on sekiz yaşını dolduruncaya kadar geçen bir gün iki gün sayılır (dördüncü fıkra).
Birinci ve ikinci fıkra, iyi hâlli olmak koşuluyla kapalı kurumda bulunan hükümlüler hakkında da uygulanır.
Not: Bu yazı yürürlük ve tarih koşullarını tanıtır; af beklentisi ya da sonuç taahhüdü içermez.
🗓️ Geçici Madde 9: Süresi Dolan Covid-19 İzni
Geçici 9. maddenin beşinci fıkrası, Covid-19 salgını nedeniyle belirli hükümlü gruplarının 31/5/2020 tarihine kadar izinli sayılmasını düzenlemiş; salgının devamı hâlinde bu sürenin Adalet Bakanlığınca her defasında iki ayı geçmemek üzere on dokuz kez uzatılabileceğini öngörmüştür.
Aynı maddenin altıncı fıkrasındaki açık kuruma gönderme imkânı ise metnin son cümlesiyle 31/7/2023 tarihine kadar uygulanmak üzere sınırlanmıştır. Maddenin diğer fıkraları da tarihe bağlıdır: üçüncü fıkradaki "yirmi beş gün" uygulaması 1/1/2021 tarihine kadar geçerliydi; ikinci fıkra 89. maddedeki değişikliklerin 1/1/2021‘den itibaren uygulanacağını belirtir.
Maddenin birinci fıkrası ayrı bir konudur: 30/3/2020 tarihinden önceki eylemler nedeniyle verilen bazı disiplin ceza ve tedbirlerinin, infaz edilmeleri kaydıyla 48. maddedeki süre ve karar şartı aranmaksızın idare ve gözlem kurulunun iyi hâl kararı üzerine kaldırılmasını öngörür; 55. madde hükümleri saklıdır.
📌 Geçici Madde 10 ve 11: 31/7/2023 ve 4/6/2025 Kilitleri
Geçici 10. madde (7456 sayılı Kanunla eklendi), 31/7/2023 itibarıyla Covid-19 izninde bulunan hükümlülerin izin bitimini takip eden on beş gün içinde kurumlarına dönme zorunluluğunu ve bu tarihe bağlı geçiş kurallarını düzenler.
Geçici 11. madde (4/6/2025 tarihli 7550 sayılı Kanunla eklendi) tek cümledir ve önemlidir: 105/A maddesinin birinci fıkrasında yapılan düzenleme — yani kurumda geçirilmesi gereken sürenin en az onda birine ilişkin yeni ön şart — maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce işlenen suçlar bakımından uygulanmaz.
Geçici 11’in ilgili fıkrası ayrıca, 31/7/2023 ve öncesinde işlenmiş suçlar bakımından — maddede sayılan suç grupları hariç — açık kuruma ayrılma ve denetimli serbestlikten erken yararlanmaya ilişkin özel bir düzen kurar.
🗂️ Diğer Geçici Maddeler
Geçici 1. madde, Anayasa Mahkemesinin 27/12/2023 tarihli ve E.2018/96, K.2023/222 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.
Geçici 2. madde, ölüm cezaları dönüştürülen belirli hükümlüler bakımından koşullu salıverilme hükümlerinin uygulanmayacağını öngörür. Geçici 3 (2012) ve Geçici 4 (2013) maddeleri, yürürlüğe girdikleri dönemin geçiş kurallarıdır; Geçici 4’teki süre şartına ilişkin istisna 31/12/2020 tarihine kadar uygulanmıştır. Geçici 5. madde ise 7 Kasım 1982 tarihinden önce işlenmiş suçlara ilişkin dar bir kuraldır.
⚠️ Neden Bu Kadar Sık Yanlış Aktarılıyor?
Geçici maddelerin çoğu, yürürlüğe girdikleri dönemde geniş bir kitleyi ilgilendirmiştir. Ancak metinlerin kendisi suç tarihi veya uygulama tarihi koşulu içerir. Bu koşul aktarılmadığında, süresi dolmuş bir düzenleme yürürlükteki genel kural gibi görünür.
Bir dosyada hangi geçici maddenin uygulanacağı; suçun işlendiği tarih, suç tipi ve hükmün kesinleşme tarihi birlikte değerlendirilerek belirlenir. Bu değerlendirme yapılmadan verilen genel bilgiler yanıltıcı olabilir.
📌 İlgili Konular
İlgili yazılarımız: 7550 sayılı Kanun değişiklikleri, denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak infaz, çocuk hükümlülerde koşullu salıverilme kuralı ve müddetname ve itiraz.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
"Üç yıl denetimli serbestlik" herkese uygulanır mı?
Hayır. Geçici 6. madde yalnızca 30/3/2020 tarihine kadar işlenen suçlar bakımından ve maddede sayılan suçlar hariç olmak üzere uygulanır.
Covid-19 izni hâlâ yürürlükte mi?
Geçici 9. maddenin altıncı fıkrası metninde 31/7/2023 tarihine kadar uygulanmak üzere sınırlanmıştır; Geçici 10. madde bu tarihe bağlı dönüş kurallarını düzenler.
7550 ile gelen yeni ön şart geriye yürür mü?
Geçici 11. madde, 105/A birinci fıkrasındaki düzenlemenin yürürlük tarihinden önce işlenen suçlara uygulanmayacağını belirtir.
Hangi geçici madde uygulanacağı nasıl belirlenir?
Suç tarihi, suç tipi ve hükmün özellikleri birlikte değerlendirilir; her dosya kendi tarihleriyle incelenir.
5275 Sayılı Kanunun Geçici Maddeleri: Hangi Kural Hangi Tarihe Bağlı? hakkında bilgi almak için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu makalede yer alan bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve güncel mevzuata göre değişiklik gösterebilir. İnfaz süreleri ve koşulları suç tarihine, suç türüne ve hükmün özelliklerine göre değişir; her somut olay kendine özgüdür ve sonuç taahhüdü içermez.
