Türkiye’de eşler arasında yasal mal rejimi, 2002’den bu yana edinilmiş mallara katılma rejimidir. Ancak bu rejim değişmez değildir: Eşler anlaşarak her zaman, eşlerden biri ise haklı sebebin varlığında mahkeme kararıyla mal ayrılığına geçebilir. İkinci yol, kanunda “olağanüstü mal rejimi” başlığıyla düzenlenmiştir.
🤝 Yol 1: Sözleşmeyle Geçiş
Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle yasal rejimi değiştirebilir; bu sözleşme noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır ve evlilik öncesinde ya da evlilik devam ederken her zaman kurulabilir. Anlaşma yoluyla geçişin ayrıntıları için mal rejimi sözleşmesi yazımıza bakabilirsiniz.
⚖️ Yol 2: Mahkeme Kararıyla Geçiş (TMK m.206)
Haklı bir sebep varsa hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine mevcut mal rejiminin mal ayrılığına dönüşmesine karar verebilir. Kanun, özellikle şu hâlleri haklı sebep sayar:
- Diğer eşe ait malvarlığının borca batık olması veya ortaklık malları üzerindeki payının haczedilmesi,
- Diğer eşin, istemde bulunanın veya ortaklığın menfaatlerini tehlikeye düşürmesi,
- Diğer eşin, ortaklık malları üzerindeki tasarruf işlemleri için gereken rızasını haklı sebep olmadan esirgemesi,
- Diğer eşin, malvarlığı, geliri, borçları veya ortaklık malları hakkında bilgi vermekten kaçınması,
- Diğer eşin sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksun olması.
Sayılan hâller örnekleyicidir; mahkeme benzer ağırlıktaki durumları da haklı sebep kabul edebilir. Ayrıca, mal ortaklığı rejiminde eşlerden biri hakkında iflas açılması hâlinde rejim kendiliğinden mal ayrılığına dönüşür; cebrî icrada alacaklının talebiyle de dönüşüme karar verilebilir.
Özet: Mal ayrılığına; anlaşarak noterde her zaman, anlaşma yoksa haklı sebebe dayanan dava ile geçilebilir. Karar, mevcut rejimin tasfiyesini tetikler.
📌 Geçişin Sonuçları
Mal ayrılığına geçişle birlikte o güne kadarki rejim tasfiye edilir: Edinilmiş mallara katılma rejimindeki artık değere katılma alacağı, geçiş anına göre hesaplanır. Geçiş tarihinden sonra her eş, kendi malvarlığını bağımsız biçimde edinir, yönetir ve borçlarından yalnızca kendi malvarlığıyla sorumlu olur. Bu yönüyle dava, özellikle eşlerden birinin riskli ticari faaliyeti veya mal kaçırma şüphesi bulunan evliliklerde önleyici bir araçtır; boşanma davasından bağımsız olarak açılabilir.
🔗 İlgili Konular
Boşanmada mal paylaşımı · Edinilmiş mallara katılma rejimi · Mal kaçırma ve tasarrufun iptali · Katılma alacağı
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Mal ayrılığına geçiş boşanma anlamına mı gelir?
Hayır. Bu dava evliliği sona erdirmez; yalnızca eşler arasındaki mal rejimini değiştirir. Evlilik, mal ayrılığı rejimi altında devam eder.
Geçiş kararı geçmişe etkili mi?
Tasfiye, rejimin sona erdiği ana göre yapılır; o tarihe kadar edinilmiş mallardan doğan katılma alacağı hakları korunur. Geçişten sonra edinilen mallar ise tasfiyeye dahil olmaz.
Eşim borçlarını gizliyor; bu dava açılabilir mi?
Malvarlığı, gelir ve borçlar hakkında bilgi vermekten kaçınma kanunda açıkça haklı sebep sayılmıştır; somut olayın ispatı hâlinde mal ayrılığına geçişe karar verilebilir.
Sonradan tekrar eski rejime dönülebilir mi?
Evet. Eşler mal rejimi sözleşmesiyle her zaman yeni bir rejim kabul edebilir; ayrıca dönüşüme yol açan sebebin ortadan kalkması hâlinde hâkimden eski rejime dönülmesine karar vermesi istenebilir.
Mal rejiminin değiştirilmesi ve tasfiyesi hesap yönüyle teknik bir alandır. Detaylı bilgi için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu makalede yer alan bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve güncel mevzuata göre değişiklik gösterebilir. Her somut olay kendine özgüdür.
