Türkiye’de icra ve iflas hukuku, 1932 yılından bu yana yürürlükte olan 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu ile düzenlenmektedir. Yaklaşık doksan yılı aşkın süredir uygulanan bu kanun, çeşitli dönemlerde değişiklikler geçirmiş olsa da günümüz ihtiyaçlarına tam anlamıyla cevap vermekte yetersiz kalmaktadır. Bu eksiklikleri gidermek amacıyla Adalet Bakanlığı, “Cebrî İcra Kanunu Taslağı” adı altında kapsamlı bir yasa taslağı hazırlamıştır.
Taslak, icra ve iflas hukukunda köklü değişiklikler öngörmekte olup borçlu ile alacaklı arasındaki dengenin yeniden kurulmasını, dijitalleşmenin sağlanmasını ve süreçlerin hızlandırılmasını hedeflemektedir. Bu yazıda taslağın getirdiği en önemli yenilikleri ve bu değişikliklerin borçlu ile alacaklılar açısından olası etkilerini inceliyoruz.
Cebrî İcra Kanunu Taslağı Nedir?
Cebrî İcra Kanunu Taslağı, mevcut 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nu tamamen yürürlükten kaldırarak yerine geçmesi planlanan yeni bir kanun metnidir. Adalet Bakanlığı Mevzuat Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan taslak, kamuoyunun görüş ve önerilerine sunulmuştur. Avukat, hâkim ve ilgili kişilerin değerlendirmelerini bildirmesi için süre tanınmış olup bu süreçte toplanan geri bildirimler doğrultusunda metne son şekli verilecek ve ardından TBMM’de müzakere edilerek yasalaşacaktır.
İlamlı İcrada Değişiklikler
Taslağın en dikkat çekici yeniliklerinden biri ilamlı icra alanında gelmiştir. Mevcut düzende ilk derece mahkemesi kararları kesinleşmeden icra edilebilirken, taslakla birlikte önemli bir değişiklik getirilmektedir. Buna göre ilk derece mahkemesi kararlarının icra edilebilirliği, bölge adliye mahkemesinin istinaf kararına kadar ertelenecektir.
Ancak bazı alacak türleri bu kuralın istisnasını oluşturmaktadır. Nafaka alacakları, bedensel zarar ve destekten yoksun kalma tazminatları ile işçinin iş ilişkisinden doğan alacakları gibi acil nitelikteki alacaklarda istinaf yoluna başvurulmuş olsa dahi icra işlemlerine devam edilebilecektir. Bu düzenleme, borçluların haksız icra tehdidinden korunmasını amaçlarken sosyal koruma gerektiren alacak türlerinde alacaklının mağdur olmasının önüne geçmeyi hedeflemektedir.
İlamsız İcrada Belge Şartı
Mevcut sistemde alacaklılar herhangi bir belge sunmaksızın ilamsız icra takibi başlatabilmektedir. Bu durum zaman zaman kötüye kullanılmakta ve borçlular asılsız takiplerle karşı karşıya kalabilmektedir. Taslak bu soruna çözüm olarak ilamsız icra yoluyla takip başlatılabilmesi için yazılı belge sunulması şartını getirmektedir.
Buna göre senet, resmi sözleşme veya onaylanmış fatura gibi belgeler olmaksızın ilamsız icra takibi başlatılamayacaktır. Sözleşmenin icra takibine konu edilebilmesi için resmi şekilde yapılmış olması şartı da aranacaktır. Bu değişiklik, asılsız veya mesnetsiz takiplerin önüne geçmeyi ve icra dairelerindeki iş yükünü azaltmayı amaçlamaktadır.
İtirazın Kaldırılması Yolunun Kaldırılması
Mevcut kanunda borçlunun ödeme emrine itiraz etmesi halinde alacaklı, icra hukuk mahkemesine başvurarak itirazın kaldırılmasını talep edebilmektedir. Taslak ile bu usul tamamen kaldırılmaktadır. Bunun yerine borçlunun itirazı takibi durduracak ve alacaklının takibi devam ettirebilmesi için genel mahkemelerde itirazın iptali davası açması gerekecektir.
Bu değişiklik borçluların lehine önemli bir güvence olarak değerlendirilebilir. Alacaklı açısından ise tahsilat sürecinin uzaması söz konusu olabilecektir. Zira genel mahkemelerde açılacak itirazın iptali davaları, icra hukuk mahkemelerindeki itirazın kaldırılması prosedürüne göre çok daha uzun sürmektedir.
Kambiyo Senetleri ve Banka Alacaklarında Özel Takip Yollarının Kaldırılması
Mevcut kanunda kambiyo senetlerine (çek, bono, poliçe) dayalı alacaklar ile banka alacakları için özel takip usulleri bulunmaktadır. Taslak ile bu özel takip yolları kaldırılmakta ve söz konusu alacaklar genel ilamsız takip hükümlerine tabi kılınmaktadır. Bu düzenleme, takip usullerindeki karmaşıklığı azaltmayı ve tüm alacak türleri için yeknesak bir süreç oluşturmayı hedeflemektedir.
Ödeme Emrine İtiraz Süresi
Taslak ile ödeme emrine itiraz süresi iki hafta olarak belirlenmiştir. Borçlu itirazında bildirdiği maddi hukuka ilişkin itiraz sebepleriyle bağlı olmayacak, ancak takip hukukuna ilişkin itiraz sebeplerini itiraz süresi içinde bildirmek zorunda olacak ve bu sebeplerle bağlı kalacaktır.
Ayrıca takibine itiraz edilen alacaklının itirazın tebliği tarihinden itibaren altı ay içinde itirazın iptali davası açması gerekmektedir. Bu süre içinde dava açılmazsa takip düşecek ve aynı alacak için yeniden ilamsız takip yapılamayacaktır. Bu düzenleme alacaklıyı süreci takip etmeye zorlarken borçlunun belirsiz süre boyunca takip tehdidi altında kalmasının önüne geçmektedir.
Haciz ve Satışta Süre Sınırlaması
Taslağın en önemli yeniliklerinden biri de haciz ve satış süreçlerine getirilen zaman sınırlamalarıdır. Buna göre mal veya hakkın satılması kanuni süre içinde talep edilmez ya da satış talebi geri alınıp kalan süre içinde yeniden talepte bulunulmazsa haczedilen mal veya hak üzerindeki haciz kalkacaktır. Üstelik aynı icra takibi kapsamında o mal tekrar haczedilemeyecektir.
Bu düzenleme, icra dosyalarının yıllarca açık kalarak borçlular üzerinde süresiz baskı oluşturmasının önüne geçmeyi amaçlamaktadır. Mevcut sistemde satış talep edilmeden bekletilen dosyalar ciddi bir sorun oluşturmakta ve icra dairelerinin iş yükünü gereksiz yere artırmaktadır.
Üçüncü Kişilere Haciz İhbarnamesi
Mevcut sistemde üçüncü kişilere gönderilen haciz ihbarnamesi süreci oldukça karmaşık ve çok aşamalıdır. Taslak ile bu süreç sadeleştirilmektedir. Yeni düzenlemeye göre üçüncü kişiye tek bir haciz ihbarnamesi gönderilecek ve kendisinden icra dairesine alacağı ödemesi veya malı teslim etmesi istenecektir.
Üçüncü kişi bu ihbarnameye doğrudan itiraz edebilecektir. İtiraz edilmemesi halinde dahi takibe konu borç veya mal üçüncü kişinin yedinde sayılmayacaktır. İhbarnamenin gereğinin yerine getirilmemesi durumunda alacaklının icra hukuk mahkemesinde üçüncü kişiye karşı dava açması gerekecektir.
İcra Dairesindeki Paraların Nemalandırılması
Taslak ile getirilen önemli yeniliklerden biri de icra ve iflas dairelerine yatırılan veya bu dairelerce tahsil edilen paraların nemalandırılmasıdır. Bakanlığın yönetmelikleri çerçevesinde nemalandırılacak olan bu paralar, kanunda belirtilen kesintiler yapıldıktan sonra nemalarıyla birlikte banka aracılığıyla hak sahiplerine ödenecektir. Bu düzenleme, icra dairelerinde bekleyen paraların değer kaybetmesinin önüne geçmeyi amaçlamaktadır.
Kıymet Takdirinde Yenilikler
Taslak, kıymet takdiri konusunda da önemli düzenlemeler getirmektedir. Buna göre icra ve iflas dairesince yapılan veya yaptırılan kıymet takdirine karşı şikâyet yoluna başvurulmadığı hallerde bu kıymet takdirinin yapıldığı tarihten itibaren bir yıl geçmedikçe yeniden kıymet takdiri yapılması istenemeyecektir.
Ancak doğal afet, imar durumundaki değişiklik veya ekonomik kriz gibi kıymet takdirinde önemli değişiklik meydana getiren hallerde bu süre sınırlaması uygulanmayacaktır. Bu düzenleme, satış süreçlerinde gereksiz tekrarların ve gecikmelerin önlenmesini hedeflemektedir.
Dijitalleşme ve Elektronik Satış
Taslak, icra hukukunun dijitalleşmesi konusunda da önemli adımlar atmaktadır. Haczedilen malların satışı, UYAP ile entegre elektronik satış portalı üzerinden açık artırma yoluyla gerçekleştirilecektir. Ayrıca vazgeçme ve feragat işlemleri gibi prosedürler de elektronik ortamda yürütülebilecektir.
Bu dijital dönüşüm, icra süreçlerinin şeffaflığını artırırken vatandaşların fiziksel olarak icra dairelerine gitmek zorunda kalmadan işlemlerini yürütebilmesine imkân tanıyacaktır. Aynı zamanda icra dairelerindeki iş yükünün azaltılması ve süreçlerin hızlandırılması da hedeflenmektedir.
Konkordato ve İflas Düzenlemeleri
Mevcut kanundaki sermaye şirketleri ve kooperatiflerin uzlaşma yoluyla yeniden yapılandırılması ile olağanüstü dönemlere ilişkin karmaşık ve nadiren kullanılan prosedürler, taslak ile konkordato çatısı altında birleştirilmektedir. Bu düzenleme mevcut kanundaki karmaşıklığı azaltmayı amaçlamaktadır.
Ayrıca konkordato talebinin mahkemece reddedilmesi halinde borç ödeme kaynaklarında önemli bir değişiklik olmadıkça yeni bir konkordato teklifi yapılması mümkün olmayacaktır. İflas sürecinde ise alacaklılar kurulunun devreye girmesi ve ayda en az bir kez toplanarak hazır bulunanların oy çokluğuyla karar alması öngörülmektedir.
Taslağın Borçlu ve Alacaklılar Açısından Etkileri
Taslak genel olarak borçlu ile alacaklı arasındaki dengeyi yeniden kurmayı hedeflemektedir. Borçlular açısından ilamlı icrada istinaf kararının beklenmesi, ilamsız icrada belge şartı ve haciz süre sınırlamaları önemli güvenceler sunmaktadır. Öte yandan alacaklılar açısından tahsilat sürelerinin uzaması, itirazın kaldırılması yolunun kaldırılması ve kambiyo senetlerindeki özel takip usullerinin kaldırılması gibi değişiklikler alacak tahsilini zorlaştırabilecektir.
Sonuç
Cebrî İcra Kanunu Taslağı, Türk icra ve iflas hukukunda kapsamlı bir dönüşüm öngörmektedir. 1932’den bu yana yürürlükte olan mevcut kanunun yerine geçmesi planlanan taslak, dijitalleşme, süre sınırlamaları, belge şartı ve borçlu-alacaklı dengesinin güçlendirilmesi gibi pek çok alanda yenilik getirmektedir. Taslağın yasalaşması halinde icra hukuku uygulamasında önemli değişiklikler yaşanacaktır.
İcra takibi süreçlerinde haklarınızı korumak ve yeni düzenlemeler hakkında detaylı bilgi almak için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu makalede yer alan bilgiler güncel olmayabilir veya kesin olarak doğruyu içermeyebilir. Makale kullanılarak yapılan başvuru, şikayet ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
