Eşlerin birlikte yaşadığı konut, kanun koyucunun gözünde sıradan bir taşınmaz değildir; ailenin yaşam merkezi olarak özel bir korumadan yararlanır. Türk Medeni Kanunu’nun 194. maddesinde düzenlenen bu koruma, uygulamada en çok “aile konutu şerhi” kavramıyla bilinir.
🏠 Aile Konutu Nedir?
Aile konutu, eşlerin bütün yaşam faaliyetlerini gerçekleştirdiği, acı ve tatlı günlerini paylaştığı, yaşamlarına merkez yaptıkları ortak konuttur. Yazlık, ikinci konut veya yatırım amaçlı taşınmazlar bu kapsama girmez; koruma tek bir konut için geçerlidir.
🚫 Eş Rızası Olmadan Yapılamayacak İşlemler (TMK m.194)
Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça:
- Aile konutuyla ilgili kira sözleşmesini feshedemez,
- Aile konutunu devredemez (satış, bağış vb.),
- Aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz (ipotek tesisi, intifa hakkı kurulması vb.).
Rıza alınamıyorsa ya da haklı sebep olmadan esirgeniyorsa, işlemi yapmak isteyen eş hâkimin müdahalesini isteyebilir. Konut kiralıksa, sözleşmenin tarafı olmayan eş, kiralayana bildirimde bulunarak sözleşmenin tarafı hâline gelebilir.
Önemli: Rıza şartı, tapuda şerh bulunup bulunmamasından bağımsız olarak kanundan doğar. Rızası alınmayan eş, işlemin geçersizliğini ileri sürerek tapu iptal ve tescil davası açabilir; şerhin bulunmadığı durumlarda işlemin karşı tarafının iyiniyetinin korunup korunmayacağı ise yargı kararlarında somut olaya göre değerlendirilmektedir.
📝 Şerh Nasıl Konulur?
Konutun maliki olmayan eş, tapu müdürlüğüne başvurarak taşınmazın kütüğüne aile konutu şerhi konulmasını isteyebilir. Başvuruda evlilik cüzdanı ile konutta oturulduğunu gösteren belge (yerleşim yeri belgesi) yeterlidir; malik eşin rızası ya da mahkeme kararı gerekmez. Şerh, üçüncü kişilerin “aile konutu olduğunu bilmiyordum” savunmasını ortadan kaldırarak korumayı fiilen güçlendirir. Uyuşmazlık hâlinde şerh, aile mahkemesi kararıyla da konulabilir.
⏳ Korumanın Süresi ve Sona Ermesi
TMK 194 koruması evlilik devam ettiği sürece geçerlidir. Boşanma kararının kesinleşmesi, eşlerden birinin ölümü ya da konutun aile konutu niteliğini fiilen yitirmesi hâlinde koruma sona erer ve şerh terkin edilebilir. Boşanma davası sırasında konutun hangi eşe özgüleneceği ise ayrı bir tedbir ve tasfiye konusudur.
🔗 İlgili Konular
Boşanmada mal paylaşımı · Mal kaçırma ve tasarrufun iptali · Edinilmiş mallara katılma rejimi · Boşanma davası nasıl açılır?
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Şerh koymak için eşimin izni gerekir mi?
Hayır. Malik olmayan eş, tapu müdürlüğüne tek başına başvurarak şerh konulmasını isteyebilir; malik eşin rızası aranmaz.
Eşimin rızası olmadan ev satılmışsa ne olur?
Açık rızası alınmayan eş, işlemin geçersizliğine dayanarak tapu iptal ve tescil davası açabilir. Şerhin varlığı, alıcının iyiniyet savunmasını ortadan kaldırdığından ispat yönünden önemli kolaylık sağlar.
Banka ipoteği için de eş rızası gerekir mi?
Evet. Aile konutu üzerinde ipotek kurulması, konuttaki hakları sınırlandıran bir işlem olduğundan diğer eşin açık rızasına bağlıdır. Uygulamada bankalar bu nedenle eş muvafakati istemektedir.
Boşanma davası açılınca şerh kalkar mı?
Dava açılması tek başına korumayı sona erdirmez; koruma boşanma kararının kesinleşmesine kadar sürer. Kesinleşme sonrasında malik eş şerhin terkinini isteyebilir.
Kirada oturuyoruz; koruma kiralık konut için de geçerli mi?
Evet. Kira sözleşmesinin tarafı olan eş, diğerinin açık rızası olmadan sözleşmeyi feshedemez; sözleşmenin tarafı olmayan eş de bildirimle sözleşmeye taraf sıfatı kazanabilir.
Aile konutuna ilişkin şerh, iptal ve tedbir süreçleri hakkında detaylı bilgi için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu makalede yer alan bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve güncel mevzuata göre değişiklik gösterebilir. Her somut olay kendine özgüdür.
