Ödenmemiş bir senet (bono), alacaklıya kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla icra takibi başlatma hakkı verir. Bu takip yolu, genel haciz yoluyla icra takibine göre daha hızlı ve avantajlı bir süreçtir. Bu makalede senet alacağınızı nasıl tahsil edeceğinizi, icra takibinin aşamalarını, itiraz süreçlerini ve dikkat edilmesi gereken hususları adım adım ele alıyoruz.
Yasal Dayanak: İcra ve İflas Kanunu (İİK) madde 167-176/b — Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip. Türk Ticaret Kanunu (TTK) madde 776-779 — Bononun (senedin) zorunlu unsurları ve devri.
Senet (Bono) Nedir?
Senet (bono), düzenleyenin belirli bir bedeli belirli bir tarihte veya görüldüğünde ödemeyi kayıtsız şartsız taahhüt ettiği kambiyo senedidir. Çek ve poliçeden farklı olarak senette yalnızca iki taraf vardır: düzenleyen (borçlu) ve lehtar (alacaklı). Senedin geçerli olabilmesi için TTK’da belirtilen zorunlu unsurları taşıması şarttır.
Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yoluyla Takip Nedir?
Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla icra takibi, İİK’nın 167-176/b maddeleri arasında düzenlenen özel bir ilamsız icra yoludur. Bu takip yolu yalnızca kambiyo senetleri (çek, bono/senet, poliçe) için kullanılabilir ve genel haciz yoluna göre önemli avantajlar sunar:
| Özellik | Kambiyo Takibi | Genel Haciz Yolu |
|---|---|---|
| İtiraz süresi | 5 gün (icra mahkemesine) | 7 gün (icra dairesine) |
| İtirazın etkisi | Takibi durdurmaz (satış durur) | Takibi durdurur |
| Ödeme süresi | 10 gün | 7 gün |
| Senet aslı | İcra dairesine ibrazı zorunlu | Zorunlu değil |
Senet İcra Takibinin Aşamaları
Senet alacağının tahsili için kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip şu aşamalardan oluşur:
1. Takip Talebi
Alacaklı, senet aslını icra dairesine ibraz ederek takip talebinde bulunur. Takip talebinde alacaklının ve borçlunun kimlik bilgileri, alacak miktarı, faiz talebi ve senedin aslı yer almalıdır. Senet aslı ibraz edilmeden kambiyo takibi başlatılamaz — bu eksiklik borçlunun şikayetiyle takibin iptaline yol açar.
2. İcra Dairesinin İncelemesi
İcra müdürü, senedin kambiyo senedi niteliğinde olup olmadığını ve vadesinin gelip gelmediğini inceler. İnceleme olumlu sonuçlanırsa borçluya 10 örnek ödeme emri gönderilir. Senet kambiyo senedi vasfını taşımıyorsa veya vade gelmemişse icra müdürü takip talebini reddeder.
3. Ödeme Emrinin Tebliği
Borçluya gönderilen ödeme emrinde şu bilgiler yer alır:
- Alacaklının kimlik bilgileri ve alacak miktarı
- Borcun 10 gün içinde ödenmesi gerektiği
- İtiraz etmek istiyorsa 5 gün içinde icra mahkemesine başvurması gerektiği
- Senedin sahteliğine ilişkin itirazını 5 gün içinde bildirmesi gerektiği
- Süresinde itiraz edilmez ve ödeme yapılmazsa cebri icraya geçileceği
4. Takibin Kesinleşmesi ve Haciz
Borçlu 5 gün içinde itiraz etmez ve 10 gün içinde ödeme yapmazsa takip kesinleşir. Kesinleşmeyle birlikte alacaklı, borçlunun maaşına, banka hesaplarına, taşınır ve taşınmaz mallarına, araçlarına haciz konulmasını talep edebilir. Haciz talebi, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 1 yıl içinde yapılmalıdır.
5. Satış ve Alacağın Tahsili
Haczedilen malların satışı, taşınır mallarda hacizden itibaren 6 ay, taşınmaz mallarda 1 yıl içinde talep edilmelidir. Satış açık artırma yoluyla yapılır ve elde edilen bedel alacaklıya ödenir. Birden fazla alacaklı varsa sıra cetveli düzenlenir.
Borçlunun İtiraz Hakları
Kambiyo senetlerine özgü takipte borçlunun itiraz yolları genel haciz yolundan farklıdır. İtiraz doğrudan icra dairesine değil, icra mahkemesine yapılır.
Borca İtiraz (İİK m.169/a)
Borçlu, borcun ödendiğini, ertelendiğini veya zamanaşımına uğradığını ileri sürebilir. Borca itiraz 5 gün içinde icra mahkemesine yapılır. Önemle belirtmek gerekir ki, borca itiraz satıştan başka takip işlemlerini durdurmaz. Yani haciz işlemleri devam edebilir; ancak mahkeme gerekli görürse takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir.
İmza İtirazı (İİK m.170)
Borçlu, senetteki imzanın kendisine ait olmadığını ileri sürebilir. İmza itirazı 5 gün içinde yapılmalıdır. İmza itirazı halinde icra mahkemesi bilirkişi incelemesi yaptırır. İmza itirazı kabul edilirse takip durur; reddedilirse borçlu takip konusu alacağın %20’sinden az olmamak üzere inkâr tazminatına mahkûm edilir.
Şikâyet (İİK m.168, 170/a)
Borçlu, senedin kambiyo senedi vasfını taşımadığını veya vadenin gelmediğini 5 gün içinde şikâyet yoluyla ileri sürebilir. Bu durumda icra mahkemesi senedin niteliğini inceler. Senet kambiyo senedi vasfını taşımıyorsa icra takibi iptal edilir.
Senet Takibinde Faiz Hesabı
Senet alacağında faiz, vade tarihinden itibaren işlemeye başlar. Ticari işlerde avans faizi, adi işlerde yasal faiz oranı uygulanır:
| Faiz Türü | Uygulama Alanı | Oran |
|---|---|---|
| Yasal faiz | Adi (ticari olmayan) işler | Yıllık %24 |
| Ticari avans faizi | Ticari işler, ticaret şirketleri arası | TCMB avans faiz oranı |
Senet Tahsilatında Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Senet aslını muhafaza edin: Kambiyo takibinin en temel şartı senet aslının icra dairesine ibrazıdır. Aslı kaybolmuş senetle kambiyo takibi başlatılamaz.
- Vade tarihini kontrol edin: Vadesi gelmemiş senetle takip başlatılamaz. Vadesiz (görüldüğünde ödenecek) senetler düzenleme tarihinden itibaren 1 yıl içinde ibraz edilmelidir.
- Zamanaşımını kaçırmayın: Senetlerde (bonolarda) zamanaşımı vade tarihinden itibaren 3 yıldır. Bu süre geçtikten sonra kambiyo takibi başlatılsa bile borçlu zamanaşımı itirazında bulunabilir.
- Yetkili icra dairesini doğru belirleyin: Senet takibinde yetkili icra dairesi, borçlunun ikametgâhı veya senedin düzenlendiği yer ya da ödeme yeri icra dairesidir.
- Protesto çekmeyi unutmayın: Senedi cirantalara karşı da takip etmek istiyorsanız, vade tarihinden itibaren 2 iş günü içinde protesto çekmeniz gerekir. Protesto çekilmezse cirantalara başvuru hakkı düşer.
Protesto ve Müracaat Borçluları
Senet vadesinde ödenmediğinde alacaklı, düzenleyen dışında cirantalara ve avalistlere de başvurabilir. Ancak bu hakkın kullanılabilmesi için ödememe protestosu çekilmesi zorunludur:
- Protesto süresi: Vade tarihini izleyen 2 iş günü içinde noter aracılığıyla çekilir.
- Protestodan muafiyet: Senet üzerinde “protestosuz” veya “masrafsız” kaydı varsa protesto çekmeye gerek yoktur.
- İhbar yükümlülüğü: Protesto çekildikten sonra hamil, protestoyu 4 gün içinde kendi cirantasına ihbar etmelidir.
- Düzenleyene başvuru: Düzenleyen (asıl borçlu) için protesto çekmeye gerek yoktur; düzenleyene karşı doğrudan icra takibi başlatılabilir.
Senet Tahsilatında Hukuki Destek
Senet alacağınızın tahsilinde doğru takip yolunun seçilmesi, sürelerin kaçırılmaması ve haciz işlemlerinin etkin yürütülmesi büyük önem taşır. Sürecin bir avukat tarafından takip edilmesi, alacağınıza en kısa sürede kavuşmanızı sağlar.
Senet tahsilatı ve icra takibi süreçlerinizde Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Senet icra takibi ne kadar sürer?
Ödeme emri tebliğinden itibaren borçlu 10 gün içinde ödeme yapmazsa ve itiraz etmezse takip kesinleşir. Haciz ve satış süreleri borçlunun malvarlığına göre değişmekle birlikte, ortalama bir takip birkaç ay ile bir yıl arasında sonuçlanabilir.
Senet aslı olmadan icra takibi başlatabilir miyim?
Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takipte senet aslının icra dairesine ibrazı zorunludur. Senet aslı olmadan bu yolla takip başlatılamaz. Ancak senet aslı kaybolmuşsa genel haciz yoluyla ilamsız takip veya alacak davası yoluna gidilebilir.
Senet zamanaşımı süresi ne kadardır?
Senetlerde (bonolarda) zamanaşımı süresi vade tarihinden itibaren 3 yıldır. Bu süre geçtikten sonra kambiyo takibi başlatılsa bile borçlu zamanaşımı def’ini ileri sürerek takibin iptalini sağlayabilir.
Borçlu itiraz ederse ne olur?
Borçlunun itirazı kambiyo takibinde takibi kendiliğinden durdurmaz (genel haciz yolunun aksine). Ancak icra mahkemesi itirazı yerinde görürse takibin durdurulmasına karar verebilir. İmza itirazı kabul edilirse takip durur; reddedilirse borçlu alacağın en az %20’si oranında tazminat ödemeye mahkûm edilir.
Ciranta ve kefilden de tahsilat yapılabilir mi?
Evet, senedi ciro yoluyla devralmışsanız cirantalara ve avalistlere de başvurabilirsiniz. Ancak bunun için vade tarihinden itibaren 2 iş günü içinde ödememe protestosu çekilmiş olması gerekir. Protestosuz kayıt varsa protesto gerekmez.
İcra takibi masraflarını kim öder?
İcra takibi masrafları (harç, tebligat, vekalet ücreti vb.) borçluya yüklenir. Alacaklı başlangıçta bu masrafları karşılar ancak takip sonucunda tahsil edilen bedelden öncelikle masraflar düşülür.
Bu makalede yer alan bilgiler güncel olmayabilir veya kesin olarak doğruyu içermeyebilir. Makale kullanılarak yapılan başvuru, şikayet ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
