Tersanelerin ve yan sanayinin alacak dosyaları çoğu kez gemi inşa, tadilat ve tamir sözleşmelerinden doğar. Bu sözleşmeler hukuken ağırlıklı olarak eser sözleşmesi niteliğindedir; bedel, teslim, ayıp ve gecikme başlıkları Türk Borçlar Kanunu hükümleriyle, güvenceler ise denizciliğe özgü araçlarla şekillenir.
📐 Sözleşmenin Yapısı ve Bedel
Gemi inşa sözleşmelerinde bedel genellikle milestone (aşama) ödemeleriyle kararlaştırılır: sözleşme imzası, omurga kızağa konması, denize indirme ve teslim gibi aşamalara bağlanan taksitler, tarafların risklerini dengeler. Uygulamada uyuşmazlıklar; ek iş ve değişiklik taleplerinin (variation) bedele yansıtılması, malzeme fiyat artışları ve gecikme cezası kayıtlarında yoğunlaşır. Sözleşmede açık kalan her başlık, teslim aşamasında pazarlık konusu haline gelir; yazılı değişiklik kayıtları ve iş emirleri alacağın ispatında belirleyicidir.
Not: Tamir ve inşa alacakları kanundaki deniz alacağı listesindedir: bedeli ödenmeyen tersane, borçlunun en değerli malvarlığı olan gemiyi ihtiyati haczle bağlayarak güçlü bir tahsil pozisyonu kurabilir.
🔧 Tersanenin Güvenceleri
Bedeli ödenmeyen tersanenin elinde güçlü araçlar vardır: elindeki gemi üzerinde hapis hakkı ileri sürülebilir, inşa halindeki gemiler için sicile tescil ve ipotek kurgusu yapılabilir ve tamir-inşa alacakları TTK’daki deniz alacağı listesinde yer aldığından geminin ihtiyati haczi istenebilir. Sipariş sahibinin ödeme güçlüğüne düşmesi ihtimaline karşı teminat mektubu ve refund guarantee düzeni sözleşme aşamasında kurulmalıdır. Konkordato ve iflas hallerinde ise alacağın kaydı ve rehinli alacaklı konumu süreci belirler.
🚢 Sipariş Sahibinin Talepleri
Madalyonun öbür yüzünde sipariş sahibi ve armatör vardır: teslimde gecikme, sözleşmeye aykırı imalat ve ayıplı iş, cezai şart ile bedel indirimi, onarım veya sözleşmeden dönme taleplerini doğurur. Deneme seyri (sea trial) sonuçları, klas kuruluşu raporları ve teslim protokolleri bu taleplerin teknik temelidir. Ayıp ihbarının süresinde yapılması ve teslim belgelerine çekince konması hak kaybını önler. Yabancı unsurlu sözleşmelerdeki tahkim ve yetki kayıtları ise uyuşmazlığın nerede çözüleceğini baştan belirler; imza öncesi bu kayıtların incelenmesi kritik önemdedir.
📌 İlgili Konular
Konu geminin ihtiyati haczi ve gemi ipoteği ile birlikte okunmalıdır.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Tamirini yaptığımız geminin sahibi ödeme yapmıyor; gemiyi teslim etmek zorunda mıyım?
Koşulları varsa tersanenin hapis hakkı gündeme gelir; ayrıca tamir alacağı deniz alacağı niteliğinde olduğundan ihtiyati haciz yoluna da başvurulabilir. Somut kurgu sözleşmeye göre belirlenir.
Gemi tesliminden sonra gizli ayıp ortaya çıktı; süreç nasıl işler?
Gizli ayıplarda ihbar, ayıbın ortaya çıkmasından sonra gecikmeksizin yapılmalıdır; klas ve ekspertiz raporlarıyla desteklenen ihbar, indirim, onarım veya tazminat taleplerinin temelini oluşturur.
Sözleşmede Londra tahkimi yazıyor; Türk mahkemesine gidebilir miyim?
Geçerli tahkim kaydı kural olarak bağlayıcıdır; ancak kaydın kapsamı, geçerliliği ve ihtiyati haciz gibi geçici korumaların Türk mahkemesinden istenebilmesi ayrıca değerlendirilir.
Sipariş sahibi konkordato ilan etti; alacağım ne olur?
Alacağın konkordato sürecine kaydı gerekir; rehin ve hapis hakkı gibi ayni güvenceler alacaklının konumunu güçlendirir. Sürelerin kaçırılmaması önemlidir.
Gemi İnşa ve Tamir Sözleşmesinden Doğan Alacaklar hakkında bilgi almak için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu makalede yer alan bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve güncel mevzuata göre değişiklik gösterebilir. Her somut olay kendine özgüdür; sonuç taahhüdü içermez.
