Çatma, iki veya daha fazla geminin çarpışmasını ifade eden teknik hukuki terimdir ve deniz ticaret hukukunun en klasik sorumluluk alanıdır. Gemi bedeli, yük hasarı, kazanç kaybı ve can zararlarının aynı olayda birleşmesi, çatma dosyalarını yüksek meblağlı ve çok taraflı uyuşmazlıklara dönüştürür.
⚖️ Sorumluluk Rejimi
Türk Ticaret Kanunu çatmada kusur esasını benimser: kusursuz (umulmayan hal kaynaklı) çatmada zarar herkesin üzerinde kalır; tek taraflı kusurda zararı kusurlu geminin donatanı tazmin eder; ortak kusurda donatanlar zararı kusur oranlarına göre paylaşır. Kusur oranı; seyir kuralları (COLREG), rota ve hız verileri, köprüüstü kayıtları ve VDR (sefer veri kaydedici) çözümlemesiyle belirlenir. Kılavuz kaptanın kusuru dahi donatanı sorumluluktan kurtarmaz. Kaptanın konumu ve manevra kararları incelemenin merkezindedir.
Not: Çatma istemlerinde zamanaşımı kural olarak iki yıldır ve deliller (VDR, jurnal, ekspertiz) ilk günlerde toplanmazsa yeniden üretilemez. Çatma dosyası, olay gecesi başlayan bir dosyadır.
🚢 Zarar Kalemleri ve Sigorta
Talep edilebilecek kalemler geniştir: gemideki onarım giderleri ve değer kaybı, geminin seferden kalması nedeniyle kazanç kaybı, yük zararları, enkaz kaldırma masrafları ve can zararları. Uygulamada tekne-makine sigortacıları ile kulüp sigortacıları (P&I) sürece erken aşamada dahil olur; teminat mektupları karşılıklı verilerek gemilerin serbest kalması sağlanır. Zarar tespitinde ekspertiz raporlarının bağımsızlığı ve erken tarihli olması, sonraki yargılamanın kalitesini belirler.
⏳ Takip Yolları ve Süreler
Çatmadan doğan tazminat alacakları deniz alacağıdır: kusurlu geminin ihtiyati haczi istenebilir ve alacak koşullarına göre gemi alacaklısı hakkı kapsamında değerlendirilebilir. Çatma istemleri kural olarak iki yıllık zamanaşımına tabidir. Yabancı unsurlu çatmalarda yetkili mahkeme ve uygulanacak hukuk analizi ilk iş olarak yapılmalı; olay yerinde tutulan protesto ve raporlar vakit kaybetmeden hazırlanmalıdır. Gemideki personelin yaralanması halinde iş kazası rejimi ayrıca işler.
📌 İlgili Konular
Konu ihtiyati haciz ve kaptanın sorumluluğu ile birlikte okunmalıdır.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Çatmada karşı gemi yabancı bayraklı; Türkiye’de dava açabilir miyim?
Gemi Türk limanına geldiğinde ihtiyati haciz mümkündür; yetki, olayın yeri ve bağlantı noktalarına göre Türk mahkemesinde kurulabilir.
Kusur oranı nasıl belirlenir?
VDR kayıtları, radar-AIS verileri, jurnal ve tanık beyanları üzerinden bilirkişi incelemesiyle; seyir kurallarına aykırılıklar oran olarak paylaştırılır.
Gemim aylarca seferden kaldı; bu zarar istenebilir mi?
Evet; seferden kalma nedeniyle kazanç kaybı, belgelenen çarter ve piyasa verileriyle hesaplanarak talep edilebilir.
Sigortacı devreye girdi; yine de dava gerekir mi?
Teminat ve sulh görüşmeleri çoğu dosyayı çözer; ancak zamanaşımını kesen adımların atılması ve rücu ilişkilerinin doğru kurulması için hukuki takip sürdürülmelidir.
Gemilerin Çatması ve Tazminat hakkında bilgi almak için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu makalede yer alan bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve güncel mevzuata göre değişiklik gösterebilir. Her somut olay kendine özgüdür; sonuç taahhüdü içermez.
