Aylarca denizde kalan gemi adamı için yıllık izin, karadaki işçininkinden çok daha yaşamsal bir haktır. 854 sayılı Deniz İş Kanunu bu nedenle izni ayrıca düzenlemiş, kullandırılmayan izni de tıpkı ücret gibi alacağa dönüştürmüştür. Uygulamada uyuşmazlıkların çoğu, iznin hiç kullandırılmaması ya da sefer aralarındaki kısa beklemelerin izin gibi gösterilmesinden doğar.
📅 854 Sayılı Kanunda İzin Süreleri
Kapsama giren gemilerde çalışan gemi adamı, aynı işveren emrinde altı aydan bir yıla kadar hizmet için on beş günden, bir yıl ve daha fazla hizmet için ise otuz günden az olmamak üzere yıllık ücretli izne hak kazanır. İzin, karada geçirilmek üzere verilir; gemide geçirilen bekleme süreleri izin sayılmaz. İzin döneminin ücreti peşin ödenir ve izin hakkından feragat geçersizdir. Kapsam dışı küçük teknelerde ise genel hükümlere ve sözleşmeye bakılır; hangi rejimin uygulanacağı kıdem dosyalarında olduğu gibi geminin niteliğine göre belirlenir.
Not: İzin kullandırıldığını ispat yükü işverendedir; imzalı izin defteri ya da kayıt yoksa gemi adamının beyanı ve gemi jurnali güçlü delil oluşturur.
💰 Kullandırılmayan İznin Alacağa Dönüşmesi
İş ilişkisi hangi nedenle sona ererse ersin, kullandırılmamış izin süreleri son ücret üzerinden alacağa dönüşür. Hesap, hizmet süresinin tamamı üzerinden yapılır; işveren iznin kullandırıldığını ancak imzalı izin kayıtlarıyla ispatlayabilir. Sefer aralarında gemide ya da yabancı limanda geçirilen beklemelerin izin olarak gösterilmesi yerleşik uygulamada kabul görmez. Ücretin ve çalışma sürelerinin ispatında vardiya çizelgeleri ve gemi kayıtları belirleyicidir.
🌍 Yabancı Bayrakta İzin
Yabancı bayraklı gemide çalışan Türk gemi adamı için 854 sayılı Kanun doğrudan uygulanmaz; izin hakkı kontrata ve varsa ITF onaylı toplu sözleşme hükümlerine göre belirlenir. Kontratlarda sık görülen aylık izin tahakkuku (leave pay) kalemleri, ücret alacağıyla birlikte talep edilebilir. Yetkili mahkeme ve uygulanacak hukuk, yabancı bayrak dosyalarındaki genel ölçütlere göre saptanır.
⏳ Zamanaşımı ve Talep Yolu
İzin alacağı iş sözleşmesinin sona ermesiyle muaccel olur ve fesihten itibaren işleyen zamanaşımına tabidir. Talepten önce dava şartı arabuluculuk aşaması tamamlanmalıdır; başvuru öncesinde hizmet süresinin, ücretin ve izin kullanımına ilişkin kayıtların derlenmesi hesabın sağlığı için önemlidir. Fesih sürecinin hukuka uygunluğu ile izin alacağı çoğu dosyada birlikte incelenir.
📌 İlgili Konular
Konu fazla mesai ve ücret alacakları ve kıdem tazminatı ile yakından bağlantılıdır.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Gemide geçen bekleme süreleri yıllık izinden düşülebilir mi?
İzin karada geçirilmek üzere verilir; gemide ya da limanda geçen beklemelerin izin sayılması yerleşik uygulamada kabul görmez.
İzin ücretimi almadan izne çıkarıldım; bu geçerli mi?
854 sayılı Kanun izin ücretinin peşin ödenmesini öngörür; ödenmeyen izin ücreti diğer işçilik alacaklarıyla birlikte talep edilebilir.
Beş yıldır izin kullanmadım, hepsini isteyebilir miyim?
Kullandırılmayan izinler fesihte topluca alacağa dönüşür; hesap son ücret üzerinden yapılır ve fesihten itibaren zamanaşımı işler.
Yabancı bayraklı gemideki kontratımda izin maddesi yok; hakkım yok mu?
Kontratta hüküm olmasa dahi uygulanacak hukuka ve varsa toplu sözleşme standartlarına göre izin ve leave pay talepleri değerlendirilebilir.
Yıllık izin ve izin alacağı uyuşmazlıklarınız için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu makalede yer alan bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve güncel mevzuata göre değişiklik gösterebilir. Her somut olay kendine özgüdür; sonuç taahhüdü içermez.
