Gemide çalışma düzeni karadakinden farklıdır: vardiya sistemi, sefer süreleri ve gemiden ayrılamama hali, ücret ve fazla mesai hesabını kendine özgü kılar. 854 sayılı Deniz İş Kanunu’na göre iş süresi günde sekiz, haftada kırk sekiz saattir ve bu sürenin üzerindeki çalışmalar fazla mesaidir.
⏱️ Fazla Mesainin Hesabı
Fazla çalışmanın her saati için ödenecek ücret, normal çalışma saat ücretinin yüzde elli fazlasıdır. Vardiya çizelgeleri, gemi jurnali ve puantaj kayıtları hesabın temelidir. Kanun bazı halleri fazla mesai saymaz: geminin, can ve mal güvenliğinin korunması için yapılan zorunlu işler ile yangın ve gemiyi ilgilendiren kaza tatbikatları bu kapsamdadır. Uygulamada aylık sabit ücrete ‘fazla mesai dahildir’ kayıtları sık görülür; bu tür kayıtların hangi ölçüde geçerli sayılacağı dosya bazında ve ispat durumuna göre değerlendirilir.
Not: Fazla mesaide oran karadakinden farklıdır: 854 sayılı Kanun’da her fazla saat, normal saat ücretinin yüzde elli fazlasıyla ödenir ve bazı zorunlu işler fazla mesai sayılmaz.
💰 Ücretin Ödenmesi ve Kesintiler
Ücretin sözleşmede gösterilen dönemlerde ve eksiksiz ödenmesi gerekir; uzun süreli ödememe gemi adamına haklı fesih imkânı verir ve kıdem tazminatı hakkını korur. Gemide sağlanan iaşe ve yatacak yer, ücretin eki niteliğindedir; sağlanmadığı dönemler için parasal karşılığı talep edilebilir. Avans, ceza kesintisi ve zarar mahsubu gibi uygulamaların kanuni sınırlar içinde kalıp kalmadığı denetlenmelidir. Döviz üzerinden kararlaştırılan ücretlerde ödeme kaydı ve kur uygulaması ayrı bir ispat başlığıdır.
📔 İspat Araçları
Deniz iş davalarının kaderini kayıtlar belirler: gemi jurnali, vardiya çizelgeleri, liman giriş-çıkış kayıtları, seyir verileri, gemi adamı cüzdanı ve banka dekontları başlıca delillerdir. Kayıtların işverenin elinde olması ispat dengesini etkiler; ibraz edilmeyen kayıtlar aleyhe yorumlanabilir. Tanık beyanı, özellikle aynı gemide çalışan personelin anlatımı, vardiya düzeninin fiilen nasıl işlediğini ortaya koymada güçlü bir araçtır. Alacaklar için beş yıllık zamanaşımı ve dava öncesi arabuluculuk dava şartı gözetilmelidir.
📌 İlgili Konular
Konu kıdem tazminatı hesabı ve Deniz İş Kanunu rehberi ile birlikte okunmalıdır.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Gemide 7/24 gemideyim; tüm bu süre çalışma sayılır mı?
Gemide bulunmak tek başına çalışma sayılmaz; ölçü, fiilen işbaşında geçirilen ve vardiya düzenine göre belirlenen sürelerdir. Ancak fiili çalışmanın çizelgeden fazla olduğu her türlü delille ispatlanabilir.
Sözleşmemde ‘fazla mesai ücrete dahildir’ yazıyor; hiç fazla mesai alamaz mıyım?
Bu tür kayıtlar sınırsız geçerli değildir; ücretin miktarı, kaydın kapsamı ve fiili çalışma süresine göre aşan kısım talep edilebilir. Değerlendirme dosya bazında yapılır.
Hafta tatili ve resmî bayramlarda çalıştım; karşılığı nedir?
Hafta tatili ve genel tatil çalışmalarının karşılığı kanun ve sözleşme hükümlerine göre ayrıca ödenir; kayıtlarla ispatlanan tatil çalışmaları alacak hesabına dahil edilir.
İşveren jurnal ve çizelgeleri vermiyor; davayı nasıl ispatlarım?
Mahkeme bu kayıtların ibrazını ister; ibraz edilmemesi aleyhe değerlendirilebilir. Tanık, liman kayıtları ve yazışmalar gibi ikincil delillerle de ispat mümkündür.
Gemi Adamının Fazla Mesai ve Ücret Alacakları hakkında bilgi almak için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu makalede yer alan bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve güncel mevzuata göre değişiklik gösterebilir. Her somut olay kendine özgüdür; sonuç taahhüdü içermez.
