Müdafisiz Kolluk İfadesi ve Teşhis – AYM 2022/91829

Gözaltındaki bir şüpheli için baro avukat görevlendirmek ister, fakat görevlendirme yapılamaz; şüpheli de avukatsız konuşmayı kabul eder ve kendisini ağır biçimde suçlayan bir ifade verir. Yıllar sonra kurulan mahkûmiyet hükmünde bu ifade de deliller arasında sayılır. Böyle bir hüküm, müdafi yardımından yararlanma hakkını kendiliğinden ihlal eder mi? Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, Ekim 2026’da verdiği bir bireysel başvuru kararında bu soruya “her durumda değil” cevabını verdi ve belirleyici ölçütün yargılamanın bütününe bakmak olduğunu yineledi.
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, 14.10.2026 tarihli ve 2022/91829 başvuru numaralı kararıyla, müdafi yardımından yararlanma hakkıyla bağlantılı olarak hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ve gerekçeli karar hakkının ihlal edilmediğine oybirliğiyle karar vermiştir.
🔍 Kararın cevap aradığı soru
Ceza muhakemesinde ilk ifade çoğu zaman dosyanın yönünü belirler. Anayasa Mahkemesi de bu nedenle müdafi yardımının ilke olarak şüphelinin kolluk tarafından ilk kez sorgulandığı andan itibaren sağlanması gerektiğini kabul eder. Ancak aynı içtihat, bu hakkın mutlak olmadığını; istisnai durumlarda kısıtlanabileceğini ve asıl sorunun, kısıtlamanın sonraki aşamalarda telafi edilip edilmediği olduğunu da söyler.
İncelenen başvuruda tartışma iki noktada yoğunlaştı: Gözaltındaki avukatsız ifade ve fotoğraftan teşhis tutanakları mahkûmiyete esas alınabilir miydi? Mahkemeler, başvurucunun bu ifadelerin baskı altında alındığı ve teşhislerin usule aykırı yapıldığı yönündeki itirazlarına yeterli cevap vermiş miydi?
📂 Gözaltından bireysel başvuruya
- Aralık 2015 – gözaltı: Başvurucu, sokağa çıkma yasağı ilan edilen bir ilçede yapılan ikamet aramasında yakalandı. Kolluk tutanağına göre baroya avukat görevlendirmesi için başvuruldu, ancak 95 avukat görevlendirmeyi reddetti. Başvurucuya yasal hakları hatırlatıldı; başvurucu avukat istemediğini belirterek ifade verdi ve örgütsel bağlantısı hakkında ayrıntılı açıklamalar yaptı.
- Savcılık ve sulh ceza hâkimliği: Başvurucu ertesi gün savcılıkta benzer beyanlarda bulundu. Hâkimlik sorgusu da aynı gerekçeyle avukatsız yapıldı; başvurucu burada bazı bilgileri tekrarladı, ancak öğretmenlerin alıkonulması olayıyla ilgisi olmadığını ve kolluk ifadesinin bir kısmının doğru olmadığını söyledi. Tutuklandı.
- Kovuşturma: Ağır ceza mahkemesi tensip tutanağıyla başvurucuya müdafi atadı. Başvurucu müdafi huzurunda yaptığı savunmada önceki beyanlarının işkence altında alındığını, teşhis tutanaklarının 2559 sayılı Kanun’un Ek 6. maddesine aykırı olduğunu ileri sürdü. Bazı tanıklar duruşmada önceki beyanlarının baskı altında alındığını söyledi.
- Hüküm: Mahkeme; devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozma, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma, eğitim ve öğretim hakkının engellenmesi ve terör örgütü propagandası suçlarından mahkûmiyet kurdu. Bir tehdit olayı yönünden ise telefonun başvurucuda olduğu kesin belirlenemediği için CMK 223/2-e uyarınca beraat kararı verdi.
- İstinaf ve temyiz: Bölge adliye mahkemesi, hendek ve barikatta silahlı nöbet tutma eylemleri nedeniyle kurulan kişiyi hürriyetinden yoksun kılma hükmünü kaldırıp beraat kararı verdi, diğer hükümleri onadı. Yargıtay 3. Ceza Dairesi 26.04.2022’de delillerin hukuka uygun elde edildiğini vurgulayarak hükümlerin çoğunu onadı; patlayıcı madde ele geçirilmediği için tehlikeli madde suçundan kurulan hükmü bozdu.
- Bireysel başvuru: Başvurucu, kesinleşen kararı 23.06.2022’de öğrendikten sonra 18.07.2022’de Anayasa Mahkemesine başvurdu.
📐 AYM’nin müdafi hakkı ölçütleri
Karar, Anayasa’nın 36. maddesindeki “meşru vasıta ve yollar” kavramından yola çıkar. Mahkemeye göre bu vasıtaların en önemlisi müdafi yardımıdır; savunma hakkı tanınmadan verilen bir ceza ise Anayasa’nın 38. maddesindeki masumiyet karinesiyle de bağdaşmaz. Karar bu çerçevede şu ölçütleri sıralar:
- Başlangıç anı: Avukata erişim, kural olarak kolluktaki ilk sorgudan itibaren sağlanmalıdır; çünkü bu aşamada elde edilen deliller yargılamanın çerçevesini belirler.
- Somut inceleme: Şüphelinin avukatsız iken kendini suçlayıcı beyanda bulunup bulunmadığı, bu beyanın aleyhine kullanılıp kullanılmadığı, susmasından olumsuz sonuç çıkarılıp çıkarılmadığı ve baskı uygulanıp uygulanmadığı her olayda ayrıca değerlendirilir.
- İşkence iddiası: İkrarın kötü muamele altında alındığı ileri sürülmüşse, mahkemenin bu iddiayı irdelemeden ikrara dayanması önemli bir özen eksikliğidir.
- Telafi: Hak mutlak değildir; kısıtlama sonraki aşamalarda telafi edilmişse savunma hakkı ihlal edilmiş sayılmaz. Belirleyici olan, yargılamanın bütününde müdafi yardımından etkili biçimde yararlanılmış olmasıdır.
⚖️ Ölçütlerin somut olaya uygulanması
Mahkeme önce kolluk tutanağına baktı. Tutanağa göre başvurucuya hakları hatırlatılmış, başvurucu avukat istemediğini belirterek beyanda bulunmuştu. Mahkeme bunu müdafi hakkından feragat olarak değerlendirdi ve feragat iradesinin geçersiz olduğunu gösteren bir bilgi veya belgenin dosyada bulunmadığını kaydetti. Başvurucunun aynı yöndeki beyanlarını savcı ve sorgu hâkimi önünde tekrar etmesi de bu değerlendirmeyi destekledi.
Mahkeme, ifadenin müdafi olmaksızın alınmasının yargılamada “bir özensizliğe işaret ettiğini” açıkça kabul etti. Ancak gerekçeli karar incelendiğinde avukatsız beyanların hükmün tek dayanağı olmadığı görüldü. Ağır ceza mahkemesi; müşteki öğretmenlerin beyan ve teşhislerine, açık ve gizli tanık anlatımlarına ve bu anlatımların diğer bir sanığın savunmasıyla örtüşmesine de dayanmıştı. Bu nedenle kolluk ifadesi mahkûmiyet için “tek veya belirleyici” delil olarak kullanılmamış; kovuşturmada atanan müdafi ve diğer usul güvenceleri baştaki eksikliği telafi etmişti.
Karar iki ek unsura daha dikkat çekti: Başvurucu temyiz aşamasında gönderdiği dilekçede örgüt hakkında bildiklerini anlatarak etkin pişmanlıktan yararlanmak istediğini bildirmişti. Ayrıca avukatsız ifade ve teşhis tutanağının hukuka aykırı delil olduğu itirazı Yargıtay tarafından incelenmiş ve delilin hukuka uygun olduğu tespit edilmişti. Sonuçta Mahkeme, somut olayın özel koşullarında yargılamanın bütününün hakkaniyete aykırı hâle gelmediğine karar verdi.
Müdafiin yokluğunun farklı bir sonuca yol açtığı örnekler için zorunlu müdafi bulunmadan yapılan istinaf incelemesi ve müdafinin mazeretine belge şartı yazılarına bakılabilir.
📝 Gerekçeli karar şikâyeti neden reddedildi?
Başvurucu, suçların nasıl oluştuğuna ve hangi eylemlerin delil kabul edildiğine ilişkin itirazlarının mahkemelerce ayrıca ve açıkça cevaplanmadığını ileri sürmüştü. Anayasa Mahkemesi, gerekçeli karar hakkının davanın sonucunu etkileyen iddialara delillerle bağ kurularak cevap verilmesini gerektirdiğini, fakat her iddiaya ayrıntılı cevap verilmesi anlamına gelmediğini hatırlattı. Kanun yolu merciinin ilk derece mahkemesiyle aynı gerekçeyi benimsemesi de kural olarak yeterlidir.
Mahkeme, ağır ceza mahkemesinin başvurucunun beyanları, müştekilerin teşhisleri ve tanık anlatımları üzerinden bir sonuca vardığını, bu nedenle hükmün “ilgili ve yeterli gerekçe” içerdiğini tespit etti. Delillerin yeniden değerlendirilmesinin bireysel başvurunun konusu olmadığını da vurguladı.
Diğer şikâyetler kabul edilemez bulundu: tutukluluk şikâyeti süre aşımı nedeniyle; duruşmada hazır edilmeme ve makul süre şikâyetleri başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle; gizli tanıkların duruşmada dinlenmemesi şikâyeti ise gizli tanık anlatımlarının hükmün belirleyici dayanağı olmaması nedeniyle açıkça dayanaktan yoksun sayıldı.
📘 CMK 148/4 ile birlikte okunduğunda
Kararın uygulamadaki önemi, kanuni düzenlemelerle birlikte okunduğunda belirginleşir:
- CMK 148/4: “Müdafi hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurunda şüpheli veya sanık tarafından doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.”
- CMK 148/3: Yasak usullerle elde edilen ifadeler rıza ile verilmiş olsa da delil olarak değerlendirilemez.
- CMK 150/3: Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda, istem aranmaksızın müdafi görevlendirilir.
- CMK 230/1-b: Mahkûmiyet gerekçesinde hükme esas alınan ve reddedilen deliller ile hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen deliller ayrıca ve açıkça gösterilir.
Anayasa Mahkemesi kararda bireysel başvuruda ölçü normun Anayasa olduğunu, kanuna uygunluk denetimi yapmadığını özellikle belirtmiştir. Bu nedenle karar, CMK 148/4’ün somut olayda nasıl uygulandığına dair bir kanuni değerlendirme içermez; anayasal düzlemde, avukatsız ifadenin diğer delillerle desteklendiği ve sonraki aşamalarda müdafi yardımının sağlandığı bir yargılamada ihlal bulunmadığını tespit eder. Buna karşılık mahkûmiyetin yalnızca avukatsız ve sonradan reddedilen bir ikrara dayandığı, ya da işkence iddiasının hiç incelenmediği dosyalarda kararın kendi ölçütleri farklı bir sonucu gündeme getirebilir.
Gözaltı aşamasındaki haklara ilişkin genel çerçeve için gözaltı süreci ve haklar yazısı da incelenebilir.
❓ Sık sorulan sorular
Avukatsız alınan kolluk ifadesi her zaman geçersiz midir?
Şüphelinin avukat istemediğini söylemesi feragat sayılır mı?
Baro avukat görevlendiremezse ne olur?
Gizli tanıkların duruşmada dinlenmemesi neden incelenmedi?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında; ceza muhakemesine ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankasında yayımlanan bireysel başvuru kararından derlenmiştir. Başvurucu, vekil, heyet ve dosyada adı geçen kişilerin adları yazıya ve PDF derlemesine alınmamıştır. Anayasa Mahkemesi kararı somut olayın özel koşullarına dayanır; avukatsız ifadenin delil değeri, diğer delillerin varlığına, ifadenin doğrulanıp doğrulanmadığına ve ileri sürülen iddiaların incelenme biçimine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
Bulunduğunuz il için: İl il ceza avukatı sayfaları




