Uzun Dönem Araç Kiralamada Hasar Bedeli ve Erken Fesih: İade Ekspertizi, Bildirim ve Cezai Şart

Uzun dönem (operasyonel) araç kiralama, şirketler ve giderek artan sayıda bireysel kullanıcı için araç sahibi olmanın alternatifi hâline geldi. Ancak sözleşme sonunda aracın iadesi sırasında düzenlenen ekspertiz raporları, çizik, göçük ve iç aksam yıpranması için talep edilen yüksek hasar bedelleri ve erken fesih cezaları, en sık uyuşmazlık konusu olan kalemlerdir.

🚗 Olağan Kullanım ve Kötü Kullanım

TBK m.316 kiracıya kiralananı sözleşmeye uygun ve özenle kullanma borcu yükler. Kiracı, kira süresi sonunda kiralananı teslim aldığı durumda geri vermekle yükümlüdür; ancak sözleşmeye uygun kullanımdan doğan eskime ve bozulmalardan sorumlu değildir (m.334/1). Üç yıl boyunca on binlerce kilometre kullanılan bir araçta oluşan küçük taş izleri, koltuk aşınması veya lastik yıpranması kural olarak olağan kullanımın sonucudur. Kiracı ise kötü kullanım veya kaza sonucu oluşan hasarlardan sorumludur.

📝 İadede Gözden Geçirme ve Bildirim

TBK m.335, iade aşamasında kiraya verene önemli bir yükümlülük getirir: kiraya veren, geri verme sırasında aracı gözden geçirmek ve kiracının sorumlu olduğu eksiklikleri ona hemen yazılı olarak bildirmek zorundadır. Bildirim yapılmazsa kiracı sorumluluktan kurtulur. Olağan bir incelemeyle anlaşılamayacak eksiklikler bu kuralın dışındadır; ancak bunlar da öğrenildiğinde hemen yazılı olarak bildirilmelidir. Bu nedenle aylar sonra gönderilen hasar faturaları, bildirimin zamanında yapılıp yapılmadığı yönünden incelenmelidir.

🔍 İade Ekspertiz Raporu

• Raporun iade anında, kiracının veya temsilcisinin katılımıyla düzenlenip düzenlenmediği,
• Hasarların fotoğraflı ve konumlu olarak tek tek gösterilip gösterilmediği,
• Teslim anındaki tutanakla karşılaştırma yapılıp yapılmadığı,
• Hasar bedellerinin piyasa onarım maliyetiyle uyumlu olup olmadığı,
• Olağan kullanım sınırlarının sözleşmede tanımlanıp tanımlanmadığı.

Kiracının iade sırasında kendi fotoğraflarını ve videolarını çekmesi, kira süresince yaptırılan bakımların kayıtlarını saklaması, iade tutanağına itirazlarını yazdırması, ileride çıkacak bir uyuşmazlıkta en önemli delillerdir.

📄 Erken Fesih Bedeli ve Cezai Şart

Uzun dönem kiralama sözleşmeleri genellikle erken iade hâlinde kalan kira bedellerinin bir kısmının veya tamamının ödenmesini öngörür. Bu kayıtlar cezai şart niteliğindedir. TBK m.182/3 uyarınca hâkim aşırı gördüğü cezayı kendiliğinden indirir. Ancak TTK m.22 uyarınca tacir sıfatını taşıyan borçlu, aşırı olduğu gerekçesiyle cezanın indirilmesini isteyemez. Bu nedenle kiracının şirket mi yoksa tüketici mi olduğu, erken fesih uyuşmazlığının sonucunu doğrudan etkiler. Araç kiralarında kiraya veren, kiracının borca aykırılığı hâlinde yazılı bildirimle sözleşmeyi hemen feshedebilir (m.316/2).

📚 Yargıtay Kararları

• Hasar ayrımı ve bilirkişi: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 36 ay süreli operasyonel kiralamada iade hasar bedeli talebinde kiracının yalnızca kötü kullanımdan doğan hasardan sorumlu olduğunu, olağan ve kötü kullanım ayrımının sözleşme hükümleriyle birlikte, makine mühendisi bilirkişinin bulunduğu bir heyetle yapılması gerektiğini belirterek kararı bozmuştur (E.2019/194, K.2019/9072, 12.11.2019).
• Fahiş cezai şart: Aynı Daire, bir araç kirası uyuşmazlığında fahiş cezai şartın TBK m.182/3 uyarınca re’sen indirilmesi ve tarafların müterafik kusurunun gözetilmesi gerektiğine hükmederek kararı bozmuştur (E.2019/3165, K.2019/6031, 01.07.2019).

🚦 Kiralık Araçta Trafik Cezası

2026 yılında Karayolları Trafik Kanununa eklenen hükümle, kiralık araçla yapılan ihlallerde kiralama kayıtlarından kiracı tespit edilebiliyorsa tutanak kiracı adına düzenlenir ve ceza kiracıdan tahsil edilir. Trafik cezalarına itiraz yolu için EDS ve radar cezasına itiraz yazısına bakılabilir. Kısa dönem kiralamalardaki sorumluluk ve kaza hâli için araç kiralama sözleşmesi uyuşmazlıkları ve kiralık araç kazasında sorumluluk yazıları, filo kiralamaları için şirket araç filosu ve leasing yazısı yol gösterir. Genel çerçeve otomotiv hukuku rehberi yazısındadır.

❓ Sıkça Sorulan Sorular