Kamu Yatırımlarında Taş, Kum ve Kireç Ocaklarının Bedelsiz Kullanılması (2942 m.28)

Yol, demiryolu, baraj gibi büyük kamu yatırımlarının en çok ihtiyaç duyduğu şey malzemedir. 2942 sayılı Kanun’un 28. maddesi, belirli idarelere bu malzemeyi hiçbir resim ve ücrete tabi olmadan kullanma yetkisi verir. Ancak bu yetkinin çok net bir sınırı vardır ve o sınır özel mülkiyettir.

savun hukuk

🧱 Yetkinin Kapsamı

Madde iki fıkra hâlinde iki ayrı yetki kurar:

• Millî savunma: Millî savunma inşaat ve tesisatı için gerekli görülen kireç, taş ve kum ocaklarını hiçbir resim ve ücrete tabi olmadan kullanmaya Millî Savunma Bakanlığı yetkilidir.
• Ulaştırma ve su yatırımları: Maddede sayılan bakanlıklar ile Devlet Demiryolları, Karayolları Genel Müdürlüğü ve Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü de aynı sebep ve şartlarla, demiryolu hattının, karayolunun veya su tesislerinin her yönündeki ocakları aynı şekilde kullanabilir.

İki fıkra da aynı ifadeyi taşır: hiçbir resim ve ücrete tabi olmadan. Yani kullanım için bir bedel ödenmez.

📐 Yetkinin Sınırı: Üç Kategori Dışarıda

Madde, kullanılabilecek ocakları tanımlarken aslında kullanılamayacakları sayar. Bedelsiz kullanım yetkisi, gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerinin şu üç durumdaki ocaklarını kapsamaz:

• Mülkiyetinde bulunanlar,
• Tasarrufunda bulunanlar,
• Ruhsatname ile intifaları altında bulunanlar.

Bu üç kategoriden birine giren bir ocak için 28. madde işletilemez. Malikin ya da ruhsat sahibinin hakkı, bu maddeyle bertaraf edilmez.

Uygulamada tartışma tam bu noktada çıkar: ocağın hukuki durumu. Taşınmazın kime ait olduğu, üzerinde geçerli bir maden veya taş ocağı ruhsatı bulunup bulunmadığı, ruhsatın kapsamı ve süresi — bunlar belirlenmeden maddenin uygulanabilirliği tartışılamaz.

🧾 Ruhsat Sahibinin Konumu

Maddedeki «ruhsatname ile intifaları altında bulunan» ifadesi, mülkiyeti bulunmayan ama işletme hakkı olan kişileri de korumaya alır. Bir taşınmaz Hazineye ait olsa bile, üzerinde üçüncü bir kişiye tanınmış geçerli bir ruhsat varsa, bedelsiz kullanım yetkisi o ocak bakımından işlemez.

Bu nedenle bir kamu yatırımının malzeme ihtiyacı ile mevcut bir ocak işletmesinin karşılaşması hâlinde bakılacak ilk belge ruhsattır: kimin adına, hangi sahaya, hangi süreyle verilmiştir. Ruhsat kapsamındaki bir saha için idarenin izleyeceği yol, 28. madde değil Kanun’un genel kamulaştırma hükümleridir.

⚖️ Maddeyi Okurken Dikkat Edilecek Nokta

28. maddede sayılan bakanlık adları, Kanun’un kabul edildiği dönemin teşkilat yapısını yansıtır. Aradan geçen sürede merkezî idarenin örgütlenmesi birçok kez değişmiş, bu bakanlıkların adları ve görev alanları farklılaşmıştır.

Dolayısıyla madde okunurken iki soru ayrı ayrı sorulur:

• Yatırımı yürüten idare, maddede sayılan idarelerden birinin görevlerini devralmış bir kuruluş mudur?
• Söz konusu ocak, maddenin dışarıda bıraktığı üç kategoriden birine giriyor mu?

İlkinin cevabı ilgili idarenin kendi teşkilat mevzuatından, ikincisinin cevabı ise tapu kaydı ve ruhsat belgelerinden okunur.

📌 İlgili Konular

Kamulaştırmanın genel usulü için satın alma usulü ve uzlaşma, irtifak ve kısmi kamulaştırma için kısmen kamulaştırma ve değer düşüklüğü, idareler arası taşınmaz hareketleri için idareler arasında taşınmaz devri yazılarımıza bakılabilir.

❓ Sıkça Sorulan Sorular