1956-1983 Arası Fiilî El Atmalarda Uzlaşma Usulü (2942 Geçici Madde 6)
Kamulaştırma yapılmadan yola, okula veya baraj sahasına dönüştürülmüş taşınmazlar için izlenecek yol, el atmanın hangi yılda gerçekleştiğine göre değişir. 2942 sayılı Kanun’un Geçici 6. maddesi 9/10/1956 ile 4/11/1983 arasındaki dönemi düzenler ve doğrudan dava açılmasının önüne bir şart koyar: önce uzlaşma.
🧱 Maddenin Zaman ve Konu Sınırı
24/5/2013 tarihli 6487 sayılı Kanun’un 21. maddesiyle yeniden düzenlenen Geçici 6. madde, şu şartların birlikte gerçekleşmesini arar:
- Kamulaştırma işlemleri tamamlanmamış veya kamulaştırma hiç yapılmamış olmalı,
- Taşınmaz 9/10/1956 ile 4/11/1983 tarihleri arasında fiilen kamu hizmetine ayrılmış veya kamu yararına ilişkin bir ihtiyaca tahsis edilerek üzerinde tesis yapılmış olmalı,
- El koyma malikin rızası olmaksızın ve fiilî nitelikte olmalı — kısmen, tamamen veya irtifak hakkı tesis etmek suretiyle.
Bu şartlar varsa, mülkiyet hakkından doğan talepler ve bedel tespiti bu maddedeki usule göre yürütülür.
Uyarı: Tarih aralığı bu maddenin can damarıdır. El koyma tarihinin 4/11/1983’ten sonraya düştüğü dosyalarda Geçici 6. madde uygulanmaz; başka hükümler devreye girer. Dosyanın ilk işi el koyma tarihinin belgelenmesidir.
📐 Uzlaşma Bir Dava Şartıdır
Maddenin ilk fıkrası tek cümleyle çok şey söyler: bu maddeye göre yapılacak işlemlerde öncelikle uzlaşma usulünün uygulanması dava şartıdır.
Yani uzlaşma aşaması tüketilmeden açılan dava, esasa girilmeden usulden değerlendirilebilir. Süreç şöyle işler:
- Başlangıç: İdarenin daveti veya malikin müracaatı.
- Tahmini değer tespiti: Kanun’un 8. maddesinin ikinci fıkrasına göre teşkil edilen kıymet takdir komisyonu marifetiyle; taşınmazın el koyma tarihindeki nitelikleri esas alınarak ve 11 ile 12. maddelere göre hesaplanarak.
- Davet: 8. maddenin üçüncü fıkrasına göre kurulan uzlaşma komisyonu, davet veya müracaat tarihinden itibaren en geç altı ay içinde, 7201 sayılı Kanun hükümlerine göre tebliğ edilen bir yazıyla — tahmini değer bildirilmeksizin — talep sahibini görüşmeye çağırır.
🧾 Uzlaşma Neyin Üzerinden Yapılabilir?
Madde, uzlaşmanın konusunu nakitle sınırlamaz. Dört seçenek sayar:
- İdareye ait bir taşınmazın trampası,
- İdareye ait taşınmaz üzerinde sınırlı ayni hak tanınması,
- İmar mevzuatı çerçevesinde başka bir yerde imar hakkı kullandırılması,
- Bunların mümkün olmaması hâlinde nakdî bedel.
Görüşmeler, hukuki veya fiilî engel bulunmadığı takdirde davete icabet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırılır ve uzlaşmaya varılıp varılmadığı, malik veya temsilcisi ile komisyon üyelerince imzalanan bir tutanağa bağlanır.
⚖️ Tutanağın Delil Değeri
Maddenin en çok gözden kaçan cümlelerinden biri buradadır: uzlaşma tutanağı ile uzlaşma görüşmelerine ilişkin bilgi ve belgeler, açılacak davalarda taraflar aleyhine delil teşkil etmez.
Bu kural uzlaşma masasını korur. Görüşme sırasında ileri sürülen rakamlar, kabul edilen veya reddedilen teklifler, sonradan açılan davada tarafın aleyhine kullanılamaz. Uzlaşma aşamasına, dava stratejisini zayıflatma endişesi olmadan girilebilmesinin sebebi budur.
Uzlaşmaya varılması hâlinde; üzerinde uzlaşılan hakkın türünü, tanınma şart ve usullerini ve nakdî ödemede ödeme esaslarını içeren bir sözleşme düzenlenir. Uzlaşılamaması hâlinde ise dava yolu açılır ve dava, tutanağın düzenlenmesiyle birlikte kanunun aradığı şartı yerine getirmiş olur.
📌 İlgili Konular
1956 öncesi dönem için Geçici 20. madde, plan kaynaklı kısıtlılık için imar planı kısıtlılığında bedel talebi, genel çerçeve için kamulaştırmasız el atma davası yazılarımıza bakılabilir.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
El atma 1956’dan önceyse ne olur?
8/10/1956 tarihinden önceki fiilî tahsisler bakımından Kanun’a sonradan eklenen Geçici 20. madde ayrı bir rejim öngörmüştür.
Doğrudan dava açabilir miyim?
Madde, öncelikle uzlaşma usulünün uygulanmasını dava şartı olarak düzenlemiştir.
Bedel hangi tarihe göre hesaplanır?
Tahmini değer, taşınmazın el koyma tarihindeki nitelikleri esas alınarak 11 ve 12. maddelere göre hesaplanır.
Komisyon bana rakam söyleyecek mi?
Davet yazısında tahmini değer bildirilmez; değer görüşme sürecinde ele alınır.
Uzlaşma sadece para üzerinden mi olur?
Trampa, idareye ait taşınmaz üzerinde sınırlı ayni hak veya başka bir yerde imar hakkı kullandırılması da mümkündür; bunlar olmazsa nakdî bedel gündeme gelir.
Görüşmede söylediklerim davada aleyhime kullanılır mı?
Uzlaşma tutanağı ile görüşmelere ilişkin bilgi ve belgelerin, açılacak davalarda taraflar aleyhine delil teşkil etmeyeceği düzenlenmiştir.
Süreç ne kadar sürer?
Davet için en geç altı ay, görüşmelerin sonuçlandırılması için davete icabetten itibaren en geç altı ay öngörülmüştür.
1956-1983 Arası Fiilî El Atmalarda Uzlaşma Usulü hakkında bilgi almak için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır. Kamulaştırma ve imar mevzuatı sık değişmekte, Anayasa Mahkemesi iptalleri yürürlük tarihine bağlı sonuç doğurmaktadır. Her taşınmaz ve her idari işlem kendine özgüdür; metin sonuç taahhüdü içermez.
