Kentsel Dönüşümde Yıkımın Durdurulması: Yürütmeyi Durdurma Davası

Kentsel dönüşüm sürecinde riskli yapı tespiti yapıldıktan sonra yıkım kararı hızla uygulamaya konulabilir. Ancak tespitin hukuka aykırı olduğunu düşünen malikler, yürütmeyi durdurma davası açarak yıkımın durdurulmasını talep edebilir. Yürütmeyi durdurma kararı alınmazsa, dava sonuçlanmadan yapı yıkılabilir ve telafisi güç zararlar doğabilir. Bu rehberde, kentsel dönüşümde yıkımın durdurulması için açılan yürütmeyi durdurma davasının şartlarını, sürecini ve dikkat edilecek hususları ele alıyoruz.

Savun Hukuk

⚖️ Yürütmeyi Durdurma Nedir?

Yürütmeyi durdurma, idare mahkemesinde açılan iptal davası ile birlikte veya dava açıldıktan sonra talep edilen bir geçici hukuki koruma tedbiridir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun (İYUK) 27. maddesi uyarınca, idari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkansız zararların doğacağı ve işlemin açıkça hukuka aykırı olduğu durumlarda mahkeme tarafından yürütmenin durdurulmasına karar verilebilir.

Kentsel dönüşüm bağlamında yürütmeyi durdurma, riskli yapı tespiti veya yıkım kararının uygulanmasını geçici olarak durdurmayı amaçlar. Bu karar sayesinde, dava sonuçlanıncaya kadar yapı yıkılmaz ve malikler mülklerinde kalmaya devam edebilir.

📌 Yürütmeyi Durdurmanın Şartları

İYUK m. 27/2 uyarınca yürütmenin durdurulması kararı verilebilmesi için iki şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir:

1. Açık Hukuka Aykırılık

Dava konusu idari işlemin (riskli yapı tespiti veya yıkım kararı) açıkça hukuka aykırı olması gerekir. Hukuka aykırılık, işlemin yetki, şekil, sebep, konu veya amaç unsurlarından herhangi birinde yasaya aykırılık bulunması halinde söz konusu olur. Kentsel dönüşümde hukuka aykırılık şu hallerde ileri sürülebilir:

• Riskli yapı tespitinin usulsüz veya yetkisiz kuruluşça yapılması
• Tespit raporunun teknik açıdan eksik veya hatalı olması
• Tebligatın usulüne uygun yapılmaması
• Kanunda öngörülen sürelere uyulmaması
• Yapının güçlendirme ile kullanılabilir hale getirilebilecek olmasına rağmen yıkım kararı verilmesi

2. Telafisi Güç veya İmkansız Zarar

İdari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkansız zararların doğacağının kuvvetle muhtemel olması gerekir. Riskli yapı yıkım kararında bu şart neredeyse her zaman karşılanır; çünkü bir yapının yıkılması geri dönüşü olmayan bir işlemdir. Yıkılan yapı yeniden inşa edilse bile aynı durumun tesisi mümkün olmaz.

📝 Yürütmeyi Durdurma Davası Süreci

Dava Açma Süresi

Riskli yapı tespiti veya yıkım kararına karşı iptal davası, tebliğ tarihinden itibaren 60 gün içinde açılmalıdır. Yürütmeyi durdurma talebi, iptal davasıyla birlikte veya dava açıldıktan sonra herhangi bir aşamada yapılabilir. Ancak yıkım tehlikesi göz önüne alındığında talebin davayla birlikte yapılması kritik önem taşır.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Riskli yapı tespiti ve yıkım kararlarına karşı açılan davalarda görevli mahkeme idare mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesidir.

Dava Dilekçesinde Bulunması Gerekenler

• Davacının kimlik bilgileri ve adresi
• Davalı idare (Kentsel Dönüşüm Başkanlığı veya ilgili belediye)
• Dava konusu işlem (riskli yapı tespit kararı, yıkım kararı)
• İşlemin tebliğ tarihi
• Hukuka aykırılık gerekçeleri (yetki, şekil, sebep, konu, amaç)
• Telafisi güç zarar iddiası ve gerekçesi
• Yürütmeyi durdurma talebi ve gerekçesi
• Deliller (tespit raporu, tebligat, bilirkişi raporu vb.)

Mahkemenin İnceleme Süreci

Mahkeme, yürütmeyi durdurma talebini öncelikle inceler. İYUK m. 27/4 uyarınca, yürütmeyi durdurma kararı verilmeden önce davalı idarenin savunması alınır veya savunma süresi geçirilir. Ancak acil durumlarda savunma alınmaksızın da karar verilebilir. Mahkeme gerektiğinde bilirkişi incelemesi yaptırarak yapının gerçekten riskli olup olmadığını teknik olarak değerlendirebilir.

⚖️ Anayasa Mahkemesi Kararının Etkisi

6306 sayılı Kanun’un ilk halinde, kentsel dönüşüm işlemlerine karşı açılan davalarda yürütmeyi durdurma kararı verilmesini yasaklayan bir hüküm bulunuyordu. Ancak Anayasa Mahkemesi bu hükmü Anayasa’ya aykırı bularak iptal etmiştir. Bu kararla birlikte, kentsel dönüşüm işlemlerine karşı da diğer idari işlemlerde olduğu gibi yürütmeyi durdurma kararı verilmesinin önü açılmıştır.

Bu karar, kentsel dönüşüm sürecinde mülkiyet hakkının korunması açısından önemli bir dönüm noktası olmuştur. Artık mahkemeler, riskli yapı tespiti ve yıkım kararlarına karşı yürütmeyi durdurma taleplerini değerlendirebilmektedir.

📌 Yürütmeyi Durdurma Kararına İtiraz

Yürütmeyi durdurma kararına karşı her iki taraf da itiraz edebilir:

• Kararın kabulü halinde: Davalı idare, kararın kendisine tebliğinden itibaren 7 gün içinde bölge idare mahkemesine itiraz edebilir.
• Kararın reddi halinde: Davacı malik, kararın kendisine tebliğinden itibaren 7 gün içinde bölge idare mahkemesine itiraz edebilir.

Bölge idare mahkemesi itirazı inceleyerek kesin karar verir. Bu karara karşı başka bir kanun yolu bulunmamaktadır.

💡 Yürütmeyi Durdurma Kararının Sonuçları

Yürütmeyi durdurma kararı verilmesi halinde şu sonuçlar doğar:

• Yıkım durur: Karar kesinleşinceye kadar yapı yıkılamaz.
• Tahliye durur: Zorunlu tahliye uygulanamaz.
• Hizmetler devam eder: Kesilen elektrik, su ve doğalgaz tekrar bağlanır.
• İdare uygulamaya devam edemez: İdare, yürütmeyi durdurma kararına rağmen yıkım yaparsa hukuki ve cezai sorumluluk doğar.

📞 Hukuki Destek

Kentsel dönüşümde yıkım kararının durdurulması, yürütmeyi durdurma talebiyle iptal davası açılması veya mevcut davanızın takibi konularında profesyonel hukuki destek almak için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.