Meslek Hastalığı Nedeniyle Tazminat Davası: Haklar ve Süreç

Meslek hastalığı, çalışma ortamındaki fiziksel, kimyasal, biyolojik veya psikososyal etkenlere uzun süreli maruz kalma sonucunda ortaya çıkan hastalıklardır. İş kazasından farklı olarak meslek hastalığı ani bir olayla değil, zaman içinde gelişen bir süreçle meydana gelir. Meslek hastalığına yakalanan çalışanlar, işverenden maddi ve manevi tazminat talep etme hakkına sahiptir.

Meslek Hastalığı Nedir?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 14. maddesine göre meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik halleridir.

Meslek hastalıkları belirli kategorilerde sınıflandırılır. Kimyasal maddelere bağlı hastalıklar, mesleki cilt hastalıkları, pnömokonyozlar ve diğer mesleki solunum sistemi hastalıkları, mesleki bulaşıcı hastalıklar ile fiziksel etkenlere bağlı hastalıklar başlıca kategorilerdir.

Yaygın meslek hastalıkları arasında silikozis, asbestoz, işitme kaybı, karpal tünel sendromu, kronik bronşit, kurşun zehirlenmesi ve mesleki dermatit yer alır. Bu hastalıklar genellikle yıllarca aynı işte çalışan kişilerde ortaya çıkar.

Meslek Hastalığının Tespit ve Tescil Süreci

Meslek hastalığının tescil edilmesi için öncelikle hastalığın SGK tarafından yetkilendirilmiş sağlık kuruluşlarınca tespit edilmesi gerekir. Meslek hastalıkları, SGK’nın belirlediği sağlık hizmet sunucuları ve üniversite hastaneleri tarafından teşhis edilir.

Hastalığın meslek hastalığı olarak kabul edilebilmesi için çalışanın yaptığı iş ile hastalık arasında nedensellik bağının kurulması şarttır. Çalışma ortamındaki etkenler ile hastalık arasındaki ilişki tıbbi olarak kanıtlanmalıdır.

İşverenin meslek hastalığını öğrendiği tarihten itibaren üç iş günü içinde SGK’ya bildirmesi zorunludur. Bildirim yapılmaması halinde idari para cezası uygulanır ve SGK’nın yaptığı masraflar işverene rücu edilir.

Meslek hastalığı tespiti için yükümlülük süresi kavramı önemlidir. Çalışan işten ayrıldıktan sonra bile belirli bir süre içinde hastalık ortaya çıkarsa meslek hastalığı olarak kabul edilir. Bu süre, hastalığın türüne göre değişir.

Meslek Hastalığı Nedeniyle Tazminat Davası

Meslek hastalığına yakalanan çalışan, işverenin iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini almadığını kanıtlayarak maddi ve manevi tazminat davası açabilir. Dava iş mahkemelerinde görülür ve arabuluculuk dava şartı olarak uygulanır.

Maddi tazminat kapsamında tedavi giderleri, iş gücü kaybı nedeniyle gelir kaybı, bakıcı giderleri ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan zararlar talep edilir. Tazminat hesabında çalışanın yaşı, geliri, maluliyet oranı ve kusur dağılımı dikkate alınır.

Manevi tazminat, çalışanın meslek hastalığı nedeniyle yaşadığı fiziksel ve psikolojik acı, elem ve ıstırabın karşılığı olarak hükmedilir. Mahkeme, tarafların ekonomik durumu, hastalığın ağırlığı ve kusur oranını değerlendirerek manevi tazminat miktarını belirler.

Meslek Hastalığında İşverenin Sorumluluğu

İşveren, çalışma ortamındaki sağlık risklerini tespit etmek ve gerekli önlemleri almakla yükümlüdür. Risk değerlendirmesi yapılması, çalışanlara kişisel koruyucu donanım sağlanması, ortam ölçümlerinin düzenli yapılması ve çalışanların periyodik sağlık muayenelerinin yaptırılması temel yükümlülüklerdir.

Periyodik sağlık muayeneleri meslek hastalığının erken tespitinde kritik rol oynar. İşveren, çalışanlarını işe giriş ve belirli periyotlarda sağlık muayenesinden geçirmekle yükümlüdür. Bu muayenelerin yapılmaması işverenin kusurunun ağırlaşmasına neden olur.

İşyeri ortam ölçümleri de işverenin sorumluluğundadır. Toz, gürültü, kimyasal madde ve radyasyon gibi etkenlerin mesleki maruziyet sınır değerlerini aşıp aşmadığı düzenli olarak kontrol edilmelidir.

Meslek Hastalığında Zamanaşımı

Meslek hastalığı tazminat davalarında zamanaşımı süresi on yıldır. Ancak meslek hastalıklarında zamanaşımının başlangıcı iş kazasından farklıdır. Zamanaşımı, hastalığın ve zararın öğrenildiği tarihten itibaren başlar.

Meslek hastalığı aynı zamanda bir suç teşkil ediyorsa uzamış ceza zamanaşımı uygulanır. Bu durumda zamanaşımı süresi on beş yıla kadar çıkabilir. Hastalığın geç ortaya çıkması halinde zamanaşımı da o oranda geç başlar.

Meslek hastalıklarının yıllarca süren bir süreçle gelişmesi nedeniyle hastalığın ne zaman başladığının tespiti önemlidir. Bu tespit, genellikle tıbbi bilirkişi raporuyla yapılır.

SGK’nın Meslek Hastalığında Sağladığı Haklar

SGK, meslek hastalığına yakalanan sigortalıya çeşitli haklar sağlar. Tedavi süresince geçici iş göremezlik ödeneği ödenir. Tedavi sonucunda sürekli iş gücü kaybı tespit edilirse sürekli iş göremezlik geliri bağlanır.

Sürekli iş göremezlik geliri, çalışanın maluliyet oranına göre hesaplanır. Maluliyet oranı yüzde on ve üzerinde olan çalışanlara sürekli iş göremezlik geliri bağlanır. Oran yüzde onun altında kalırsa toplu ödeme yapılır.

Meslek hastalığı sonucu hayatını kaybeden sigortalının hak sahiplerine ölüm geliri bağlanır. Eş, çocuklar ve belirli koşullarda anne-baba ölüm gelirinden yararlanabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Meslek hastalığı ile iş kazası arasındaki fark nedir?

İş kazası ani ve beklenmedik bir olayla meydana gelirken, meslek hastalığı çalışma ortamındaki etkenlere uzun süreli maruz kalma sonucunda zaman içinde gelişir. Her ikisi de sigorta kapsamında korunmakla birlikte tespit ve ispat süreçleri farklıdır.

İşten ayrıldıktan sonra meslek hastalığı tespit edilirse ne olur?

Çalışan işten ayrıldıktan sonra bile yükümlülük süresi içinde meslek hastalığı ortaya çıkarsa hastalık meslek hastalığı olarak kabul edilir. Bu süre hastalığın türüne göre değişir ve bazı hastalıklarda yılları bulabilir.

Meslek hastalığında maluliyet oranı nasıl belirlenir?

Maluliyet oranı, SGK sağlık kurulları tarafından belirlenir. Çalışanın hastalık nedeniyle kaybettiği iş gücü, tıbbi bulgular ve hastalığın ağırlığına göre yüzdelik oran olarak hesaplanır.

Meslek hastalığı tazminat davası ne kadar sürer?

Meslek hastalığı tazminat davaları, hastalığın tespiti ve nedensellik bağının kurulması gerekliliği nedeniyle iş kazası davalarından daha uzun sürebilir. Ortalama bir ila dört yıl arasında sonuçlanır.

Hangi meslek hastalıkları en yaygındır?

Madencilik sektöründe silikozis, inşaat sektöründe asbestoz, gürültülü ortamlarda işitme kaybı, bilgisayar başında uzun süre çalışanlarda karpal tünel sendromu ve kimyasal maddelere maruz kalanlarda cilt hastalıkları en yaygın meslek hastalıkları arasındadır.

Meslek hastalığı nedeniyle tazminat davası ve haklarınız konusunda detaylı bilgi almak için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.