Türk hukukunda sona ermesi gereken her evlilik boşanma yoluyla bitirilmez. Evlilik daha kuruluş anında kanunun aradığı temel koşullardan yoksunsa, izlenecek yol boşanma değil evliliğin butlanı, yani iptali davasıdır. Bu yazıda butlan sebepleri, süreleri ve boşanmadan farkları özetlenmektedir.
⚖️ Butlan Nedir?
Butlan, geçerli görünen ancak kuruluşunda ağır sakatlık bulunan evliliğin mahkeme kararıyla iptal edilmesidir. Önemli bir özellik şudur: Batıl bir evlilik bile hâkim kararına kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur (TMK m.156). Yani evlilik kendiliğinden yok sayılmaz; mutlaka dava açılması ve iptal kararı verilmesi gerekir.
🚫 Mutlak Butlan Sebepleri (TMK m.145)
- Eşlerden birinin evlenme sırasında zaten evli olması,
- Evlenme sırasında sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksun bulunması,
- Evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı,
- Eşler arasında evlenmeye engel olacak derecede hısımlık bulunması.
Mutlak butlan davası kamu düzenini ilgilendirdiğinden Cumhuriyet savcısı tarafından re’sen açılır; ilgisi bulunan herkes de bu davayı açabilir. Mutlak butlan davası kural olarak süreye bağlı değildir.
⚠️ Nisbi Butlan Sebepleri (TMK m.148-151)
- Geçici ayırt etme gücü yoksunluğu: Evlenme sırasında geçici bir sebeple (örneğin ağır hastalık etkisi) ayırt etme gücünden yoksun olma,
- Yanılma: Evlenmeyi hiç istemediği hâlde yanılarak evlenme ya da eşin kişiliğinde veya birlikte yaşamayı çekilmez kılan önemli bir niteliğinde yanılma,
- Aldatma: Eşin namus ve onuru hakkında kasıtlı aldatılma ya da eş veya altsoyunun sağlığı için ağır tehlike oluşturan bir hastalığın gizlenmesi,
- Korkutma: Kendisinin veya yakınlarının hayatı, sağlığı, namus ve onuruna yönelik ağır ve yakın tehlike ile korkutularak evlendirilme.
Süre uyarısı: Nisbi butlan davası, iptal sebebinin öğrenildiği veya korkunun etkisinin ortadan kalktığı tarihten itibaren 6 ay ve her hâlde evlenmeden itibaren 5 yıl içinde açılmalıdır (TMK m.152). Bu süreler hak düşürücüdür.
🔄 Butlan ile Boşanmanın Farkları
Boşanma, geçerli kurulmuş bir evliliği evlilik sırasında yaşanan olaylar nedeniyle sona erdirir; butlan ise kuruluş anındaki sakatlığa dayanır. Buna karşılık sonuçlar bakımından kanun butlanı büyük ölçüde boşanmaya bağlamıştır: Çocuklar evlilik içinde doğmuş sayılır; eşler arasındaki mal rejimi tasfiyesi, tazminat, nafaka ve soyadı konularında boşanmaya ilişkin hükümler kıyasen uygulanır (TMK m.158). Evlenirken iyiniyetli olan eş, evliliğin sağladığı kişisel durumunu korur.
🔗 İlgili Konular
Boşanma davası nasıl açılır? · Boşanma sebepleri · Boşanmada mal paylaşımı · Boşanmada maddi ve manevi tazminat
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Evliliğin iptali davasını kimler açabilir?
Mutlak butlanda dava Cumhuriyet savcısı tarafından re’sen açılır; ilgililer de açabilir. Nisbi butlanda ise dava hakkı kural olarak yanılan, aldatılan veya korkutulan eşe aittir; yasal temsilcinin izni alınmadan evlenme hâlinde izni gereken kişi de iptal isteyebilir.
Hastalığın gizlenmesi evliliğin iptali sebebi midir?
Eş veya altsoyu için ağır tehlike oluşturan bir hastalığın evlenme sırasında gizlenmesi, aldatma kapsamında nisbi butlan sebebi olabilir. Hastalığın niteliği ve gizleme kastı her olayda ayrıca değerlendirilir.
İptal edilen evlilikte doğan çocukların durumu ne olur?
Mahkemece butlanına karar verilen evlilikte doğan çocuklar, ana ve babaları iyiniyetli olmasa bile evlilik içinde doğmuş sayılır. Velayet ve çocuklarla kişisel ilişki, boşanmadaki kurallara göre düzenlenir.
Butlan davasında nafaka ve tazminat istenebilir mi?
Evet. Butlan kararının sonuçlarına boşanma hükümleri kıyasen uygulandığından, şartları varsa maddi-manevi tazminat ile nafaka talepleri bu davada da gündeme gelebilir.
Süreler kaçırılırsa evlilik hiç sona erdirilemez mi?
Nisbi butlan süreleri kaçırılmışsa iptal yoluna gidilemez; ancak şartları varsa genel hükümlere göre boşanma davası açılması her zaman mümkündür.
Somut olayınızın butlan mı yoksa boşanma kapsamında mı değerlendirileceği teknik bir tespittir. Detaylı bilgi için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu makalede yer alan bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve güncel mevzuata göre değişiklik gösterebilir. Her somut olay kendine özgüdür.
