Ticari Araçta Ayıp ve Kazanç Kaybı: TTK 23 İhbar Süreleri, İkame Araç ve Yargıtay Kararları
Kamyon, çekici, minibüs veya taksi gibi ticari araçlarda arıza yalnızca bir onarım masrafı değildir; aracın serviste beklediği her gün iş ve kazanç kaybı anlamına gelir. Ticari araç alımı çoğu zaman tüketici işlemi sayılmadığından, uygulanacak kurallar ve özellikle ayıp ihbar süreleri bireysel alımlardan farklıdır.
Kısa özet: Ticari amaçla alınan araçlarda 6502 sayılı Kanun değil, TTK ve TBK hükümleri uygulanır. Alıcı tacir ise açık ayıplarda aracı teslimden itibaren iki gün içinde ihbar etmeli; açık değilse sekiz gün içinde incelemeli veya incelettirmelidir (TTK m.23/1-c). Satıcı kusurluysa ikame araç kirası ve kazanç kaybı gibi zararlar TBK m.112 uyarınca istenebilir.
Bu yazıda neler var?
📘 Hangi Kanun Uygulanır?
6502 sayılı Kanun m.3/1-k tüketiciyi ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden kişi olarak tanımlar. Taşımacılık, kargo, inşaat veya taksi işinde kullanılmak üzere alınan araçlarda alıcı genellikle tüketici sayılmaz ve uyuşmazlık asliye ticaret veya asliye hukuk mahkemesinde görülür. Görev ayrımı için asliye ticaret mahkemesi yazısına bakılabilir.
⏱️ TTK’da Ayıp İhbar Süreleri
| Ayıp türü | Süre (TTK madde 23/1-c) |
|---|---|
| Açık ayıp | Teslimden itibaren 2 gün içinde ihbar |
| Açık olmayan ayıp | Teslimden itibaren 8 gün içinde inceleme veya inceletme ve ihbar |
| Gizli ayıp | Ortaya çıktığında gecikmeksizin ihbar |
Süresinde ihbar edilmeyen ayıplar için satıcının sorumluluğuna gidilmesi zorlaşır. Yargıtay, aracın arıza nedeniyle süresi içinde yetkili servise götürülmesini ayıp ihbarı olarak kabul eden kararlar vermiştir; yine de ihbarın noter veya kayıtlı e-posta gibi ispatı kolay bir yolla yapılması güvenlidir.
💰 Kazanç Kaybı ve İkame Araç
- Seçimlik haklar: TBK m.227 uyarınca dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım veya ayıpsız misliyle değişim,
- Ek zararlar: Satıcının kusuru varsa TBK m.112 uyarınca ikame araç kirası, kazanç kaybı ve diğer zararlar,
- Üretici sorumluluğu: Üretici ile satıcının birlikte sorumlu tutulabildiği durumlar,
- Finansman: Kredi veya leasing ile alınan araçlarda finans kuruluşunun konumu; bkz. leasing aracında temerrüt.
📚 Yargıtay Kararları
- İkame araç kirasının tamamı: Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, garanti süresi içinde arızalanan ve 47 gün serviste kalan bir kamyon için ödenen ikame araç kira bedelinin tamamından satıcı ile üreticinin müteselsilen sorumlu olduğuna ilişkin kararı onamıştır (E.2022/1083, K.2023/4284, 10.07.2023).
- Servise götürme ihbar sayılır: Kapatılmış 19. Hukuk Dairesi, aracın arıza nedeniyle süresi içinde servise götürülmesinin ayıp ihbarı niteliğinde olduğunu kabul ederek kararı düzelterek onamıştır (E.2018/2947, K.2020/137).
🧾 Zararın İspatı
- Servis giriş ve çıkış kayıtları ile aracın serviste kaldığı günlerin belgelenmesi,
- İkame araç kira sözleşmesi ve ödeme belgeleri,
- Aracın önceki aylardaki gelirini gösteren sefer kayıtları, faturalar ve muhasebe kayıtları,
- İptal edilen sözleşmeler veya kaçırılan işlere ilişkin yazışmalar,
- Bilirkişi incelemesi; bkz. araç ayıbında bilirkişi ve delil tespiti.
Garanti kapsamındaki onarım süreleri ve ikame araç hakkı için azami tamir süresi ve ikame araç, dönmede kullanım bedeli için sözleşmeden dönmede kullanım bedeli yazılarına bakılabilir. Genel çerçeve otomotiv hukuku rehberi yazısındadır.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Ticari araç alımında tüketici hakem heyetine başvurulabilir mi?
Araç ticari amaçla alınmışsa alıcı genellikle tüketici sayılmaz; uyuşmazlık genel mahkemelerde görülür.
Ticari araçta ayıbı ne kadar sürede bildirmeliyim?
Tacir alıcı açık ayıpta 2 gün, açık olmayan ayıpta 8 gün içinde inceleme ve ihbar yapmalıdır.
Araç serviste beklerken kaybettiğim kazancı isteyebilir miyim?
Satıcının kusuru ve zarar ispatlanırsa TBK m.112 uyarınca istenebilir.
İkame araç kirasını kimden isteyebilirim?
Şartları varsa satıcı ve üreticiden; Yargıtay müteselsil sorumluluğu kabul eden kararlar vermiştir.
Davam için ne yapmalıyım?
Bilgi için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Ticari araçta ayıp ve kazanç kaybı hakkında bilgi almak için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
