Kamulaştırma uyuşmazlıklarında en sık yapılan hata, doğru mahkemeye gitmemektir. Bu alanda iki ayrı yargı kolu yan yana çalışır: işlemin kendisi idari yargıda, bedel ve mülkiyete ilişkin uyuşmazlıklar adli yargıda görülür. 2942 sayılı Kanun’un 37. maddesi adli yargı ayağını netleştirir.
📑 37. Maddenin Kurduğu Kural
Madde tek cümledir: bu Kanun’dan doğan tüm anlaşmazlıkların adlî yargıda çözümlenmesi gerekenleri, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemelerinde basit yargılama usulü ile görülür.
Üç unsuru ayrı ayrı okumak gerekir:
- Görevli mahkeme: Asliye hukuk mahkemesi. Miktara bakılmaksızın sulh hukuk mahkemesi görevli değildir.
- Yetkili mahkeme: Taşınmazın bulunduğu yer. Bu, taşınmazın aynına ilişkin davalardaki genel kuralla da uyumludur.
- Yargılama usulü: Basit yargılama usulü. Yazılı usule göre daha kısa süreler ve daha sınırlı dilekçe teatisi anlamına gelir.
Önemli: Kamulaştırmasız el atma uyuşmazlıklarında görev, el atmanın fiilî mi yoksa hukuki mi olduğuna göre değişir. Bu ayrım dosyanın en başında yapılır.
🧩 Hangi Uyuşmazlık Hangi Yargı Kolunda?
Kanun’un dağılımı kabaca şöyledir:
İdari yargı (idare mahkemesi):
- Kamulaştırma işleminin iptali (14. madde)
- Kamu yararı kararına ve onay işlemine yönelik itirazlar
- İmar planı, parselasyon, ruhsat ve yıkım işlemlerine karşı davalar
Adli yargı (asliye hukuk mahkemesi):
- Kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil (10. madde)
- Maddî hatalara karşı düzeltim davası (14. madde)
- Mülkiyeti ihtilaflı taşınmazlarda bedel ve tescil (18. madde)
- Tapuda kayıtlı olmayan taşınmazlarda bedel ve tescil (19. madde)
- Vazgeçme, iade ve geri almadan doğan anlaşmazlıklar (24. madde atfıyla 21-23. maddeler)
- Kamulaştırmadan sonra oluşan tapu kaydının iptali (36. madde)
🔎 Basit Yargılama Usulünün Pratik Sonuçları
Basit yargılama usulü, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda düzenlenmiştir ve yazılı usulden birkaç noktada ayrılır:
- Dilekçeler teatisi iki dilekçeyle sınırlıdır; cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi verilmez.
- Cevap süresi yazılı usule göre daha kısadır.
- Taraflar dilekçeleriyle birlikte tüm delillerini sunmak ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini belirtmek durumundadır.
- İddia ve savunmanın genişletilmesi yasağı daha erken devreye girer.
Bu nedenle kamulaştırma dosyalarında ilk dilekçenin eksiksiz hazırlanması, sonradan telafisi güç sonuçlar doğurmaması bakımından belirleyicidir.
🗝️ Yanlış Yargı Koluna Başvurulursa
Görev ve yetki kuralları kamu düzenindendir; mahkemece resen gözetilir. Yanlış yargı koluna açılan dava görev yönünden reddedilir ve bu, süre bakımından risk yaratır.
Kanun bir noktada malikin yardımına gelir: 10. madde uyarınca mahkemece çıkarılacak meşruhatlı davetiyede husumetin kime yöneltileceğinin belirtilmesi zorunludur. 14. madde ise, husumetin tebliğ belgelerinde gösterilmemiş veya yanlış gösterilmiş olması yüzünden yanlış yöneltilmesi hâlinde gerçek hasma tebligat yapılarak davaya devam olunacağını düzenler. Bu kural husumeti düzeltir; süreyi uzatmaz.
📌 İlgili Konular
İki yargı kolunun ayrımı için kamulaştırma işlemine karşı iptal davası, tebligat ve süreler için kamulaştırmada tebligat usulü, yargılama giderleri için kamulaştırma giderleri ve tapu harcı yazılarımıza bakılabilir.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Kamulaştırma bedeline itiraz edeceğim, hangi mahkeme?
Bedel tespitine ilişkin uyuşmazlıklar adli yargıda, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde görülür.
Kamulaştırma kararının iptalini istiyorum.
İşlemin iptali idari yargının görev alanındadır; 14. maddedeki otuz günlük süre içinde dava açılır.
Sulh hukuk mahkemesi görevli olabilir mi?
Madde, adli yargıda çözümlenmesi gereken uyuşmazlıklar için asliye hukuk mahkemelerini görevli kılmıştır.
Taşınmaz başka ilde, davayı kendi ilimde açabilir miyim?
Madde, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesini yetkili kılmıştır.
Basit yargılama usulünde delillerimi sonradan sunabilir miyim?
Basit yargılama usulünde taraflar dilekçeleriyle birlikte tüm delillerini sunmak durumundadır; sonradan delil sunma imkânı sınırlıdır.
Davayı yanlış idareye yönelttim.
Husumetin tebliğ belgelerinde gösterilmemiş veya yanlış gösterilmiş olması hâlinde gerçek hasma tebligat yapılmak suretiyle davaya devam olunur.
Kamulaştırmada Görevli ve Yetkili Mahkeme hakkında bilgi almak için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır. Kamulaştırma ve imar mevzuatı sık değişmekte, Anayasa Mahkemesi iptalleri yürürlük tarihine bağlı sonuç doğurmaktadır. Her taşınmaz ve her idari işlem kendine özgüdür; metin sonuç taahhüdü içermez.
