Kamulaştırma işleminin kendisine karşı açılacak dava, bedel tartışmasından tamamen ayrı bir yoldur ve çok kısa bir süreye bağlanmıştır. Bu süre kaçırıldığında işlemin hukuka aykırılığı bir daha tartışılamaz; geriye yalnızca bedel tartışması kalır.
⚖️ İki Ayrı Dava, İki Ayrı Yargı Kolu
Kamulaştırma Kanunu’nun 14. maddesi, malikin önüne iki ayrı yol koyar:
- İdari yargıda iptal davası: kamulaştırma işleminin hukuka aykırılığı iddiasıyla açılır.
- Adli yargıda düzeltim davası: maddî hatalara karşı açılır.
Sürenin başlangıcı da ikiye ayrılmıştır: mahkemece 10. madde gereğince yapılan tebligat gününden; kendilerine tebligat yapılamayanlar bakımından ise tebligat yerine geçmek üzere mahkemece gazete ile yapılan ilan tarihinden itibaren otuz gün.
İdari yargıda açılan bu davalar öncelikle görülür. İdare de kamulaştırma belgelerinin mahkemeye verildiği günden itibaren otuz gün içinde maddî hatalara karşı adli yargıda düzeltim davası açabilir.
Not: İptal davası ile bedel tespiti davası birbirinin alternatifi değildir; farklı yargı kollarında, farklı sürelerle ve farklı taleplerle yürür.
📐 Paydaşların ve Mirasçıların Konumu
İştirak hâlinde veya müşterek mülkiyette paydaşların tek başına dava hakları vardır; diğer paydaşların katılımı aranmaz. Buna karşılık açılan davaların sonuçları dava açmayanları etkilemez. Yani bir paydaşın kazandığı dava, sessiz kalan paydaşa kendiliğinden yarar sağlamaz.
İdarenin tespit ettiği malike veya zilyede karşı açılan davada gerçek malikin başka bir kişi olduğu anlaşılırsa, davaya bu gerçek malik dâhil edilerek devam olunur. Tapu malikinin daha önce öldüğü sabit olursa mirasçıları da davaya dâhil edilir.
🏛️ Yürütmenin Durdurulması ve Bekletici Mesele
İptal davasının pratikteki etkisi, büyük ölçüde yürütmenin durdurulması kararına bağlıdır. Kamulaştırma işlemine ilişkin yürütmenin durdurulması kararı verilmedikçe, bedel tespiti ve tescil süreci kendi seyrinde ilerler.
Bu alan, son yılların en hareketli başlıklarından biridir. Anayasa Mahkemesi, kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda dava açanların yürütmenin durdurulması kararı aldıklarını da belgelendirmelerini arayan ibareyi iptal etmiştir. Aynı şekilde, idari yargıda yürütmenin durdurulması kararı verilmesi hâlinde davanın bekletici mesele sayılmasına ilişkin düzenleme de iptal edilmiştir.
Yürütmenin durdurulması kurumunun genel işleyişi için yürütmenin durdurulması kararı yazımıza bakılabilir.
📄 Husumetin Yanlış Yöneltilmesi
Kanun, malikin usulden hak kaybına uğramasını önleyen bir hüküm içerir. Kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda açılacak iptal veya adli mahkemelerde açılacak düzeltim davalarında hangi idareye husumet yöneltileceği davetiye ve ilanda açıkça belirtilmemiş ya da yanlış gösterilmişse, husumet yanlış yöneltilmiş olsa bile gerçek hasma tebligat yapılmak suretiyle davaya devam olunur.
Dava dilekçesinin taşıması gereken unsurlar ve ilk inceleme aşaması için idari dava dilekçesinin unsurları ile dilekçe ret ve ilk inceleme başlıklarına bakılabilir.
📌 İlgili Konular
İşlemin dayanağını oluşturan kamu yararı kararı ve plana dayalı kamulaştırmalarda imar planına itiraz yolu birlikte değerlendirilir. İdari yargıda keşif ve bilirkişi için idari yargıda bilirkişi ve keşif yazısına bakılabilir.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Otuz günlük süre ne zaman başlar?
Mahkemece yapılan tebligat gününden; tebligat yapılamayanlar bakımından mahkemece gazete ile yapılan ilan tarihinden itibaren.
Süre geçerse kamulaştırma bir daha tartışılamaz mı?
İşlemin hukuka aykırılığına dayalı iptal yolu kapanır; bedele ilişkin haklar ayrı bir usule tabidir.
Paydaşlardan biri dava açarsa diğerleri de yararlanır mı?
Hayır. Kanun, açılan davaların sonuçlarının dava açmayanları etkilemeyeceğini açıkça düzenlemiştir.
İptal davası açmak tescili kendiliğinden durdurur mu?
Dava açılması tek başına yeterli değildir; sürecin durması yürütmenin durdurulması kararına bağlıdır.
Davayı yanlış idareye açtım, dava reddedilir mi?
Husumetin davetiye ve ilanda belirtilmemesi veya yanlış gösterilmesi hâlinde gerçek hasma tebligat yapılarak davaya devam olunur.
Maddî hata ile hukuka aykırılık arasındaki fark nedir?
Maddî hatalar adli yargıda düzeltim davasına, işlemin hukuka aykırılığı ise idari yargıda iptal davasına konu olur.
Kamulaştırma tebligatı aldıysanız ve otuz günlük süre işliyorsa Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır. Kamulaştırma ve imar mevzuatı sık değişmekte, Anayasa Mahkemesi iptalleri yürürlük tarihine bağlı sonuç doğurmaktadır. Her taşınmaz ve her idari işlem kendine özgüdür; metin sonuç taahhüdü içermez.
