Acele kamulaştırma, olağan kamulaştırmanın hızlandırılmış hâli değil, istisnai bir el koyma usulüdür. Bu usulde kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere taşınmaza derhâl el konulabilir; bu nedenle uygulanabileceği hâller kanunda sınırlı sayıda gösterilmiştir.
🏛️ Hangi Hâllerde Uygulanabilir?
Kamulaştırma Kanunu’nun 27. maddesi üç hâl saymıştır:
- Millî Müdafaa Mükellefiyeti Kanunu’nun uygulanmasında yurt savunması ihtiyacı,
- Aceleliğine Cumhurbaşkanınca karar alınacak hâller,
- Özel kanunlarla öngörülen olağanüstü durumlar.
Uygulamada en sık karşılaşılan, ikinci hâldir: idarenin talebi üzerine belirli bir proje için aceleliğe karar verilmesi. Bu karar, kamulaştırmanın kendisi değil, acele usule geçişin dayanağıdır.
Not: Acele kamulaştırma kararı ile kamulaştırma kararı ayrı işlemlerdir. Acelelik kararı yalnızca usulün hangi sırayla işleyeceğini belirler.
📐 El Koymanın İşleyişi
Acele hâllerde kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere, ilgili idarenin istemiyle mahkeme yedi gün içinde taşınmazın değerini tespit ettirir. Değer, Kanun’un 10. maddesi esasları dairesinde ve 15. madde uyarınca seçilecek bilirkişilerce belirlenir.
Tespit edilen değer, mal sahibi adına 10. maddeye göre yapılacak davetiye ve ilanda belirtilen bankaya idare tarafından yatırılır; ancak bu yatırma üzerine taşınmaza el konulabilir. Yani el koyma, bedelin bankaya yatırılmasına bağlıdır.
Taksitli kamulaştırma yapılabilen hâllerde yatırılacak miktar, ödenecek ilk taksit bedelidir.
⚖️ Tapu Kütüğüne Şerh ve Boşaltma
Mahkemece verilen el koyma kararı tapu müdürlüğüne bildirilir ve taşınmazın başkasına devir, ferağ veya temlikinin yapılamayacağı hükmü tapu kütüğüne şerh edilir. Bu şerh, el koyma ile tescil arasındaki dönemde taşınmazın el değiştirmesini engeller.
El koyma kararından sonra taşınmaz, Kanun’un 20. maddesi uyarınca boşaltılır. Boşaltma, taşınmazda oturan veya işletme yürüten kişiler bakımından ayrı hukuki sonuçlar doğurur.
📄 Acele Usulün Sınırı
Acele kamulaştırma, kamulaştırmanın diğer aşamalarını ortadan kaldırmaz; yalnızca sıralarını değiştirir. Kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanır ve olağan bedel tespiti süreci işlemeye devam eder.
Kanunda sayılan hâllerden birinin bulunmaması, acele el koyma kararının hukuki dayanağını tartışmalı hâle getirir. Kentsel dönüşüm uygulamalarındaki acele kamulaştırma ise kendi özel mevzuatıyla birlikte değerlendirilir; bu boyut kentsel dönüşümde kamulaştırma ve acele kamulaştırma yazısında ele alınmıştır.
📌 İlgili Konular
Değerin hangi ölçütlerle belirlendiği bedel tespit esasları yazısında; el koyma kararına karşı başvurulabilecek yollar ise kamulaştırma işlemine karşı iptal davası başlığında incelenmiştir.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Acele kamulaştırmada bedel ödenmeden el konulabilir mi?
Hayır. Mahkemece tespit edilen değerin belirtilen bankaya yatırılması, el koymanın önşartıdır.
Yedi günlük süre neyi ifade eder?
Mahkemenin, idarenin istemi üzerine taşınmazın değerini bu süre içinde tespit ettirmesini.
El koyma kararından sonra taşınmazı satabilir miyim?
Tapu kütüğüne devir, ferağ ve temlikin yapılamayacağına dair şerh konulur.
Acele kamulaştırmada bedel tartışması sona erer mi?
Hayır. Kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanır ve bedele ilişkin usul işlemeye devam eder.
Taksitli kamulaştırmada bankaya yatırılan tutar nedir?
Ödenecek ilk taksit bedelidir.
Taşınmazınız hakkında acele el koyma kararı verildiyse Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır. Kamulaştırma ve imar mevzuatı sık değişmekte, Anayasa Mahkemesi iptalleri yürürlük tarihine bağlı sonuç doğurmaktadır. Her taşınmaz ve her idari işlem kendine özgüdür; metin sonuç taahhüdü içermez.
