Geciken Yeterlik Sınavı ve Tazmin – Danıştay İDDK 2025/3693
Kamu kurumlarında müfettiş ve denetim yardımcıları için meslek hayatının ilk eşiği yeterlik sınavıdır. Yardımcılık dönemini tamamlayan kişi, sınav yapılmadıkça müfettiş kadrosuna geçemez; geçemediği her ay da kadro farkından doğan aylık ve özlük kaybı birikir. Sınavın ne zaman yapılacağı mevzuatta açıkça belirlenmemişse bu bekleyişin bedelini kim üstlenir? Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, bir iş müfettiş yardımcısının açtığı davada bu soruyu yanıtlamış ve sınavı zamanında yapmayan idarenin parasal kaybı tazmin etmesi gerektiğine hükmeden Daire kararını onamıştır.
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 29.12.2025 tarihli, E.2025/2875, K.2025/3693 sayılı kararıyla, yeterlik sınavı için azami süre öngörmeyen Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu Yönetmeliği hükümlerinin iptaline ve davacının mahrum kaldığı parasal hakların faiziyle ödenmesine ilişkin Danıştay İkinci Dairesi kararını gerekçeli olarak onamıştır. Karar kesin olup bazı kısımlarda oyçokluğuyla verilmiştir.
⏳ Yardımcılıktan Müfettişliğe Uzanan Bekleyiş
Karar metnine göre davacı, İş Teftiş Kurulunda 2015/2 dönemi iş müfettiş yardımcısı olarak 07.09.2016 tarihinde göreve başlamıştır. Üç yıllık yardımcılık dönemi yetiştirme programını tamamlamış, ancak yeterlik sınavı yapılmamıştır. Davacı 09.02.2021 tarihli dilekçesiyle sınavın yapılmasını istemiş; idare, yeterlik sınavına alınma ve sınav tarihinin belirlenmesi işlemlerinin devam ettiğini bildirmiştir.
Bunun üzerine açılan davada davacı dört ayrı iptal talebinde bulunmuştur:
- Yeterlik sınavının yapılması istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin 12.02.2021 tarihli işlemin,
- Mülga İş Teftişi Tüzüğü’nün 6. maddesinin ikinci fıkrasının (A) bendindeki “en az” ibaresinin,
- İş Teftiş Kurulu Yönetmeliği’nin “Yeterlik sınavına çağrılma” başlıklı 34. maddesinin birinci fıkrasındaki “en az” ibaresi ile ikinci fıkrasının,
- Aynı Yönetmeliğin 38. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinin.
Davacı ayrıca, sınavın yapılmaması nedeniyle müfettiş ve müfettiş yardımcısı kadroları arasında oluşan özlük ve parasal hak farkının yasal faiziyle ödenmesini istemiştir. Yönetmelik, yardımcılıkta geçirilen sürenin beş yılı aşamayacağını ve bu süreyi aşanların Kurul dışındaki kadrolara atanacağını düzenlemiş; ancak yetiştirme dönemi biten yardımcı için sınavın en geç ne zaman yapılacağı belirtilmemişti.
Dava sürerken yeterlik sınavının yazılı kısmı 08.06.2021’de, sözlü kısmı 23.08.2021-03.09.2021 tarihleri arasında yapılmış ve davacı müfettişliğe atanmıştır.
📜 Danıştay İkinci Dairesinin Kararı
İlk derece olarak davaya bakan Danıştay İkinci Dairesi, 26.02.2025 tarihli, E.2021/15387, K.2025/743 sayılı kararıyla talepleri ayrı ayrı değerlendirmiştir:
- Tüzük hükmü: İş Teftişi Tüzüğü 19.04.2022 tarihli 5433 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlükten kaldırıldığından, bu istem hakkında karar verilmesine yer olmadığına,
- Yönetmelik hükümleri: Müfettişliğe atanma şartları ve yeterlik sınavının genel esasları kanunla düzenlenmesi gerekirken yönetmelikle düzenlendiğinden 34. maddenin ilgili kısımları ile 38. maddenin (ç) bendinin iptaline,
- Bireysel işlem: Sınav dava açıldıktan sonra yapıldığından, bu istem hakkında karar verilmesine yer olmadığına,
- Parasal haklar: Kadro farkının, üç yıllık yardımcılık dönemi tamamlanarak sınava girmeye hak kazanılan tarihin idarece tespit edilip bu tarihi takip eden altı aylık sürenin bittiği tarihten itibaren hesaplanmasına ve başvuru tarihinden işletilecek yasal faiziyle ödenmesine.
Daire, aynı istemle açılmış çok sayıda dosya bulunduğundan uyuşmazlığı seri dava olarak nitelemiş ve Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nin “Seri Davalarda Ücret” başlıklı 22. maddesine göre tam vekâlet ücretinin %50’si oranında, 14.000,00 TL vekâlet ücreti ile 394,90 TL yargılama giderinin idarelerden alınmasına hükmetmiştir.
🏛️ Anayasa Mahkemesi İptali ve 7537 Sayılı Kanun
Uyuşmazlığı belirleyen gelişme, Danıştay İkinci Dairesinin aynı konudaki başka bir dosyada itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurmasıdır. Anayasa Mahkemesi, 16.05.2024 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 07.03.2024 tarihli, E.2023/137, K.2024/68 sayılı kararıyla 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun ek 41. maddesinin beşinci fıkrasının birinci cümlesini iptal etmiştir. Gerekçeye göre yardımcılıktan asıl müfettiş kadrosuna atanmanın şartları ile yeterlik sınavlarının genel esasları kanunla düzenlenmelidir; sınav için azami süre öngörülmemesi, kişinin sınavın hangi sürede yapılacağını öngörememesine yol açtığından Anayasa’nın 2. ve 128. maddelerine aykırıdır. İptal kararı yayımdan dokuz ay sonra yürürlüğe girecek şekilde verilmiştir.
Kanun koyucu bu karar üzerine harekete geçmiş, 27.12.2024 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7537 sayılı Kanun’un 5. maddesiyle ek 41. maddenin beşinci fıkrasına “Yeterlik sınavına girmeye hak kazananların sınavı en geç altı ay içinde yapılır.” cümlesini eklemiştir. 375 sayılı KHK’nın ek 24. maddesi, müfettiş ve müfettiş yardımcıları bakımından ek 41. maddenin ilgili fıkralarının kıyasen uygulanacağını öngördüğünden bu kural iş müfettiş yardımcılarını da kapsar.
⚖️ İDDK’nın Değerlendirmesi
Davalı idareler temyiz dilekçesinde, müfettiş istihdamının yönetmelikle düzenlenmesinin normlar hiyerarşisine uygun olduğunu, müfettiş atamalarının Cumhurbaşkanı Kararıyla yapıldığını ve Dairenin yerindelik denetimi yaptığını ileri sürmüştür.
Kurul önce bir usul sorununu çözmüştür. Bir üye, 38. maddenin (ç) bendinin davacının başvurusunun reddine ilişkin bireysel işlemin dayanağı olmadığını, bu nedenle davacının bu kısmın iptalini istemekte menfaati bulunmadığını ileri sürmüş; Kurul ise oyçokluğuyla davacının bu kısım yönünden de dava açma ehliyeti bulunduğuna karar vererek esasa geçmiştir.
Esas yönünden Kurul, Yönetmeliğin yetiştirme süreci biten yardımcılar için sınavın hangi süre içinde yapılacağını öngörülebilir biçimde belirlemediğini tespit etmiştir. Bu boşluk, idareye sınavı yetiştirme döneminin bitiminden itibaren üç ila beş yıl arasında herhangi bir zamanda yapabilme yönünde takdir yetkisi tanındığı yorumuna yol açmaktadır. Anayasa Mahkemesinin iptal kararı ve 7537 sayılı Kanun’la yapılan değişiklik birlikte değerlendirildiğinde dava konusu düzenlemelerde hukuka uygunluk görülmemiştir.
Parasal haklar bakımından Kurul, sınav sürecinin başlatılmamasına ve davacının başvurusundaki gecikmeye idarenin hukuka aykırı düzenlemelerinin sebep olduğunu kabul etmiştir. Dava devam ederken davacının müfettişliğe atandığı da gözetilerek, geç atanan davacının parasal ve özlük haklarının, yardımcılık sürecinin bitiminden itibaren sınavın altı ay içinde yapılması gerekliliği dikkate alınarak tazmin edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Sonuçta davalı idarelerin temyiz istemleri reddedilmiş; Daire kararının iptal ve kabule ilişkin kısımları belirtilen gerekçeyle, yargılama giderleri ve vekâlet ücretine ilişkin kısmı ise aynen onanmıştır.
🗳️ Karşı Oylar: Kayıp Hangi Tarihten Başlar?
Karar metninde üç ayrı karşı oy yer almaktadır:
- Gerekçede karşı oy: 38. maddenin (ç) bendi yönünden Daire kararının gerekçeli değil, aynen onanması gerektiği görüşü.
- Daha geç başlangıç: Atama yeterlik sınavının kazanılmasıyla değil, Cumhurbaşkanı kararının Resmî Gazete’de yayımlanmasıyla gerçekleştiğinden, altı aylık sürenin bitiminden sonra atama işlemleri için makul bir süre eklenmesi gerektiği; bu nedenle başlangıç tarihi yönünden bozma yapılması gerektiği görüşü.
- Daha erken başlangıç: Parasal hakların başlangıcının davalı idareye başvuru tarihi olarak belirlenmesi ve aynı tarihten faiz işletilmesi gerektiği görüşü.
Çoğunluk ise Dairenin benimsediği ölçütü, yani üç yıllık yetiştirme döneminin tamamlandığı tarihi takip eden altı aylık sürenin bitimini esas almıştır. Bu ölçüt, kanun koyucunun 7537 sayılı Kanun’la sonradan getirdiği altı aylık süreyle de uyumludur.
🔎 Kamu Personeli Açısından Önemi
Karar, yalnızca iş müfettiş yardımcılarını değil, ek 41. madde veya 375 sayılı KHK’nın ek 24. maddesi kapsamında istihdam edilen müfettiş, denetçi, kontrolör ve benzeri yardımcı kadrolarını ilgilendiren bir çerçeve çizmektedir:
- Sınav zamanını idarenin sınırsız takdirine bırakan yönetmelik hükümleri, kanunilik ve belirlilik yönünden hukuka aykırı bulunabilir.
- Sınavın gecikmesi nedeniyle asıl kadroya geç atanan kişinin kadro farkının, gecikmeye idarenin hukuka aykırı düzenlemesi yol açtığında tazmini gündeme gelebilir.
- Kaybın başlangıcında, sınava girme hakkının doğduğu tarih ile altı aylık sürenin bitimi belirleyici kabul edilmiştir.
- Kişinin dava sırasında atanmış olması, geçmiş dönem kaybının tazminine engel görülmemiştir.
Geç atamadan doğan parasal kayıp davalarında süre sorunu ayrı bir tartışma konusudur; bu yönüyle sitemizde yer alan geç atamada parasal kayıp davasına ilişkin AYM 2022/72232 kararı farklı bir aşamayı ele almaktadır. Yönetmelikle getirilen düzenlemelerin kanunilik denetimine ilişkin olarak yönetmelikle yetki belgesi iptaline ilişkin AYM 2022/47263 kararı da benzer bir anayasal ilkeye dayanır.
💬 Sık Sorulan Sorular
Yeterlik sınavının en geç ne zaman yapılması gerekir?
Bu kararda parasal kayıp hangi tarihten hesaplandı?
Kişi dava sırasında müfettişliğe atanırsa tazmin talebi düşer mi?
Karar oybirliğiyle mi verildi?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında, kamu personeli ve idari yargıya ilişkin diğer karar değerlendirmeleri Emsal Kararlar arşivinde yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun Bedesten içtihat sisteminde yayımlanan onama kararından ve kararda özetlenen Daire gerekçesinden derlenmiştir. Kaynakta taraf kimlikleri anonimdir; tetkik hâkimi ve üye adları yazıya ve PDF’e alınmamıştır. Karar, kendi dosyasının olgularına ve uygulanan mevzuata dayanır; farklı bir kurumun yardımcılık kadrosunda veya farklı bir dönemde sonuç değişebilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
