Bankaya Yatırılıp Ödenmeyen Eski Kamulaştırma Bedelleri (2942 Ek Madde 3)
Onlarca yıl önce kamulaştırılan bir taşınmazın bedeli bankaya yatırılmış ama hak sahibine hiç ödenmemiş olabilir. 2942 sayılı Kanun’a 21/12/2019 tarihli 7201 sayılı Kanun’la eklenen Ek 3. madde, bu dosyalar için özel bir değerleme ve güncelleme usulü kurar. Anayasa Mahkemesi, güncellemenin hangi tarihe yapılacağını belirleyen ibareyi iptal etmiştir.
🗃️ Madde Hangi Dosyaları Kapsıyor?
Ek 3. madde, kaynağını bugün artık yürürlükte olmayan hükümlerden alır. Kapsamı şudur: mülga 6830 sayılı İstimlâk Kanunu’nun 16 ve 17. maddeleri ile bu Kanun’un mülga 16 ve 17. maddeleri uyarınca kesinleşmiş mahkeme kararlarına istinaden idareler adına tescil edilen taşınmazlar.
Bu taşınmazların eski malikleri adına kamu bankalarına yatırılan ancak hak sahiplerine ödenmediği tespit edilen kamulaştırma bedelleri nedeniyle idareler aleyhine açılacak her türlü dava, bu maddenin usulüne tabidir.
Not: 2942’nin 16 ve 17. maddeleri, 24/4/2001 tarihli 4650 sayılı Kanun’un 21. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır. Ek 3. madde, bu mülga hükümlere dayanılarak geçmişte yapılmış tescillerin bıraktığı sorunu çözmek için getirilmiştir.
Not: Bu maddede geçen «16 ve 17. maddeler» ifadeleri mülga hükümlere yapılan atıflardır. İnternetteki pek çok kaynak bu maddeleri yürürlükteymiş gibi aktarmaktadır; güncel süreç 10. maddeye tabidir.
🔧 Değerleme Tarihi: Tescil Tarihi
Maddenin kurduğu değerleme kuralı iki unsurludur:
- Değerleme tarihi: Taşınmazın idare adına tescil edildiği tarih esas alınır.
- Nitelikler: O tarihteki nitelikleri gözetilir.
Yani bedel, bugünkü rayice göre değil, taşınmazın idareye geçtiği tarihteki durumuna göre tespit edilir. Aradaki değer artışı doğrudan bedele yansımaz; bunun yerine bir güncelleme mekanizması devreye girer.
🧮 Yİ-ÜFE ile Güncelleme ve Anayasa Mahkemesi İptali
Tespit edilen bedel, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) tablosundaki aylık değişim oranları esas alınmak suretiyle güncellenir ve ortaya çıkan bedel hak sahibine ödenir.
Hüküm başlangıçta güncellemenin «dava tarihi itibarıyla» yapılacağını öngörüyordu. Anayasa Mahkemesi, 4/5/2023 tarihli E.2019/93, K.2023/87 sayılı kararıyla bu ibareyi iptal etmiştir.
İptalin pratik anlamı, güncellemenin hangi ana kadar yapılacağının artık kanun metninden doğrudan okunamamasıdır — ki bu, uzun yıllara yayılan dosyalarda ödenecek tutarı doğrudan etkileyen bir noktadır.
🚧 Eksik veya Hatalı Kamulaştırma İşlemleri
Maddenin kapsamı bir adım daha genişler. Hüküm, tebliği dâhil eksik veya hatalı kamulaştırma işlemleri bulunmasına rağmen idare adına tescil edilmiş taşınmazlar hakkında da uygulanır.
Devamındaki fıkra ise tersinden bir sonuç bağlar: mülga hükümler uyarınca idareler adına tescil edilen taşınmazların kamulaştırılması için bedellerin eski malikleri adına kamu bankalarına yatırılması ve hak sahiplerine ödenmesi hâlinde; tebliği dâhil eksik veya hatalı kamulaştırma işlemleri, bedelin ödendiği çerçevede değerlendirilir.
Dolayısıyla bu tür bir dosyada tespit edilecek ilk olgu şudur: bedel bankaya yatırılmış mı, yatırılmışsa hak sahibine ödenmiş mi? Cevap, izlenecek yolu belirler.
📌 İlgili Konular
Bugünkü tebligat ve tescil usulü için kamulaştırmada tebligat usulü ve tescil hükmü, eski dönem el atmaları için 1956-1983 arası uzlaşma usulü yazılarımıza bakılabilir.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Dedemin arazisi kamulaştırılmış ama bedel hiç alınmamış.
Bedelin kamu bankasına yatırılıp hak sahibine ödenmediğinin tespiti hâlinde, maddedeki özel değerleme ve güncelleme usulü uygulanır.
Bedel hangi tarihe göre hesaplanır?
Taşınmazın idare adına tescil edildiği tarih değerleme tarihi olarak esas alınır ve o tarihteki nitelikleri gözetilir.
Aradaki değer artışı ne olur?
Tespit edilen bedel, TÜİK’in açıkladığı Yİ-ÜFE tablosundaki aylık değişim oranları esas alınarak güncellenir.
Güncelleme hangi tarihe kadar yapılır?
Maddedeki «dava tarihi itibarıyla» ibaresi Anayasa Mahkemesi’nin 4/5/2023 tarihli kararıyla iptal edilmiştir.
Kamulaştırma işlemi eksik yapılmışsa madde uygulanır mı?
Hüküm, tebliği dâhil eksik veya hatalı kamulaştırma işlemleri bulunmasına rağmen idare adına tescil edilmiş taşınmazlar hakkında da uygulanır.
16 ve 17. maddeler hâlâ yürürlükte mi?
2942 sayılı Kanun’un 16 ve 17. maddeleri 24/4/2001 tarihli 4650 sayılı Kanun’la yürürlükten kaldırılmıştır; Ek 3. madde bu mülga hükümlere dayanan eski tescilleri konu alır.
Bankaya Yatırılıp Ödenmeyen Eski Kamulaştırma Bedelleri hakkında bilgi almak için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır. Kamulaştırma ve imar mevzuatı sık değişmekte, Anayasa Mahkemesi iptalleri yürürlük tarihine bağlı sonuç doğurmaktadır. Her taşınmaz ve her idari işlem kendine özgüdür; metin sonuç taahhüdü içermez.
