2981 Sayılı Kanun’a Göre Yapılan İmar Uygulamalarında Bedel Artırım Davası (2942 Geçici m.12)
1984 tarihli 2981 sayılı Kanun kapsamında yapılan imar uygulamalarından doğan alacak ve bedel artırım davaları, 2942 sayılı Kanun’un Geçici 12. maddesiyle özel bir değerleme kuralına bağlanmıştır: değer uygulamanın tapuda tescil edildiği tarihe göre tespit edilir, sonra Yİ-ÜFE ile güncellenir.
🗃️ Maddenin Kapsamı
20/8/2016 tarihli 6745 sayılı Kanun’un 35. maddesiyle eklenen Geçici 12. madde; 24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 sayılı İmar Kanunu’nun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun hükümlerine göre yapılan imar uygulamalarından doğan, idarelerin taraf olduğu her türlü alacak ve bedel artırım davalarını kapsar.
Kapsam iki yönden geniştir: dava türü bakımından «her türlü alacak ve bedel artırım davası», taraf bakımından ise idarenin taraf olduğu bütün dosyalar.
Not: Bu yazıda güncelleme hesabı yapılmaz. Endeks uygulaması ve dönem seçimi, dosyanın tescil tarihine ve bilirkişi incelemesine göre belirlenir.
🔧 Değerleme Kuralı
Madde, değerlemenin nasıl yapılacağını iki adımda belirler:
- Değerlendirme tarihi: Uygulamanın tapuda tescil edildiği tarih esas alınır ve o tarihteki nitelikleri gözetilerek taşınmazın değeri tespit edilir.
- Güncelleme: Tespit edilen bedel, TÜİK tarafından açıklanan Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi tablosu esas alınmak suretiyle dava tarihi itibarıyla güncellenir ve ortaya çıkan gerçek bedel hak sahibine ödenir.
Bu yapı, 2942’nin Ek 3. maddesindeki mekanizmayla aynı mantığı taşır: geçmiş tarihli değerleme + endeks güncellemesi. Fark, hangi tarihin esas alındığındadır — burada uygulamanın tapuya tescil tarihi.
🧮 Geçici 6. Maddeye Yapılan Yollama ve İptal
Maddenin ikinci fıkrası, usul ve ödeme rejimi için Kanun’un Geçici 6. maddesine yollama yapar: o maddenin üçüncü, yedinci, sekizinci ve on birinci fıkra hükümleri, bu madde kapsamındaki davalar için de uygulanır. Devam eden dava ve icra takipleri de bu madde hükümlerine göre sonuçlandırılır.
Anayasa Mahkemesi, 13/2/2019 tarihli E.2018/108, K.2019/5 sayılı kararıyla bu fıkradaki «icra takipleri» ibaresini, birinci cümlede yer alan «on birinci» ibaresi yönünden iptal etmiştir.
Yani Geçici 6. maddenin on birinci fıkrasının icra takiplerine uygulanmasına ilişkin bağlantı, bu kararla ortadan kalkmıştır.
🚧 Dosyada İlk Belirlenecekler
Bu maddeye dayanan bir dosyada üç tespit, sonucu doğrudan belirler:
- Uygulamanın dayanağı: Yapılan imar uygulaması gerçekten 2981 sayılı Kanun hükümlerine mi dayanmaktadır? Dayanak farklıysa madde uygulanmaz.
- Tescil tarihi: Uygulamanın tapuda tescil edildiği gün, değerlemenin esas alınacağı tarihtir ve tapu kayıtlarından belgelenir.
- O tarihteki nitelikler: Taşınmazın tescil tarihindeki vasfı — arsa, arazi, üzerinde yapı olup olmadığı — bilirkişi incelemesinin çerçevesini kurar.
Bu üç kalem belgelenmeden yapılacak bir değerleme, maddenin öngördüğü esasa dayanmamış olur.
📌 İlgili Konular
Benzer güncelleme mekanizması için ödenmeyen eski kamulaştırma bedelleri, uzlaşma usulü için 1956-1983 arası el atmalarda uzlaşma, düzenlemeden doğan kesintiler için düzenleme ortaklık payı yazılarımıza bakılabilir.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Bu madde hangi uygulamaları kapsar?
2981 sayılı Kanun hükümlerine göre yapılan imar uygulamalarından doğan, idarelerin taraf olduğu her türlü alacak ve bedel artırım davalarını kapsar.
Değer hangi tarihe göre belirlenir?
Uygulamanın tapuda tescil edildiği tarih değerlendirme tarihi olarak esas alınır ve o tarihteki nitelikler gözetilir.
Eski tarihli bir değer nasıl güncellenir?
TÜİK tarafından açıklanan Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi tablosu esas alınarak güncellenir.
Devam eden davalar ne olur?
Devam eden dava ve icra takiplerinin bu madde hükümlerine göre sonuçlandırılacağı düzenlenmiştir.
Anayasa Mahkemesi bu maddeye müdahale etti mi?
13/2/2019 tarihli kararla, ikinci fıkradaki «icra takipleri» ibaresi «on birinci» ibaresi yönünden iptal edilmiştir.
Uygulama 2981’e dayanmıyorsa ne olur?
Madde, 2981 sayılı Kanun hükümlerine göre yapılan imar uygulamaları için düzenlenmiştir; dayanak farklıysa genel hükümler değerlendirilir.
2981 Sayılı Kanun’a Göre Yapılan İmar Uygulamalarında Bedel Artırım Davası hakkında bilgi almak için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır. Kamulaştırma ve imar mevzuatı sık değişmekte, Anayasa Mahkemesi iptalleri yürürlük tarihine bağlı sonuç doğurmaktadır. Her taşınmaz ve her idari işlem kendine özgüdür; metin sonuç taahhüdü içermez.
