Bir eşin yabancı uyruklu olduğu ya da tarafların yurt dışında yaşadığı evliliklerde boşanma, iç hukuktaki olağan sürece iki katman ekler: hangi ülkenin mahkemesinin yetkili olduğu ve hangi ülke hukukunun uygulanacağı. Bu sorulara cevap, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’da (MÖHUK) aranır.
🌍 Türk Mahkemeleri Ne Zaman Yetkili?
Yabancılık unsuru taşıyan boşanma davası, iç hukuktaki yetki kurallarına göre Türkiye’de açılabilir: Eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesi (aile mahkemesi) yetkilidir. Tarafların hiçbirinin Türkiye’de yerleşim yeri yoksa ve dava Türk vatandaşını ilgilendiriyorsa, MÖHUK’taki yedek yetki kuralları (ilgilinin Türkiye’deki son yerleşim yeri, bu da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemeleri) devreye girebilir.
📜 Hangi Ülkenin Hukuku Uygulanır? (MÖHUK m.14)
Boşanma ve ayrılık sebepleri ile hükümleri sırasıyla şu basamaklara göre belirlenir:
- Eşlerin müşterek millî hukuku (ikisi de aynı devlet vatandaşıysa o devletin hukuku),
- Vatandaşlıkları farklıysa müşterek mutad mesken hukuku (ortak olağan yaşam merkezlerinin bulunduğu ülke),
- Bu da yoksa Türk hukuku.
Yani Türk mahkemesinde görülen bir boşanma davasında somut duruma göre yabancı bir hukukun uygulanması mümkündür. Boşanan eşler arasındaki nafaka talepleri ve velayet de kural olarak aynı basamaklara tabidir; ancak yabancı hukukun Türk kamu düzenine açıkça aykırı hükümleri uygulanmaz.
Özet: Yabancı ile boşanmada dava Türkiye’de açılabilir; uygulanacak hukuk MÖHUK m.14 basamaklarına göre belirlenir ve gerektiğinde Türk hukuku devreye girer.
📨 Yurt Dışı Tebligat ve Süre
Yabancı eş yurt dışında yaşıyorsa dava dilekçesinin tebliği, uluslararası tebligat sözleşmeleri çerçevesinde ilgili ülkenin makamları aracılığıyla yapılır. Bu süreç ülkeden ülkeye değişen sürelere yayılabilir ve yabancılık unsurlu boşanmaların iç davalara göre daha uzun sürmesinin başlıca nedenidir. Adres bilinmiyorsa ilanen tebligat gündeme gelebilir.
🧩 Sık Karşılaşılan Senaryolar
- Türk vatandaşı + yabancı eş, Türkiye’de yaşıyor: Dava Türkiye’de açılır; müşterek millî hukuk yoksa mutad mesken Türkiye olduğundan genellikle Türk hukuku uygulanır.
- Her iki eş yurt dışında: Dava yaşanılan ülkede görülmüşse, kararın Türkiye’de sonuç doğurması için tanıma ve tenfiz gerekir.
- Çifte vatandaşlık: Taraflardan biri aynı zamanda Türk vatandaşıysa, MÖHUK uyarınca Türk vatandaşlığı esas alınır.
🔗 İlgili Konular
Yurtdışında boşanma — tanıma ve tenfiz · Boşanma davası nasıl açılır? · Boşanmada velayet · Nafaka türleri
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Yabancı eşle anlaşmalı boşanma mümkün mü?
Uygulanacak hukukun Türk hukuku olduğu hâllerde, şartları (en az bir yıl süren evlilik, ortak başvuru ya da kabul, protokol ve hâkim huzurunda irade açıklaması) sağlanıyorsa anlaşmalı boşanma mümkündür. Yabancı eşin duruşmaya katılımı için gerekirse tercüman görevlendirilir.
Yurt dışında verilmiş boşanma kararı Türkiye’de geçerli mi?
Kendiliğinden değil. Yabancı mahkeme kararının Türk nüfus kaydına işlenmesi ve hukuki sonuç doğurması için tanıma; icra edilebilir kısımlar (nafaka, tazminat gibi) için tenfiz kararı alınması gerekir. Belirli şartlarda nüfus müdürlükleri üzerinden idari tescil de mümkündür.
Yabancı eş Türkiye’ye hiç gelmezse dava ilerler mi?
İlerler. Usulüne uygun tebligat yapıldıktan sonra davalı duruşmalara katılmasa dahi yargılama yokluğunda sürdürülebilir ve karar verilebilir.
Çocuğun velayeti hangi hukuka göre belirlenir?
Velayet ve çocuğu koruyucu önlemler bakımından milletlerarası sözleşmeler ve MÖHUK kuralları birlikte değerlendirilir; Türk mahkemesi her durumda çocuğun üstün yararını gözetir ve kamu düzeni süzgecini uygular.
Yabancılık unsuru taşıyan boşanmalar; yetki, uygulanacak hukuk ve tebligat boyutlarıyla teknik takip gerektirir. Detaylı bilgi için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu makalede yer alan bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve güncel mevzuata göre değişiklik gösterebilir. Her somut olay kendine özgüdür.
