Terör saldırısında meydana gelen bir ölüm nedeniyle idare aleyhine tam yargı davası açılır ve davada manevi tazminata hükmedilir. Başvurucu ise hükmedilen miktarı yetersiz bulur ve davanın gerekli araştırma yapılmadan sonuçlandırıldığını ileri sürer. Bireysel başvuruyla Anayasa Mahkemesinin önüne gelen soru şudur: Devletin yaşamı koruma yükümlülüğü, önceden belirli ve yakın bir tehdit bilgisi bulunmayan bir saldırıda ihlal edilmiş sayılabilir mi; tazminat davasının sosyal risk ilkesiyle sonuçlandırılması usul güvencelerini karşılar mı?
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, 1/7/2026 tarihli ve 2022/102235 başvuru numaralı kararıyla, 10/10/2015 tarihinde Ankara Garı önünde gerçekleştirilen canlı bomba saldırısına ilişkin başvuruda yaşam hakkının maddi ve usul boyutlarının ihlal edilmediğine, makul sürede yargılanma şikâyetinin ise başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna oybirliğiyle karar vermiştir.
📌 Başvurunun konusu ve süreç
Karar metnine göre başvuru, kamu makamları tarafından öngörülebilir ve önlenebilir nitelikte olduğu ileri sürülen 10/10/2015 tarihli canlı bomba saldırısı sonucunda meydana gelen ölüm ve bu olaydan doğan zararların tazmini istemiyle açılan tam yargı davasına dayanmaktadır. Başvurucunun temel şikâyeti, davada yeterli araştırma yapılmadan yetersiz bir manevi tazminata karar verilmesidir. Başvurucu bu nedenle yaşam hakkı başta olmak üzere anayasal haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüş, ayrıca tam yargı davasının uzun sürdüğünden yakınmıştır.
Kararda yer alan tarihler şöyledir:
- 10/10/2015: Ankara Garı önünde, 12.00-16.00 saatleri arasında yapılması planlanan gösterinin hazırlıkları sürerken, saat 10.04’te peş peşe iki patlama gerçekleşmiştir.
- 8/11/2022: Başvurucu, tam yargı davasındaki nihai kararı öğrenmiştir.
- 24/11/2022: Bireysel başvuru yapılmıştır.
- 1/7/2026: Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü kararını vermiştir.
Karar metni, idari yargıda hükmedilen manevi tazminatın miktarını ve davaya bakan mahkemelerin künyesini içermemektedir. Başvurucunun ölen kişiyle yakınlık derecesi de kararda belirtilmemiştir.
🏛️ Anayasa Mahkemesinin kararı
Gerekçe kısadır; çünkü Mahkeme aynı saldırıya ilişkin olarak daha önce İkinci Bölüm tarafından verilen 15/4/2025 tarihli ve 2021/32238 başvuru numaralı kararda ilkeleri ayrıntılı biçimde ortaya koymuştur. O kararda idari yargı mercilerinin, saldırıda idarenin kusuru bulunup bulunmadığına ilişkin iddiayı toplanan deliller çerçevesinde açıkça değerlendirdiği dikkate alınmış ve inceleme yalnızca usul boyutuyla sınırlı tutulmayıp yaşam hakkının maddi boyutunu da kapsamıştır.
Birinci Bölüm, somut başvuruda bu ilkelerden ve ulaşılan sonuçtan ayrılmayı gerektiren bir durum görmemiş ve hüküm fıkrasında şu sonuçlara ulaşmıştır:
- Adli yardım talebinin kabulü,
- Yaşam hakkına ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğu,
- Makul sürede yargılanma hakkına ilişkin iddianın başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğu,
- Anayasa’nın 17. maddesinde güvence altına alınan yaşam hakkının maddi ve usul boyutlarının ihlal edilmediği,
- Başvurucunun yargılama giderlerini ödemekten tamamen muaf tutulması.
Anayasa’nın 17. maddesinin birinci fıkrasına göre herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir. Anayasa Mahkemesi bu hükmü, devlete hem yaşamı koruma (maddi boyut) hem de ölüm olaylarını etkili biçimde araştırma (usul boyutu) yükümlülüğü yükleyen bir güvence olarak ele almaktadır.
🛡️ Koruma yükümlülüğü hangi ölçütlerle tartıldı?
Yaşam hakkının maddi boyutu bakımından belirleyici soru, kamu makamlarının saldırıyı öngörüp önleyebilecek durumda olup olmadığıdır. Karar, önceki karardaki değerlendirmeleri dört başlık hâlinde aktarmaktadır:
- Somut tehdit bilgisi: Olaydaki hiçbir unsur, kamu makamlarının gösteriye katılanların hayatlarına yönelik belirli, somut ve yakın bir tehdidi bildiğine veya bilmesi gerektiğine işaret etmemektedir.
- Alınan tedbirler: Gösteri alanına barikat kurulmuş, iki binin üzerinde personel görevlendirilmiş, alana girenler aranmış, alan ve çevresinde patlayıcı madde araması yapılmıştır. Mahkeme bunları makul kabul edilebilecek tedbirler olarak nitelemiştir.
- Saldırı sonrası müdahale: Acil kurtarma hizmetlerinin derhâl olay yerine ulaşması sağlanmış, kaos ortamına rağmen nispeten hızlı biçimde yeterli tedavi sunulmuştur. Polisin kalabalığı dağıtmak için göz yaşartıcı gaz kullanmasının sağlık çalışanlarının ilk yardımını engellediğine dair bir tespit yapılamamıştır.
- Zamanlama: Patlamalar, gösteri başlamadan ve hazırlıklar sürerken gerçekleşmiştir. Mahkeme, genel olarak var olduğu kabul edilen terör riskinin hafife alındığını ya da daha iyi planlamayla sonucun önlenebileceğini değerlendirebilecek konumda olmadığını belirtmiştir.
Bu değerlendirmelerin ortak noktası, devletin koruma yükümlülüğünün mutlak bir sonuç yükümlülüğü olarak görülmemesidir. Mahkemeye göre bu tür bir terör saldırısını önlemenin doğasında var olan özel zorluklar da gözetildiğinde, kamu makamlarının yaşamı koruma yükümlülüğü açısından üzerine düşeni yapmadığı söylenemez. Genel nitelikteki bir terör riskinin bilinmesi ile belirli bir kişi veya topluluğa yönelik somut ve yakın bir tehdidin bilinmesi arasındaki ayrım, kararın merkezinde yer almaktadır.
⚖️ Sosyal risk ilkesi ve usul boyutu
Başvurucunun en somut itirazı, tam yargı davasının yeterli araştırma yapılmadan ve yetersiz bir manevi tazminatla sonuçlandığıdır. Anayasa Mahkemesi usul boyutunu değerlendirirken şu tespitleri esas almıştır:
- Olayı çevreleyen koşulların ve idarenin sorumluluğunun belirlenmesi için gerekli makul adımlar atılmıştır.
- Elde edilen deliller kapsamında idarenin hizmet kusuru bulunup bulunmadığı nesnel bir yaklaşımla irdelenmiştir.
- Yargılama sonunda başvurucunun ispat yükünü hafifleten sosyal risk ilkesi benimsenmiş ve bu ilke uyarınca belli miktarda manevi tazminata hükmedilmiştir.
Sosyal risk ilkesi, idare hukukunda kusursuz sorumluluk hâllerinden biri olarak bilinir; toplumun bütününe yönelen terör eylemlerinden doğan zararların, idarenin hizmet kusuru ispat edilmese de toplum adına idarece karşılanmasını ifade eder. Bu ilkenin anayasal dayanağı olarak genellikle Anayasa’nın 125. maddesinin son fıkrası gösterilir: İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür. Karar metni 125. maddeye atıf yapmamaktadır; bu bilgi yazıda açıklama amacıyla eklenmiştir.
Kararın önemli bir yönü, tazminatın miktarına ilişkin itirazın yaşam hakkının usul boyutu içinde nasıl ele alındığıdır. Anayasa Mahkemesi, idari yargının kusur iddiasını incelediğini ve sosyal risk ilkesiyle başvurucu lehine bir sonuca ulaştığını dikkate almış; bu tablo içinde usul boyutunun gereklerinin yerine getirilmediğinin söylenemeyeceğini belirtmiştir. Başka bir deyişle, karar metninde hükmedilen tutarın Anayasa Mahkemesince ayrıca yeterlilik denetimine tabi tutulduğuna ilişkin bir değerlendirme yer almamaktadır.
Yaşam hakkının usul boyutunda ihlal bulunan farklı bir örnek olarak sitedeki OSB patlamasında yaşam hakkı kararı incelenebilir; orada tazminat davasının yıllarca görev uyuşmazlıklarıyla geçmesi ve eksik araştırma belirleyici olmuştur.
⏳ Uzun süren dava ve Tazminat Komisyonu
Başvurucu, tam yargı davasının uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının da ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Anayasa Mahkemesi bu şikâyeti esastan incelememiştir. Gerekçe, Genel Kurulun 27/4/2023 tarihli ve 2022/100837 başvuru numaralı kararında belirlenen ilkedir: 9/3/2023 tarihi (bu tarih dâhil) itibarıyla Anayasa Mahkemesinde derdest olan ve yargılamanın makul sürede sonuçlanmadığı iddiasına dayanan başvurularda, Tazminat Komisyonuna başvuru yolu tüketilmeden inceleme yapılması bireysel başvurunun ikincil niteliğiyle bağdaşmamaktadır.
Kararın dayandığı düzenleme 6384 sayılı Kanun’un geçici 2. maddesidir. Kanun’un adı, 2/3/2024 tarihli ve 7499 sayılı Kanun’la “Tazminat Komisyonunun Görevleri ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Kanun” olarak değiştirilmiştir; Anayasa Mahkemesi kararında ise önceki adıyla anılmaktadır. Geçici 2. maddenin birinci fıkrasına göre, münhasıran 9/3/2023 tarihi itibarıyla Anayasa Mahkemesinde derdest olan bu tür bireysel başvurular, başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle verilen kabul edilemezlik kararının tebliğinden itibaren üç ay içinde yapılacak müracaat üzerine Komisyon tarafından incelenir. Aynı maddeye göre bu müracaatlarda Komisyonun karar süresi on altı ay olarak uygulanır.
Bu başvuru 24/11/2022 tarihinde yapıldığından 9/3/2023 tarihinde Anayasa Mahkemesinde derdesttir; kabul edilemezlik sonucu da bu takvimle örtüşmektedir. Benzer şekilde yaşam hakkı ile yargılama süresinin birlikte tartışıldığı bir başka karar için 15 yıl süren yaralama davası yazısına bakılabilir.
🧾 Adli yardım ve yargılama giderleri
Kararın daha az dikkat çeken ama pratik sonucu doğuran kısmı yargılama giderlerine ilişkindir. Mahkeme, ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun adli yardım talebini kabul etmiş; ihlal bulunmamasına rağmen başvurucuyu yargılama giderlerini ödemekten tamamen muaf tutmuştur.
Bu sonucun dayanağı, hüküm fıkrasında açıkça gösterilen 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 339. maddesinin ikinci fıkrasıdır. Hükme göre adli yardım kararından dolayı Devletçe ödenen veya muaf tutulan yargılama giderlerinin tahsilinin adli yardımdan yararlananın mağduriyetine neden olacağı açıkça anlaşılırsa, hükümde tamamen veya kısmen ödemeden muaf tutulmasına karar verilebilir. Birinci fıkradaki genel kural, ertelenen giderlerin haksız çıkan kişiden tahsilidir.
❓ Sık sorulan sorular
Anayasa Mahkemesi neden ayrıntılı bir inceleme yapmadan karar verdi?
Aynı saldırıya ilişkin olarak 15/4/2025 tarihinde verdiği 2021/32238 sayılı kararda ilkeleri ayrıntılı biçimde belirlemişti. Somut başvuruda bu ilkelerden ayrılmayı gerektiren bir durum görmediği için önceki karardaki değerlendirmeleri aktararak sonuca ulaşmıştır.
Terör riskinin genel olarak bilinmesi devletin sorumluluğu için yeterli mi?
Bu kararda yeterli görülmemiştir. Mahkeme, belirli, somut ve yakın bir tehdit bilgisinin bulunmadığını, buna karşılık makul güvenlik tedbirlerinin alındığını tespit etmiş; genel bir terör riskinin varlığını koruma yükümlülüğünün ihlali için tek başına belirleyici saymamıştır.
Manevi tazminatın düşük bulunması yaşam hakkı ihlali sayıldı mı?
Hayır. Mahkeme, idari yargının kusur iddiasını delillerle irdelediğini ve sosyal risk ilkesiyle manevi tazminata hükmettiğini dikkate alarak usul boyutunun ihlal edilmediğine karar vermiştir. Kararda hükmedilen tutar belirtilmemiştir.
Davanın uzun sürmesine ilişkin şikâyet neden incelenmedi?
Başvuru 9/3/2023 tarihinde derdest olduğundan, 6384 sayılı Kanun’un geçici 2. maddesi uyarınca önce Tazminat Komisyonu yolunun tüketilmesi gerektiği kabul edilmiştir. Bu nedenle şikâyet başvuru yollarının tüketilmemesi gerekçesiyle kabul edilemez bulunmuştur.
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında, diğer içtihatlar ise Emsal Kararlar arşivinde yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümünün Kararlar Bilgi Bankasında yayımlanan 2022/102235 başvuru numaralı kararından derlenmiştir. Karar, aynı olaya ilişkin önceki 2021/32238 sayılı karardaki değerlendirmelere atıf yapmaktadır; o kararın ayrıntıları bu yazıda yalnızca incelenen metinde aktarıldığı ölçüde yer almaktadır. Başvurucunun kimliği, ölen kişiyle yakınlığı ve idari yargıda hükmedilen tazminat tutarı yazıya alınmamıştır. Sosyal risk ilkesine ve kanun hükümlerine ilişkin açıklamalar bilgi amacıyla eklenmiştir. Olgu ve delilleri farklı başvurularda farklı sonuçlara ulaşılabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
