Bir mahkûmiyetin cezası infaz edilip bittiğinde, kişinin hayatındaki bazı engeller her zaman ortadan kalkmaz. Türk Ceza Kanunu dışındaki pek çok kanun, belirli suçlardan veya belirli sürelerin üzerindeki cezalardan mahkûm olmayı; kamu görevine girme, bazı meslekleri yapma, ruhsat veya izin alma gibi konularda ayrı bir engel olarak düzenler. Uygulamada “memnu hakların iadesi” olarak da bilinen yasaklanmış hakların geri verilmesi, bu engellerin mahkeme kararıyla giderilmesini sağlayan yoldur. Bu yazıda başvuru şartları, sürelerin nasıl hesaplandığı, talebin hangi mahkemeye yapıldığı ve bir yasaklanmış hakların geri verilmesi talep dilekçesi örneği yer alıyor.
🔓 Hangi Yasaklar Bu Yolla Kalkar, Hangileri Kalkmaz?
Mahkûmiyetin hak yoksunluğu doğuran sonuçları iki kaynaktan gelir ve geri verme yolu bunlardan yalnızca birini kapsar:
| Yoksunluğun kaynağı | Ne zaman sona erer? |
|---|---|
| TCK m.53/1 (kamu görevi, seçme-seçilme, velayet, vakıf-dernek yöneticiliği, izne tabi meslek vb.) | Kural olarak hapis cezasının infazı tamamlanınca (TCK m.53/2); ayrıca bir karar gerekmez |
| TCK m.53/5 ve 53/6 uyarınca hükümde ayrıca verilen yasaklar (hakkın kötüye kullanılması, meslek icrası, sürücü belgesi) | Hükümde belirlenen sürenin dolmasıyla; geri verme yolu bunları kaldırmaz (5352 m.13/A-1 “saklı kalmak kaydıyla”) |
| TCK dışındaki kanunların belirli suç veya cezaya bağladığı engeller | Yasaklanmış hakların geri verilmesi kararıyla (5352 m.13/A) |
Üçüncü gruba; kamu personeli, avukatlık, özel güvenlik, silah ruhsatı gibi alanlardaki mevzuatın aradığı “belirli suçlardan mahkûm olmamış olmak” koşulları örnek verilebilir. Bazı kanunlar ise belirli suçlar için “affa uğramış olsalar bile” gibi ifadeler kullanır; geri verme kararının bu tür engellere etkisi, ilgili kurumun ve idari yargının uygulamasında ayrıca değerlendirilir. Hak yoksunluklarının genel çerçevesi için belli hakları kullanmaktan yoksun bırakma ve konunun özeti için memnu hakların iadesi yazılarımıza bakılabilir.
⏳ Başvuru Şartları ve Sürelerin Hesabı
5352 sayılı Kanun m.13/A iki farklı süre öngörür. Hangisinin uygulanacağı, cezanın infazının nasıl sona erdiğine bağlıdır:
- Ceza infaz edilerek bittiyse: İnfazın tamamlandığı tarihten itibaren üç yıl geçmiş olması (m.13/A-1-a). Denetimli serbestlik veya koşullu salıverilme süresi varsa infazın tamamlandığı tarih bunlara göre belirlenir.
- İnfaz genel af ve etkin pişmanlık dışındaki bir hukuki sebeple sona erdiyse (ör. ceza zamanaşımı): Hükmün kesinleştiği tarihten itibaren beş yıl; bu süre, mahkûm olunan hapis cezasına üç yıl eklenerek bulunacak süreden az olamaz (m.13/A-2).
- Yeni suç işlememiş olmak: Bu sürede yeni bir suç işlenmemiş olması gerekir. Yargıtay, sonraki bir mahkûmiyetin varlığına dayanılarak ret verilecekse o dosyanın aslının veya onaylı örneğinin incelenmesini, suç tarihinin ve hukuki durumun açıkça belirlenmesini aramaktadır.
- İyi hâl kanaati: Kişinin hayatını iyi hâlli sürdürdüğü konusunda mahkemede kanaat oluşması gerekir (m.13/A-1-b). Çalışma durumu, aile hayatı ve sosyal çevreye ilişkin belgeler bu kanaatin oluşmasına yardımcı olur.
Kilit içtihat. Yargıtay 8. Ceza Dairesi 18.02.2025 tarihli, E.2024/22600, K.2025/1273 sayılı kararında; ilk derece mahkemesinin UYAP sorgusunda görünen sonraki bir mahkûmiyete dayanarak üç yıllık sürenin iyi hâlli geçirilmediği sonucuna vardığını, ancak ilgili mahkûmiyet dosyasının aslı veya onaylı örneği getirtilip incelenmeden hükümlünün hukuki durumunun belirlenmediğini tespit ederek ret kararını bozmuştur. Bu karar, dilekçede sürelerin ve adli sicil durumunun belgeleriyle birlikte açıkça gösterilmesinin önemini ortaya koyar.
Geri verme kararı kesinleşince adli sicil arşivine kaydedilir (m.13/A-6). Arşiv kaydının silinmesi ise ayrı bir süreçtir; Anayasa m.76 veya TCK dışındaki kanunlarda hak yoksunluğuna neden olan mahkûmiyetlerde arşiv kaydı, arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren geri verme kararı alınmışsa on beş yıl, alınmamışsa otuz yıl geçmesiyle silinir (5352 m.12/1-b). Bu süreç için adli sicil ve arşiv kaydı silme dilekçesi örneği yazımıza bakılabilir.
🏛️ Talep Hangi Mahkemeye Yapılır?
Talep, hükümlü veya vekili tarafından yapılır ve hükmü veren mahkeme ya da hükümlünün ikametgâhının bulunduğu yerdeki aynı derecedeki mahkeme karar verir (m.13/A-3). Hüküm bir ağır ceza mahkemesince verilmişse ikametgâhtaki ağır ceza mahkemesine, asliye ceza mahkemesince verilmişse ikametgâhtaki asliye ceza mahkemesine başvurulabilir. Mahkeme dosya üzerinden veya Cumhuriyet savcısını ve hükümlüyü dinleyerek karar verebilir (m.13/A-4). Örnekte hükmün İstanbul Anadolu Adliyesindeki bir asliye ceza mahkemesince verildiği kabul edilmiştir.
Karara karşı, hükümle ilgili olarak Ceza Muhakemesi Kanunu’nda öngörülen kanun yoluna başvurulabilir (m.13/A-5); başvuruya ilişkin bütün masraflar hükümlü tarafından karşılanır (m.13/A-7). Ceza dosyalarında kanun yolu dilekçesinin yapısına ilişkin bir örnek için HAGB kararına istinaf dilekçesi örneği yazımız fikir verir.
📄 Yasaklanmış Hakların Geri Verilmesi Dilekçesi Örneği
Köşeli parantez içindeki alanlar dosyaya göre doldurulur; vekil bilgileri büromuza aittir. Örnek, hapis cezasının infazı tamamlandıktan sonra üç yıldan fazla süre geçmiş ve bu sürede yeni bir suç işlememiş bir hükümlünün, kamu görevine başvurusu öncesinde hükmü veren mahkemeye yaptığı talep üzerine kurulmuştur.
Büromuzun hazırladığı yasaklanmış hakların geri verilmesi dilekçeleri; hükmün ve infaz kayıtlarının tamamı, adli sicil ve arşiv kaydı ile engelin dayandığı mevzuat birlikte incelenerek, süre hesabı ve iyi hâl belgeleri ayrı ayrı gösterilecek biçimde yazılır. Bu nedenle dosyanız için hazırlanacak dilekçe, buradaki örnekten çok daha kapsamlı ve ayrıntılı olacaktır. Dosyanıza özel dilekçe ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
İSTANBUL ANADOLU [ ]. ASLİYE CEZA MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİ’NE
DOSYA NO: [ ] Esas – [ ] Karar
TALEP EDEN (HÜKÜMLÜ): [Ad Soyad], T.C. Kimlik No: [ ], [Adres]
VEKİLİ: Av. Veli Savun, İstanbul Barosu Sicil No: 75235
Ekşioğlu, Alya Life Residence, Fikirtepe Mah. Barış Sk. No:1 K:3 D:50, Kadıköy / İstanbul
Tel: 0216 504 60 34 – E-posta: [email protected]
KONUSU: 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m.13/A uyarınca yasaklanmış hakların geri verilmesine karar verilmesi talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkil hakkında Mahkemenizin yukarıda numarası yazılı dosyasında [suç adı] suçundan verilen [ceza miktarı] hapis cezasına ilişkin hüküm [tarih] tarihinde kesinleşmiştir.
2. Cezanın infazı [cezaevi / denetimli serbestlik müdürlüğü] kayıtlarına göre [tarih] tarihinde tamamlanmıştır. İnfazın tamamlandığı tarihten bu yana üç yıldan fazla süre geçmiştir.
3. Müvekkil bu süre içinde yeni bir suç işlememiştir; ekte sunulan güncel adli sicil kaydında [kayıt bulunmamaktadır / yalnızca bu dosyaya ilişkin kayıt yer almaktadır]. [Varsa başka bir kaydın suç tarihi ve hukuki durumu bu bölümde açıklanır.]
4. Müvekkil, infazın tamamlanmasından bu yana [işyeri / meslek] bünyesinde düzenli olarak çalışmakta, ailesiyle birlikte [ilçe]’de ikamet etmektedir. Hayatını iyi hâlli olarak sürdürdüğü ekte sunulan belgelerle sabittir.
5. Müvekkilin [kamu görevine başvuru / meslek ruhsatı] için tabi olduğu [ilgili kanun ve maddesi], bu mahkûmiyeti engel olarak düzenlemektedir. Söz konusu engel TCK dışındaki bir kanundan kaynaklanmakta olup 5352 sayılı Kanun m.13/A kapsamında giderilebilir niteliktedir. Hükümde TCK m.53/5 veya 53/6 uyarınca verilmiş ayrı bir yasak bulunmamaktadır.
6. Yargıtay 8. Ceza Dairesinin 18.02.2025 tarihli, E.2024/22600, K.2025/1273 sayılı kararında da belirtildiği üzere, şartların değerlendirilmesinde adli sicil kayıtlarının dayandığı dosyaların incelenerek hükümlünün hukuki durumunun açıkça belirlenmesi gerekmektedir. Bu nedenle gerekli görülmesi hâlinde müvekkilin ve Cumhuriyet savcısının dinlenmesini talep ederiz.
HUKUKİ NEDENLER: 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m.13/A; 5237 sayılı TCK m.53; 5271 sayılı CMK ve ilgili mevzuat.
DELİLLER: Mahkemenizin [ ] Esas sayılı dosyası, kesinleşme şerhli hüküm, infazın tamamlandığını gösteren müddetname / infaz yazısı, güncel adli sicil ve arşiv kaydı, SGK hizmet dökümü, işyeri yazısı, ikametgâh belgesi ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan ve Mahkemenizce re’sen gözetilecek nedenlerle; 5352 sayılı Kanun m.13/A’daki şartlar gerçekleştiğinden müvekkilin yasaklanmış haklarının geri verilmesine, kararın kesinleşmesinden sonra adli sicil arşivine kaydedilmek üzere ilgili birime bildirilmesine karar verilmesini saygılarımla vekâleten arz ve talep ederim. [Tarih]
Talep Eden Vekili
Av. Veli Savun
İstanbul Barosu – 75235
🧭 Dilekçedeki Bölümler Neden Önemli?
İnfaz tarihi. Üç yıllık süre hükmün kesinleşmesinden değil, infazın tamamlanmasından başlar. Yargıtay, infaz tamamlanmadan veya üç yıl dolmadan verilen geri verme kararlarını kanun yararına bozma yoluyla kaldırmaktadır. Bu nedenle müddetname veya infaz yazısı dilekçenin temel belgesidir.
Adli sicil durumu. Sonraki kayıtlar varsa dilekçede saklanmaz; suç tarihi, sonucu ve üç yıllık sürenin içine düşüp düşmediği açıklanır. Mahkemenin kendi sorgusunda karşılaşacağı bir kaydın önceden açıklanması, eksik araştırma riskini de azaltır.
Engelin kaynağı. Talebin hangi kanundaki engeli gidermeye yönelik olduğu belirtilir. TCK m.53/1’deki yoksunluklar infazla kendiliğinden sona erdiğinden, bu yoksunluklar için ayrıca karar istenmesi gerekmez; hükümde verilen m.53/5-6 yasakları ise bu yolla kaldırılamaz.
Kayıt silme ile farkı. Geri verme kararı mahkûmiyeti ortadan kaldırmaz; karar arşive işlenir. Kaydın görünürlüğü ve silinmesi için adli sicil kaydı ve silinmesi yazımız ayrıca bilgi verir.
📎 Dilekçeye Eklenecek Belgeler
- Vekâletname.
- Kesinleşme şerhli mahkûmiyet kararı.
- İnfazın tamamlandığını gösteren müddetname veya denetimli serbestlik müdürlüğü yazısı.
- Güncel adli sicil ve arşiv kaydı belgesi.
- İyi hâli gösteren belgeler: SGK hizmet dökümü, işyeri yazısı, ikametgâh ve nüfus kayıt örneği.
- Giderilmesi istenen engeli gösteren belge (başvurulan kurumun yazısı veya ilgili mevzuat hükmü).
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Yasaklanmış hakların geri verilmesi için ne kadar beklemek gerekir?
Ceza infaz edilerek tamamlandıysa infazın bittiği tarihten itibaren üç yıl beklenir. İnfaz genel af ve etkin pişmanlık dışında başka bir sebeple sona erdiyse hükmün kesinleşmesinden itibaren beş yıl gerekir ve bu süre hapis cezasına üç yıl eklenerek bulunacak süreden az olamaz (5352 m.13/A).
Talep hangi mahkemeye yapılır?
Hükmü veren mahkemeye veya hükümlünün ikametgâhının bulunduğu yerdeki aynı derecedeki mahkemeye yapılır. Mahkeme dosya üzerinden ya da savcıyı ve hükümlüyü dinleyerek karar verebilir.
Geri verme kararı adli sicil kaydını siler mi?
Hayır. Karar kesinleşince adli sicil arşivine kaydedilir. Arşiv kaydının silinmesi 5352 sayılı Kanun m.12’deki sürelere bağlıdır; Anayasa m.76 veya TCK dışındaki kanunlarda hak yoksunluğu doğuran mahkûmiyetlerde geri verme kararı alınmış olması, silme süresini otuz yıldan on beş yıla indirir.
Talep reddedilirse ne olur?
Karara karşı, hükümle ilgili olarak CMK’da öngörülen kanun yoluna başvurulabilir (5352 m.13/A-5). Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu dilekçe örneği genel bilgilendirme amacı taşır; her dosyada mahkûmiyetin konusu, infaz şekli ve tarihi, adli sicil kayıtları ve giderilmesi istenen engelin kaynağı farklıdır ve metin buna göre düzenlenir. Örnek kullanılarak yapılan başvurulardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
