Eski Eşin Soyadını Kullanma İzni – Yargıtay 2. HD 2026/3862

Otuz, kırk yıl boyunca aynı soyadıyla anılan bir kadın düşünün: Çocuklarının okul kayıtlarında, torunlarının doğum gününde, mahalledeki esnafın defterinde, iş yerindeki kartvizitinde hep o ad yazılıdır. Boşanma kararı kesinleştiği anda kanun, kural olarak bu kadının evlenmeden önceki soyadına döneceğini söyler. Ancak Türk Medeni Kanunu bu kurala bir kapı da aralamıştır: Kadın, boşandığı kocasının soyadını kullanmaya devam etmekte menfaati bulunduğunu ve bunun eski eşine zarar vermeyeceğini ispatlarsa hâkim izin verir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, bu iki şartın nasıl okunacağını gösteren kısa ama yön verici bir bozma kararı vermiştir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 08.04.2026 tarihli ve E.2026/1727, K.2026/3862 sayılı kararıyla, uzun süre evli kalmış, ortak çocukları ve torunları bulunan, evlilik boyunca eşinin soyadıyla tanınmış kadının talebini “menfaat ispat edilmedi” gerekçesiyle reddeden bölge adliye mahkemesi kararını oybirliğiyle bozmuştur. Daireye göre bu olgular karşısında hem menfaat hem de eski eşe zarar verilmeyeceği ispatlanmış sayılır.

🪪 Boşanmada soyadının akıbeti: kural ve istisna

Türk Medeni Kanunu’nun “Boşanan kadının kişisel durumu” başlıklı 173. maddesi üç fıkradan oluşur. Birinci fıkraya göre boşanma hâlinde kadın, evlenme ile kazandığı kişisel durumunu korur; ancak evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Kadın evlenmeden önce dul idiyse hâkimden bekârlık soyadını taşımasına izin verilmesini de isteyebilir.

İkinci fıkra istisnayı düzenler: “Kadının, boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğu ve bunun kocaya bir zarar vermeyeceği ispatlanırsa, istemi üzerine hâkim, kocasının soyadını taşımasına izin verir.” Üçüncü fıkra ise eski eşe bir güvence tanır: Koca, koşulların değişmesi hâlinde bu iznin kaldırılmasını isteyebilir.

Maddenin yapısı dikkat çekicidir. Kanun koyucu iki ayrı unsur aramaktadır: kadının menfaati ve eski eşin zarar görmemesi. İspat yükü talepte bulunan kadındadır. Şartlar ispatlandığında hâkimin takdir yetkisi daralır; metin “izin verebilir” değil, “izin verir” demektedir. Bu nedenle uygulamadaki asıl tartışma, hangi olguların bu iki şartı ispatlamaya yeteceği noktasında toplanır.

🗂️ Dosyanın izlediği yol

Yargıtay kararının başlığından ve kısa gerekçesinden izlenebilen süreç şöyledir:

Karar metni, ilk derece mahkemesinin vardığı sonucu ayrıca aktarmamaktadır. Yargıtay’ın denetimi, bölge adliye mahkemesinin “menfaat ispat edilmedi” şeklindeki gerekçesi üzerinde yoğunlaşmıştır.

🔍 Daire hangi olgulara ağırlık verdi?

Bozma gerekçesi tek paragraftır, ama hangi olguların belirleyici sayıldığını açıkça sıralar. Daireye göre yapılan yargılama ve toplanan delillerden şunlar anlaşılmaktadır:

Daire bu üç olguyu bir arada değerlendirerek iki sonuca ulaşmıştır: Kadının boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati vardır ve bu kullanımın kocaya bir zarar vermeyeceği ispat edilmiştir. Böyle olunca talebin kabulü gerekirken, bu hususlar gözetilmeden ret kararı verilmesi usul ve kanuna aykırı bulunmuştur.

Gerekçenin önemli yanı, Daire’nin menfaati soyut bir “ihtiyaç” ya da belgeyle kanıtlanacak ekonomik bir kayıp olarak değil, sosyal kimliğin sürekliliği üzerinden değerlendirmesidir. Uzun bir evlilik boyunca kazanılmış bir ad, kadının çevresinde tanınma biçiminin parçası hâline gelmiştir; çocuklar ve torunlarla aynı soyadını paylaşmak da aile bağlarının görünür kalmasını sağlar. Daire, bu olguların varlığı hâlinde ayrıca mesleki ya da ticari bir zorunluluk aranmasını gerekli görmemiştir.

⚖️ “Menfaat” ve “zarar yokluğu” nasıl okunmalı?

TMK m.173/2’deki iki şart birbirinden bağımsız görünse de bu kararda birlikte ele alınmıştır. Kararın mantığı şu şekilde özetlenebilir:

Bu yaklaşım, her uzun evliliğin kendiliğinden izin sonucunu doğuracağı anlamına gelmez. Karar, belirli olguların bir arada bulunduğu bir dosyada verilmiştir. Evliliğin kısa sürmesi, ortak çocuk bulunmaması, kadının çevresinde bu soyadıyla tanınmadığının anlaşılması ya da eski eşin somut ve ciddi bir zarar ortaya koyması gibi durumlarda değerlendirme farklı olabilir. Ayrıca kararda boşanmanın nedenine ya da tarafların kusur durumuna ilişkin bir tespit yer almamaktadır; Daire’nin değerlendirmesi yalnızca TMK m.173/2’nin iki unsuruyla sınırlıdır.

Soyadına ilişkin uyuşmazlıklarda çocuğun ve yetişkinin iradesinin nasıl değerlendirildiğini merak edenler, ergin olan çocuğun soyadı davası yazısına da göz atabilir. İki karar farklı hükümlere dayansa da soyadının kişinin sosyal kimliğiyle bağı konusunda benzer bir hassasiyet taşımaktadır.

🔄 İzin kalıcı mıdır? TMK 173/3 ve değişen koşullar

Hâkimin verdiği izin, kanun gereği değiştirilemez bir hak yaratmaz. TMK m.173/3’e göre koca, koşulların değişmesi hâlinde bu iznin kaldırılmasını isteyebilir. Bu hüküm, izin verilirken yapılan menfaat-zarar dengesinin zamanla bozulabileceğini kabul eder.

Kanun hangi değişikliklerin yeterli olacağını saymamıştır. Bu nedenle izin davasında belirleyici olan olgular, kaldırma davasında da dikkate alınacak başlıca ölçütlerdir: Kadının bu soyadıyla tanınmasının sürüp sürmediği, aile bağlarının devam edip etmediği ve kullanımın eski eşe somut bir zarar verip vermediği. İzin kararı verilirken mahkemenin hangi olgulara dayandığının gerekçede açıkça yer alması, ileride ortaya çıkabilecek bir kaldırma talebinin değerlendirilmesini de kolaylaştırır.

Uygulamada izin talebinin boşanma davası içinde ya da boşanmadan sonra ayrı bir davayla ileri sürülebildiği görülmektedir. Somut dosya, ayrı açılmış bir izin davasıdır; dava türü, Yargıtay kararının başlığında “Boşanan Kadının Kocasının Soyadını Kullanmaya İzin” olarak belirtilmiştir.

📌 Usule dair iki not

Duruşmalı temyiz istemi: Davacı vekili temyiz incelemesinin duruşmalı yapılmasını istemiştir. Daire, HMK m.369/2’ye göre bu işin duruşmalı incelenen işlerden olmadığını belirterek talebi reddetmiş ve temyiz dilekçesini kabul ederek incelemeyi dosya üzerinden yürütmüştür. Duruşma talebinin reddi, temyiz incelemesinin esasına etki etmemiştir.

Bozmanın yönü: Daire, kararı “düzelterek onama” yoluna gitmemiş, bölge adliye mahkemesi kararını bozarak dosyayı oraya göndermiştir. Bu durumda yeni karar, bozma gerekçesi ışığında bölge adliye mahkemesince verilecektir. Karar metni, istinaf aşamasında yeniden delil toplanıp toplanmayacağına ilişkin bir yönlendirme içermemektedir; Daire’nin tespitine göre mevcut deliller şartların gerçekleştiğini göstermektedir.

Aile hukukuna ilişkin bir başka yakın tarihli kararda, Hukuk Genel Kurulunun yoksulluk nafakasında kusur ve ekonomik durumu nasıl değerlendirdiğini varlıklı eşten yoksulluk nafakası yazısında incelemiştik. Boşanmanın sonuçları farklı başlıklarda düzenlense de mahkemelerin somut olguları gerekçede tek tek göstermesi beklentisi ortaktır.

❔ Sorular ve cevaplar

Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgilerine iletişim sayfasından, aile hukukuna ilişkin diğer karar değerlendirmelerine Emsal Kararlar arşivinden ulaşılabilir.