Aile mahkemesi, boşanma, velayet, nafaka, soybağı ve mal rejimi gibi aile hukukundan doğan dava ve işlere bakan uzmanlaşmış mahkemedir. 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun ile kurulmuştur; tek hâkimli ve asliye mahkemesi derecesindedir.
Kısa özet: Aile mahkemeleri her ilde ve merkez nüfusu yüz binin üzerindeki ilçelerde kurulur (4787 s.K. m.2). Görev alanı, TMK İkinci Kitabının miras hariç aile hukuku hükümleri ile aile hukukuna ilişkin yabancı mahkeme kararlarının tanıma ve tenfizidir (m.4). Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu davalara HSK’nın belirlediği asliye hukuk mahkemesi bakar.
Bu yazıda neler var?
⚖️ Aile Mahkemesinin Görev Alanı
4787 s.K. m.4 aile mahkemelerinin baktığı dava ve işleri üç başlıkta toplar:
- TMK’nın İkinci Kitabında (Aile Hukuku) düzenlenen, ancak Üçüncü Kısım (vesayet) hariç olmak üzere aile hukukundan doğan dava ve işler ile 4722 sayılı Yürürlük Kanununa göre aile hukukundan doğan işler,
- Aile hukukuna ilişkin yabancı mahkeme kararlarının tanıma ve tenfizi (MÖHUK),
- Kanunlarla verilen diğer görevler (örneğin 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruyucu ve önleyici tedbirler).
Boşanma, ayrılık, evlenmenin iptali, nafaka, velayet ve kişisel ilişki, soybağının kurulması ve reddi, evlat edinme, mal rejiminin tasfiyesi ve aile konutu şerhi bu kapsamdadır. Vesayet işleri ise TMK’nın Üçüncü Kısmında yer aldığı için aile mahkemesinin değil sulh hukuk mahkemesinin görevindedir; bu ayrım için vasi tayini dilekçesi örneği yazısına bakılabilir. Yabancı boşanma kararlarının tanınması yurt dışı boşanmanın tanıma ve tenfizi yazısında anlatılmıştır.
🧑⚕️ Uzmanlardan Yararlanma
Aile mahkemesini diğer mahkemelerden ayıran en önemli özellik, psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacılardan yararlanmasıdır (m.5). Bu uzmanlar davanın esasına girilmeden önce veya yargılama sırasında uyuşmazlığın nedenlerini araştırır, gerektiğinde duruşmada hazır bulunur ve görüş bildirir. Özellikle velayet davalarında hazırlanan sosyal inceleme raporu, kararın temel dayanaklarından biridir. Uzmanlar, HMK’daki hâkimin reddi sebeplerine göre reddedilebilir (m.5/3).
🛡️ Koruyucu, Eğitici ve Sosyal Önlemler
m.6, aile mahkemesine sıradan bir hukuk mahkemesinde bulunmayan geniş bir koruma yetkisi verir. Mahkeme yetişkinler hakkında eşleri uyarabilir, ailenin ekonomik varlığını korumaya yönelik önlemler alabilir; küçükler hakkında ise nafaka yükümlülüğüne ilişkin önlemler alabilir, gelişimi tehlikede olan çocuğu bir aile yanına veya kuruma yerleştirebilir, çocuk mallarının yönetimine ilişkin önlemleri alabilir. Bu kararlara uyulmaması hâlinde HMK m.398’deki disiplin hapsi yaptırımı uygulanır.
📜 Yargılama Usulü
Aile mahkemesi, davanın esasına girmeden önce aile içindeki sevgi, saygı ve hoşgörünün korunması amacıyla sorunları tespit eder ve gerektiğinde uzmanlardan yararlanarak sulhu teşvik eder; sulh sağlanamazsa yargılamaya devam ederek karar verir (m.7). Boşanma ve velayet gibi davalarda hâkim, tarafların iddia ve savunmalarıyla bağlı olmaksızın çocuğun üstün yararını re’sen gözetir. Aile mahkemesindeki duruşmaların gizliliği konusu aile mahkemesinde gizlilik ve duruşma düzeni yazısında ele alınmıştır.
📍 Aile Mahkemesi Olmayan Yerlerde
4787 s.K. m.2/2 uyarınca aile mahkemesi kurulamayan yerlerde bu Kanun kapsamındaki dava ve işlere Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi bakar; bu mahkeme dosyada aile mahkemesi sıfatıyla görev yapar. Asliye hukuk mahkemesinin genel görev alanı için asliye hukuk mahkemesi yazısına bakılabilir.
İlgili yazılar: sulh hukuk mahkemesi, bölge adliye mahkemesi.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Nafaka davası hangi mahkemede açılır?
Aile hukukundan doğduğu için aile mahkemesinde; aile mahkemesi yoksa aile mahkemesi sıfatıyla görev yapan asliye hukuk mahkemesinde.
Vasi tayini aile mahkemesinin işi mi?
Hayır. Vesayet TMK İkinci Kitabının Üçüncü Kısmında olduğundan sulh hukuk mahkemesinin görevindedir.
Aile mahkemesinde kaç hâkim vardır?
Aile mahkemesi tek hâkimlidir ve asliye mahkemesi derecesindedir (4787 s.K. m.2).
Yurt dışında verilen boşanma kararını nerede tanıtabilirim?
Aile mahkemesinde tanıma veya tenfiz davası açılır. Bilgi için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Aile mahkemesi hakkında bilgi almak için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
