Asliye hukuk mahkemesi, Türk hukuk yargılamasında genel görevli ilk derece mahkemesidir. Kanunda başka bir mahkeme açıkça görevlendirilmemişse, malvarlığı ve şahıs varlığına ilişkin davalar asliye hukuk mahkemesinde görülür. Bu nedenle bir davanın nerede açılacağı sorusunun cevabı çoğu zaman “özel bir mahkeme yoksa asliye hukuk” olur.
Kısa özet: Dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın malvarlığı haklarına ve şahıs varlığına ilişkin davalarda, aksine düzenleme yoksa asliye hukuk mahkemesi görevlidir (HMK m.2/1). Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça diğer dava ve işler bakımından da görevlidir (m.2/2). Görev kuralları kamu düzenine ilişkindir.
Bu yazıda neler var?
⚖️ Görev Alanı
HMK m.2 asliye hukuk mahkemesini iki yönden görevlendirir: Birincisi, değer ve miktara bakılmaksızın malvarlığı haklarına ve şahıs varlığına ilişkin davalar; ikincisi, Kanunda veya diğer kanunlarda aksine düzenleme bulunmayan diğer bütün dava ve işler. Bu ikinci hüküm, asliye hukuk mahkemesini “boşluk doldurucu” genel mahkeme hâline getirir.
🔀 Özel Mahkemelerle İlişkisi
Asliye hukuk mahkemesinin genel görevi, kanunla başka mahkemelere verilen davalar bakımından geri çekilir. Bu ilişki görev ilişkisidir; yanlış mahkemede açılan dava görevsizlik kararıyla görevli mahkemeye gönderilir.
| Dava türü | Görevli mahkeme | Dayanak |
|---|---|---|
| Kira uyuşmazlıkları, ortaklığın giderilmesi, zilyetlik davaları | Sulh hukuk | HMK m.4 |
| Boşanma, nafaka, velayet, soybağı | Aile mahkemesi | 4787 s.K. m.4 |
| İşçi-işveren uyuşmazlıkları | İş mahkemesi | 7036 s.K. |
| Tüketici işlemleri | Tüketici mahkemesi | 6502 s.K. m.73 |
| Ticari davalar | Asliye ticaret | TTK m.5 |
Aile mahkemesi, iş mahkemesi veya tüketici mahkemesi kurulmamış yerlerde bu davalara da çoğu zaman asliye hukuk mahkemesi ilgili sıfatla bakar. Sulh hukuk mahkemesinin görevleri için sulh hukuk mahkemesi, ticari davalar için asliye ticaret mahkemesi yazısına bakılabilir.
📋 Asliye Hukukta Görülen Başlıca Davalar
- Tapu iptali ve tescil davaları, muris muvazaası davaları,
- Haksız fiilden doğan maddi ve manevi tazminat davaları (ticari nitelik taşımayanlar),
- Alacak, itirazın iptali ve menfi tespit davaları (ticari olmayanlar),
- Kişilik haklarının ihlali ve ad değişikliği davaları,
- Tenkis, mirasta istihkak ve vasiyetnamenin iptali gibi miras davaları.
Ad ve soyadı değişikliği gibi kişisel durum davaları çocuğun ad ve soyadının değiştirilmesi yazısında ayrıntılı anlatılmıştır.
📤 Kanun Yolları
Asliye hukuk mahkemesinin nihai kararlarına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulur (HMK m.345). Miktar veya değeri Kanunda belirlenen ve her yıl yeniden değerleme oranıyla artırılan sınırı geçmeyen malvarlığı davalarına ilişkin kararlar kesindir; manevi tazminat kararları ise miktara bakılmaksızın istinaf edilebilir (m.341/2). İstinaf aşaması için bölge adliye mahkemesi yazısına bakılabilir.
İlgili yazılar: aile mahkemesi, tüketici mahkemesi, iş mahkemesinde görev ve yetki.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Hangi mahkemede dava açacağımı bilmiyorum, asliye hukuk olur mu?
Kanunda özel bir mahkeme gösterilmemişse asliye hukuk mahkemesi görevlidir (HMK m.2/2).
Görevsiz mahkemede dava açarsam ne olur?
Mahkeme görevsizlik kararı verir ve dosya talep üzerine görevli mahkemeye gönderilir.
Asliye hukuk ile asliye ticaret arasındaki fark nedir?
Ticari davalar asliye ticaret mahkemesinde görülür; ikisi arasındaki ilişki görev ilişkisidir (TTK m.5/3).
Asliye hukuk kararına itiraz süresi nedir?
İstinaf süresi tebliğden itibaren iki haftadır. Bilgi için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Asliye hukuk mahkemesi hakkında bilgi almak için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
