Araç Geri Çağırma (Recall) ve Üreticinin Sorumluluğu: 7223 Sayılı Kanun
Üretimden kaynaklanan bir hata, aracın yalnızca değerini değil sürücünün ve yolcuların güvenliğini de etkileyebilir. Hava yastığı, fren, yakıt sistemi veya yazılım hataları nedeniyle üreticiler zaman zaman araçlarını geri çağırır. 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu, güvensiz üründen doğan zararlar için imalatçıya kusur aranmaksızın sorumluluk yükler ve geri çağırma yükümlülüğünü düzenler.
Kısa özet: Ürünün güvenli olması zorunludur (7223 s.K. m.5). Ürün bir kişiye veya mala zarar verirse imalatçı veya ithalatçı zararı gidermekle yükümlüdür; zarar gören yalnızca zararı ve nedensellik bağını ispat eder, kusur ispatı aranmaz (m.6). Sorumluluğu kaldıran sözleşme hükümleri hükümsüzdür. Zamanaşımı öğrenmeden itibaren 3 yıl, her hâlde zarardan itibaren 10 yıldır. Uygunsuzluğu öğrenen imalatçı, geri çağırma dâhil düzeltici önlemleri ivedilikle almak zorundadır (m.7/1-h).
Bu yazıda neler var?
🛡️ Güvenli Ürün Yükümlülüğü
7223 sayılı Kanun 12 Mart 2021’de yürürlüğe girmiştir ve motorlu araçlar dâhil piyasaya arz edilen tüm ürünleri kapsar. Kanunun 5. maddesi ürünün güvenli olmasını zorunlu tutar. İmalatçı, ürünü piyasaya arz ettikten sonra da gözetim yükümlülüğü altındadır; ürünün uygunsuz olduğunu öğrendiğinde piyasadan çekme veya geri çağırma dâhil düzeltici önlemleri ivedilikle almak ve yetkili kuruluşu bilgilendirmek zorundadır (m.7/1-h).
📢 Geri Çağırma Süreci
Motorlu araçlarda piyasa gözetimi ve denetimi, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından Otomotiv Ürünlerine İlişkin Piyasa Gözetimi ve Denetimi Yönetmeliği çerçevesinde yürütülür. Yönetmelik, gönüllü geri çağırmalarda üreticinin il müdürlüğüne başvurmasını; yüksek risk taşıyan durumlarda geri çağırmanın ilan edilmesini ve araç sahiplerine bildirim yapılmasını öngörür. Geri çağırmayı tamamlamayan üretici adına işlemler Bakanlıkça yürütülebilir ve masraflar üreticiye ait olur.
- Geri çağırma kapsamındaki işlem ve parça değişimi araç sahibinden ücret alınmadan yapılır,
- Araç sahibine yapılan bildirime rağmen servise başvurulmaması, ileride doğacak bir zararda kusur tartışmasına yol açabilir,
- Aracın geri çağırma kapsamında olup olmadığı yetkili servisten şasi numarasıyla sorgulanabilir.
⚖️ Zarardan Sorumluluk
| Kural (7223 s.K. m.6) | İçerik |
|---|---|
| Sorumlu | İmalatçı veya ithalatçı |
| Kusur | Aranmaz; zarar gören zararı ve uygunsuzlukla nedensellik bağını ispat eder |
| Birden fazla sorumlu | Müteselsil sorumluluk |
| Sözleşme hükümleri | Sorumluluğu kaldıran veya azaltan hükümler hükümsüz |
| Tazminat miktarı | Türk Borçlar Kanunu hükümlerine göre |
| Zamanaşımı | Öğrenmeden itibaren 3 yıl, her hâlde zarardan itibaren 10 yıl |
Bu sorumluluk, aracı satın alan kişiyle sınırlı değildir. Güvensiz aracın yol açtığı kazada yaralanan yolcu veya üçüncü kişi de imalatçıya karşı tazminat talep edebilir.
🚧 Sorumluluktan Kurtulma Hâlleri
Kanunun 21. maddesi imalatçının sorumluluktan kurtulabileceği hâlleri sayar: ürünü kendisinin piyasaya arz etmediğini, uygunsuzluğun üçüncü bir kişinin müdahalesinden veya kullanıcıdan kaynaklandığını ya da uygunsuzluğun teknik düzenlemeye uygun üretimden doğduğunu ispatlaması gibi. Üçüncü kişinin kusuru imalatçının sorumluluğunu azaltmaz; zarar görenin kusuru ise tazminatı azaltabilir veya tamamen ortadan kaldırabilir.
🔗 Ayıp Haklarıyla İlişkisi
Geri çağırma ve ürün sorumluluğu, tüketicinin ayıplı mal nedeniyle sahip olduğu haklardan bağımsızdır. Güvenlik hatası taşıyan bir araç aynı zamanda ayıplıdır ve tüketici 6502 sayılı Kanundaki seçimlik haklarını da kullanabilir; ayrıntılar için sıfır araç ayıplı çıktı yazısına bakılabilir. Üretimden kaynaklanan arıza kazaya yol açmışsa teknik arızanın kusur değerlendirmesine etkisi araç veri kayıt sistemleri (EDR) delili yazısında ele alınmıştır. Garanti kapsamındaki onarım süreçleri için azami tamir süresi ve ikame araç yazısına bakılabilir.
İlgili yazılar: kronik ve tekrarlayan arıza, tüketici mahkemesi, otomotiv hukuku rehberi.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Aracım geri çağırma kapsamında; ücret ödemem gerekir mi?
Geri çağırma kapsamındaki işlemler araç sahibinden ücret alınmadan yapılır.
Üretim hatası nedeniyle zarara uğradım; kusur ispatlamam gerekir mi?
Hayır. Zararı ve uygunsuzlukla nedensellik bağını ispat etmeniz yeterlidir.
Üreticiye karşı ne kadar sürede dava açılabilir?
Zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren 3 yıl, her hâlde zarardan itibaren 10 yıl içinde.
Satış sözleşmesindeki sorumsuzluk kaydı geçerli mi?
Sorumluluğu kaldıran veya azaltan sözleşme hükümleri hükümsüzdür.
Davam için ne yapmalıyım?
Bilgi için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Araç geri çağırma ve üretici sorumluluğu hakkında bilgi almak için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
