Yüzde Yönetmeliğine Dava Süresi – Danıştay İDDK 2025/3737

Bir yönetmelik 2004 yılında yayımlanmıştır; aradan yaklaşık yirmi yıl geçtikten sonra, o yönetmeliğe göre her ay ödeme alan işçiler düzenlemenin değiştirilmesini ister ve ret üzerine dava açar. İlk bakışta altmış günlük dava açma süresinin çoktan dolduğu düşünülebilir. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu ise aynı tabloya başka bir pencereden bakmıştır: Yönetmelik davacılara başvuru ve dava tarihinde fiilen uygulanmaya devam ediyorsa, süre yayım tarihinden değil, idarenin cevabının tebliğinden başlar.

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 30.12.2025 tarihli ve E.2024/1399, K.2025/3737 sayılı kararıyla, Yüzdelerden Toplanan Paraların İşçilere Dağıtılması Hakkında Yönetmelik’e karşı açılan davayı süre aşımı nedeniyle reddeden Danıştay Onuncu Dairesi kararını, davacıların temyiz istemini kabul ederek oy çokluğuyla ve kesin olarak bozmuştur.

🍽️ Yüzde usulü ve dava konusu yönetmelik

Yüzdelerden Toplanan Paraların İşçilere Dağıtılması Hakkında Yönetmelik, 28.02.2004 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Yönetmeliğin kendi metnine göre dayanağı 4857 sayılı İş Kanunu’nun 51. maddesidir ve kapsamına, oteller, lokantalar, eğlence yerleri ve benzeri yerlerden “yüzde” usulünün uygulandığı müesseseler girer. Yönetmelik, işverenin servis karşılığı veya başka adlarla hesap pusulalarına eklenerek alınan ya da müşterinin kendi isteğiyle bıraktığı paraları işyerinde çalışan tüm işçilere eksiksiz ödemek zorunda olduğunu belirtir.

Dağıtım bir puan sistemine dayanır. Her işçi, fiilen çalıştığı gün sayısına ve yaptığı işe göre ekteki puan cetvelinden aldığı puana göre paydan yararlanır. Yönetmeliğin 9. maddesine göre servislerde çalışan işçilerin puanlarının tamamı dikkate alınırken, servis dışında çalışan işçiler için cetveldeki puanların yüzde 25’i esas alınır; bu işçilere yüzde payı, işverenin ödediği ücrete ek olarak verilir.

Davacıların bir işletmenin mutfak bölümünde çalışan işçiler olduğu karar metninde belirtilmiştir. Temyiz dilekçesinde, uygulamanın turizm sektöründe yaklaşık 2018’den itibaren yaygınlaştığı, işçiler arasında gelir dengesizliği oluştuğu ve mutfak işçilerinin mülkiyet hakları ile eşitlik ilkesinin her ay yeniden ihlal edildiği ileri sürülmüştür. Karar metni, değiştirilmesi istenen maddeleri ayrıca saymamaktadır; esasa ilişkin bu iddialar Kurul tarafından incelenmemiş, uyuşmazlık süre meselesiyle sınırlı kalmıştır.

🗓️ Başvurudan davaya: tarih çizelgesi

⏳ Onuncu Daire neden süre aşımı gördü?

Daire kararı iki ayrı gerekçeye dayanmaktadır.

Birinci gerekçe, değişiklik başvurusunun süreyi yeniden başlatmayacağıdır. Daire, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 11. maddesindeki başvurunun düzenleyici işlemlere karşı da yapılabileceğini, ancak bunun ancak yayımı izleyen altmış günlük dava süresi içinde mümkün olduğunu belirtmiştir. Süre geçtikten sonra yapılan değiştirme, düzeltme veya kapsam genişletme başvurularının reddi üzerine açılan davalarda süre aşımı bulunduğunu, bu yönde bir İDDK kararının da (E.2023/384, K.2023/841) bulunduğunu vurgulamıştır. 2004’te yayımlanan bir düzenlemeye karşı 2023’te yapılan başvuru bu nedenle süreyi canlandıramazdı.

İkinci gerekçe, uygulama işleminin süre dışında kalmasıdır. İYUK m.7/4 uyarınca düzenleyici işlem, uygulanması üzerine de dava konusu edilebilir. Daire, “uygulama işlemi” kavramını ilgililerin hukuksal durumunda değişiklik yaratan bireysel işlemler olarak tanımlamış, davacıların en son Eylül 2022’de yüzde ödemesi aldıklarını, dolayısıyla yönetmeliğin kendilerine dava tarihinden geriye doğru altmış günden önce uygulandığını kabul etmiştir. Daire, yeni bir yüzde ödemesi yapıldığında yönetmeliğin yeniden dava konusu edilebileceğini de not etmiştir.

🔎 Kurulun gerekçesi: süren uygulama

Kurul, önce İYUK’taki iki yolu hatırlatmıştır. Düzenleyici işleme karşı ilan tarihini izleyen altmış gün içinde doğrudan dava açılabilir; bu süre kaçırılmışsa, düzenleyici işlemin uygulanması üzerine, uygulama işleminin tebliğinden itibaren yine altmış gün içinde düzenleyici işleme, uygulama işlemine veya ikisine birden dava açılabilir. Bu ikinci yol, ilan üzerine dava açmamış ilgililere düzenleyici işlemi denetime taşıma imkânı tanır; tek şart, uygulama işlemine göre hesaplanan sürenin geçmemiş olmasıdır.

Kararın ayırt edici yanı, Kurulun bu soruyu dosyadaki belgelerle yetinmeyip olgusal olarak araştırmasıdır. 21.04.2025 tarihli ara kararla davacılar vekilinden şunlar istenmiştir:

1. Başvuru (07.07.2023) ve dava (12.09.2023) tarihlerinde hangi işyerinde, hangi unvanla çalışıldığını gösteren sigortalılık bilgileri ve iş sözleşmeleri,
2. Temmuz 2023’ten itibaren “yüzde” adı altında yapılan ödemelere ilişkin belgeler,
3. Başvuru ile dava tarihi arasındaki döneme ait maaş bordroları.

Ara karara verilen cevapla sunulan ücret bordroları, belirsiz süreli iş sözleşmeleri ve SGK kayıtlarından, davacılardan bir kısmının işletmenin mutfak bölümünde çalıştığı ve 2023 Temmuz’dan 2025 Haziran’a kadar yüzde ödemesi aldığı anlaşılmıştır. Diğer davacıların da UYAP üzerinden görülen SGK bilgilerine göre benzer dönemde aynı işyerinde çalıştıkları tespit edilmiştir.

Kurul buradan şu sonuca ulaşmıştır: Yönetmelik hem başvuru hem dava tarihinde davacılara uygulanmaktadır ve yapılan başvuru da bu çerçevededir. Bu nedenle dava açma süresi, idarenin yazısının davacılar vekiline tebliğ edildiği 21.07.2023’ten başlar; 12.09.2023’te açılan dava süresindedir. Kurul kararında, Daire’nin 11. madde başvurusunun süreyi canlandırıp canlandırmayacağına ilişkin genel yaklaşımı ayrıca tartışılmamıştır; sonuç, yönetmeliğin davacılara süregelen biçimde uygulandığı olgusuna dayandırılmıştır.

Daire ile Kurul arasındaki farkın kaynağı olgudur. Daire, dava dilekçesi ekinden son ödemenin Eylül 2022’de yapıldığını kabul etmişti. Kurul ise ödemelerin başvuru ve dava döneminde de sürdüğünü bordrolarla belirlemiştir. Düzenleyici işlemin ilgiliye fiilen uygulanmaya devam ettiği durumda, yayım tarihinin üzerinden geçen yirmi yıla rağmen dava yolu kapanmamıştır.

⚖️ Hüküm, karşı oy ve karar metni

Kurul; davacıların temyiz isteminin kabulüne, davanın süre aşımı nedeniyle reddine ilişkin Onuncu Daire kararının bozulmasına ve yeniden karar verilmek üzere dosyanın Daireye gönderilmesine 30.12.2025 tarihinde oy çokluğuyla ve kesin olarak karar vermiştir. Danıştay tetkik hâkimi de temyiz isteminin kabulü ile bozma yönünde görüş bildirmiştir. Karşı oyda ise Daire kararında usul ve hukuka aykırılık bulunmadığı, temyiz nedenlerinin bozmayı gerektirmediği belirtilerek onama yönünde görüş açıklanmıştır.

Bozma kararı yönetmeliğin hukuka uygunluğu hakkında bir sonuç içermemektedir. Dosya Daireye döndüğünde, davanın esası, yani yüzde dağıtımına ilişkin kuralların ve değişiklik başvurusunun reddinin hukuka uygun olup olmadığı incelenecektir.

🧭 Kararın idari yargı pratiğine yansıması

Karar, uzun süredir yürürlükte olan düzenleyici işlemlere karşı dava süresinin hesabında belirleyici olgunun ne olduğunu göstermektedir:

Dava açma süresinin katı yorumu konusunda farklı bir örnek için sitedeki geç atamada parasal kayıp davası ve süre kararına; düzenleyici işlemlere karşı açılan davalarda başka bir İDDK yaklaşımı için ruhsat iptali ve haklı beklenti yazısına bakılabilir.

❓ Sık sorulan sorular

Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında, diğer içtihatlar ise Emsal Kararlar arşivinde yer almaktadır.