Aynı iddianameyle yargılanan bir sanık düşünün: İki ayrı suçtan mahkûm edilmiş, iki hüküm de aynı olguya, yani aynı “hileli davranış” kabulüne dayanıyor. Cezalardan biri beş yılın altında kaldığı için istinaf incelemesinden sonra kesinleşiyor ve infaz ediliyor; diğeri beş yılı aştığı için Yargıtaya gidiyor. Yıllar sonra Yargıtay, ortak olgunun ispatlanamadığını söyleyerek ikinci hükmü bozuyor ve sanık o suçtan beraat ediyor. Kesinleşen ve infazı tamamlanan ilk ceza ise olduğu yerde kalıyor. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, bu tablonun hukuk devletiyle bağdaşıp bağdaşmadığını ayrıntılı biçimde tartıştı.
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, 27/1/2026 tarihli ve 2020/39936 başvuru numaralı kararında (R.G. 2/6/2026, 33268), birbiriyle bağlantılı iki suçtan birinin istinafta kesinleşip infaz edilmesi, diğerinin ise temyiz incelemesinde beklemesi nedeniyle Anayasa’nın 36. maddesindeki hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiğine oyçokluğuyla karar vermiştir. Mahkeme, ihlalin bir yargı hatasından değil, doğrudan CMK m.286/2-a’nın yapısından kaynaklandığını tespit ederek kararı TBMM’ye de bildirmiştir.
- Aynı olgu, iki farklı kanun yolu: dosyanın kronolojisi
- CMK m.286/2-a ve kesinlik sınırının mantığı
- Genel Kurulun gerekçesi: hukuk güvenliği ve çelişkili kararlar
- Giderim: yeniden yargılama, itiraz yolu ve TBMM’ye bildirim
- Karşıoylar neyi farklı görüyor?
- Kararın uygulamaya olası yansımaları
- Sık sorulan sorular
🗂️ Aynı olgu, iki farklı kanun yolu: dosyanın kronolojisi
Karara yansıyan süreç, parçalı kesinleşmenin nasıl işlediğini adım adım göstermektedir:
- 10/7/2010: Başvurucu, iptal edilen KPSS eğitim bilimleri testinde 120 sorunun tamamını doğru cevaplamıştır. 31/10/2010’da tekrarlanan oturumda doğru sayısı 83’e düşmüş, ataması bu tekrar sınavı ile iptal edilmeyen testlerin puanına göre yapılmıştır.
- 7/11/2018: Ankara 2. Ağır Ceza Mahkemesi; resmî belgede sahtecilikten beraat, TCK m.158/1-e kapsamında zincirleme nitelikli dolandırıcılıktan 3 yıl 1 ay 15 gün hapis ve 132.780 TL adli para cezası, örgüt üyeliğinden 6 yıl 3 ay hapis cezası vermiştir. Gerekçede, soruları önceden alan kişinin örgüt üyesi olduğu “karinesi”ne dayanılmıştır.
- 13/11/2020: Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Ceza Dairesi, dolandırıcılık hükmü yönünden istinafı kesin olarak, üyelik hükmü yönünden ise temyiz yolu açık olarak reddetmiştir.
- 10/12/2020: Başvurucu, kesinleşen dolandırıcılık mahkûmiyeti yönünden bireysel başvuruda bulunmuştur.
- 2023-2024: Adli para cezası 27/2/2023’te, hapis cezası 23/4/2024’te infaz edilmiştir.
- 4/6/2025: Yargıtay 3. Ceza Dairesi, örgüt hiyerarşisinde yer alındığını gösteren kesin ve yeterli delil bulunmadığı gerekçesiyle üyelik hükmünü bozmuştur.
- 11/12/2025: Yeniden yargılamada üyelik suçundan beraat kararı verilmiş, karar 19/1/2026’da kesinleşmiştir.
Sonuçta aynı sanık hakkında, aynı maddi vakıaya dayanan iki hükümden biri infaz edilmiş bir mahkûmiyet, diğeri kesinleşmiş bir beraat olarak hukuk düzeninde yan yana durmaktadır. Kararın olay bölümünde beraat hükmünün 19/1/2026 tarihinde kesinleştiği belirtilmiştir.
📏 CMK m.286/2-a ve kesinlik sınırının mantığı
5271 sayılı CMK’nın 286. maddesinin ikinci fıkrası, bölge adliye mahkemesi kararlarından hangilerinin temyiz edilemeyeceğini sınırlı sayma yöntemiyle belirler. Uyuşmazlıkta belirleyici olan (a) bendine göre, ilk derece mahkemelerinden verilen beş yıl veya daha az hapis cezaları ile miktarı ne olursa olsun adli para cezalarına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine dair kararlar temyiz edilemez. Aynı maddenin üçüncü fıkrası ise 7188 sayılı Kanun’la eklenmiş olup belirli suçlarda (örneğin TCK m.314 silahlı örgüt) bu sınıra rağmen temyiz yolunu açar; dolandırıcılık bu listede yer almaz.
Bu sistemde her hüküm, kendi ceza miktarına göre ayrı bir kanun yolu rejimine tabidir. Sorun, iki hüküm aynı olguya dayandığında ortaya çıkar. Kararda aktarılan içtihat tablosu bunu açıkça gösterir:
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu, fikrî içtima hâlinde (tek fiille birden fazla suç) iki ayrı hüküm kurulmuşsa, biri kesinlik sınırında kalsa bile her ikisinin de temyiz edilebileceğini kabul etmiştir (E.2013/12-213, K.2014/522).
- Buna karşılık ayrı ayrı cezalandırılan fakat birbirini etkileyen suçlarda bu yaklaşım uygulanmamıştır. Bir bölge adliye mahkemesinin bağlantı gerekçesiyle dolandırıcılık hükmüne de temyiz yolu açması üzerine, kapatılan Yargıtay 16. Ceza Dairesi dolandırıcılık yönünden temyiz talebini CMK m.298 uyarınca reddetmiştir.
Bir başka ifadeyle, bağlantılı suçlarda temyiz incelemesinin birlikte yapılıp yapılmayacağını değerlendirme imkânı ne istinaf merciine ne de temyiz merciine tanınmıştır. Serideki HAGB açıklanınca temyiz yoluna ilişkin CGK kararı da kanun yolu sınırlarının hükmün niteliğine göre nasıl belirlendiğini gösteren bir başka örnektir.
⚖️ Genel Kurulun gerekçesi: hukuk güvenliği ve çelişkili kararlar
Anayasa Mahkemesi, başvurucunun “şüpheden sanık yararlanır” ilkesine dayanan şikâyetlerini kendi nitelendirmesiyle hakkaniyete uygun yargılanma hakkı kapsamında incelemiştir. Gerekçenin temel taşları şunlardır:
- Tek maddi vakıa: Hem dolandırıcılık hem örgüt üyeliği mahkûmiyeti “sınav sorularının önceden alınması” olgusuna dayanmaktadır. İstinaf merciinin kesinleştirdiği bu olgu, temyiz merciince ispatlanamamış sayılmıştır.
- Telafisi imkânsız çelişki: Temyiz incelemesi sonunda verilebilecek bir bozma kararı, infazına başlanmış hatta tamamlanmış bir hükümle çelişecektir. Mahkemeye göre bunun hukuk güvenliğine vereceği zarar “izahtan varestedir”.
- Mekanizma eksikliği: Hâkimlerin aynı olguyu farklı yorumlaması doğaldır; ancak yakın ilişkili davalarda çelişkili kararları önleyecek bir yargısal mekanizma bulunmalıdır. Mevcut düzenleme böyle bir mekanizma sunmamaktadır.
- Temyiz merciine etkisi: Kısmi kesinleşme, temyiz merciinin henüz kesinleşmemiş bir suçu incelerken başka bir hükümde kesinleşmiş olguyla karşı karşıya kalmasına ve incelemenin zorlaşmasına yol açmaktadır.
- Masumiyet karinesi ve gerekçeli karar: Aynı olgu hakkında kesinleşmiş farklı kararlar, kişinin gerçekten suçlu olup olmadığı konusunda “çelişkili ve şüpheli” bir durum yaratabilir; farklı sonuca ulaşan merciin bunu gerekçelendirmesi de gerekir.
Mahkeme ayrıca sorunun yalnızca örgüt suçlarına özgü olmadığını, benzer bağlantının sahtecilik ile dolandırıcılık, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ile kişiyi hürriyetinden yoksun kılma, yağma ile yaralama, hırsızlık, mala zarar verme ve konut dokunulmazlığının ihlali gibi suç çiftlerinde de ortaya çıkabileceğini örnek olarak saymıştır.
🛠️ Giderim: yeniden yargılama, itiraz yolu ve TBMM’ye bildirim
Mahkeme, ihlalin ilgili mevzuatta bağlantılı suçlardan birine karşı temyiz yolunun açık olmasının diğerine de kendiliğinden temyiz imkânı getireceğine dair açık bir düzenleme bulunmamasından kaynaklandığını tespit etmiştir. İhlalin kanundan kaynaklandığı durumlara ilişkin daha önce ortaya koyduğu ilkeler doğrultusunda iki yöntemi birlikte uygulamıştır:
- TBMM’ye bildirim: Benzer ihlallerin önlenmesi için kararın bir örneği bilgi ve takdir için Türkiye Büyük Millet Meclisine gönderilmiştir.
- Yeniden yargılama: Kararın bir örneği, Anayasa’nın 152. maddesi uyarınca ilgili kanun hükmünün iptali için itiraz yoluna başvurulabilmesi amacıyla Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Ceza Dairesine (E.2019/14, K.2020/1183) gönderilmiştir. Mahkeme, Anayasa’nın 90. maddesinin son fıkrasının da uygulama alanı bulabileceğini belirtmiş; ancak itiraz yolunu “daha doğru bir yol” olarak nitelendirmiştir.
- Tazminat: Maddi zarara ilişkin belge sunulmadığı, yeniden yargılamanın da yeterli giderim sağlayacağı gerekçesiyle maddi ve manevi tazminat talepleri reddedilmiş; 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan yargılama giderinin ödenmesine hükmedilmiştir.
Hüküm fıkrasında kabul edilebilirlik, diğer iddiaların incelenmesine gerek olmadığı ve tazminatın reddi oybirliğiyle; ihlal tespiti bir üyenin, yeniden yargılama ve TBMM’ye bildirim ise iki üyenin karşıoyuyla oyçokluğuyla kabul edilmiştir.
🔀 Karşıoylar neyi farklı görüyor?
Karara iki farklı yönden karşıoy yazılmıştır ve her ikisi de kararın sınırlarını anlamak açısından önem taşır:
- Giderim yöntemine itiraz: Bir üye ihlal sonucuna katılmış, ancak ihlalin açık bir kanun hükmünden kaynaklandığı durumlarda Anayasa Mahkemesinin itiraz yolunu bizzat işletmesi gerektiğini savunmuştur. Karşıoyda, yasama organına yapılan çağrıların ve derece mahkemelerine önerilen itiraz yolunun uygulamada sınırlı karşılık bulduğu istatistiklerle anlatılmıştır.
- İhlal sonucuna itiraz: Diğer üye, kamu kurumları zararına dolandırıcılık ile örgüt üyeliğinin unsurlarının farklı olduğunu, soruları elde eden kişinin örgüt üyesi olmadan da dolandırıcılık suçunu işleyebileceğini, dolayısıyla iki suç arasında maddi vakıa yönünden yakın bir bağlantı bulunmadığını belirterek ihlal bulunmadığı görüşüne varmıştır.
İkinci karşıoy, çoğunluğun kilit kabulünü, yani iki mahkûmiyetin aynı olguya dayandığını sorgulamaktadır. Bu da kararın ileride uygulanmasında “bağlantının yoğunluğu” sorusunun tartışılmaya devam edeceğini göstermektedir.
🧭 Kararın uygulamaya olası yansımaları
Karar, belirli bir sanığın mahkûmiyetinin yerinde olup olmadığına dair bir tespit içermez; dolandırıcılık hükmü hakkında yeniden yapılacak yargılamanın sonucunu da önceden belirlemez. Bununla birlikte ceza muhakemesi açısından dikkat çeken sonuçları vardır:
- Beş yıllık sınırın altında kalan bağlantılı hükümler: Özellikle nitelikli dolandırıcılık gibi alt sınırı üç yıl olan suçlarda, aynı dosyada daha ağır bir suçla birlikte kurulan hükümler, verilen ceza beş yılı aşmadığında istinafta kesinleşebilmektedir. Karar, bu durumun tek başına değil, ortak maddi vakıa bulunduğunda anayasal sorun yaratabileceğini ortaya koymaktadır.
- Sahtecilik–dolandırıcılık çifti: Anayasa Mahkemesinin örnek olarak saydığı bu çift, yatırım ve belge sahteciliği kaynaklı dolandırıcılık dosyalarında sık görülür. Sahte belge hükmünün temyizde, dolandırıcılık hükmünün istinafta kesinleştiği senaryolar aynı mantığa açıktır.
- Yasama tercihi: TBMM’ye bildirim, CMK m.286’ya bağlantılı suçlar için bir istisna eklenmesi veya istinaf merciine değerlendirme yetkisi tanınması yönünde bir düzenleme ihtiyacına işaret etmektedir; bu konudaki takdir yasama organına aittir.
- Somut norm denetimi ihtimali: Dosyanın gönderildiği bölge adliye mahkemesinin CMK m.286/2-a’yı Anayasa Mahkemesine taşıyıp taşımayacağı, kuralın geleceği bakımından belirleyici olabilecektir.
Kanun yolu sürelerinin ve kesinleşme anının bireysel başvurudaki önemine ilişkin olarak serideki istinaf süresinin tefhimden başlatılmasına ilişkin AYM kararı da farklı bir açıdan fikir vermektedir.
❔ Sık sorulan sorular
Bu karar, dolandırıcılık mahkûmiyetinin kendiliğinden ortadan kalktığı anlamına mı gelir?
Hayır. Anayasa Mahkemesi mahkûmiyeti kaldırmamış, ihlalin ve sonuçlarının giderilmesi için yeniden yargılama yapılmak üzere dosyayı Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Ceza Dairesine göndermiştir. Yeniden yargılamada ilgili kanun hükmünün iptali için itiraz yoluna başvurulabileceği de kararda belirtilmiştir.
Aynı dosyada iki suçtan mahkûmiyet olması her durumda ihlal sonucunu doğurur mu?
Kararın gerekçesi, iki hükmün sübuta veya hukuk kurallarının uygulanmasına ilişkin maddi vakıalar yönünden yakın ilişki, bağlantı ya da bütünlük içinde olmasına dayanmaktadır. Karşıoylardan biri de tam olarak bu bağlantının somut olayda bulunmadığını savunmuştur. Dolayısıyla belirleyici olan, suçların aynı dosyada bulunması değil, aynı olguya dayanıp dayanmadıklarıdır.
Başvurucuya neden tazminat ödenmedi?
Başvurucu maddi zararına ilişkin bilgi ve belge sunmamıştır. Manevi tazminat bakımından ise Anayasa Mahkemesi, ihlalin ve sonuçlarının giderilmesi için yeniden yargılama yapılmasının yeterli giderim sağlayacağı sonucuna varmıştır. Yalnızca 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan yargılama giderinin ödenmesine hükmedilmiştir.
Fikrî içtima hâlinde durum farklı mıdır?
Kararda aktarılan Yargıtay Ceza Genel Kurulu içtihadına göre, tek fiille birden fazla suçun oluştuğu durumda her suçtan ayrı hüküm kurulmuşsa, sonuç ceza kesinlik sınırında kalsa bile her iki hükmün de temyizi mümkündür. Anayasa Mahkemesi, Yargıtayın bu yaklaşımı ayrı ayrı cezalandırılan fakat birbirini etkileyen suçlara uygulamadığını tespit etmiştir.
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgilerine iletişim sayfasından, serideki diğer kararlara Emsal Kararlar bölümünden ulaşılabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; karar özeti Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunun yayımlanmış bireysel başvuru kararından derlenmiştir. İhlal kararı, bağlantılı suçlarda parçalı kesinleşmenin hakkaniyete uygun yargılanma hakkı yönünden değerlendirilmesine ilişkindir; başvurucunun suçlu olup olmadığına ve yeniden yapılacak yargılamanın sonucuna dair bir tespit veya öngörü içermez. Her dosya kendi olguları ve delilleriyle değerlendirilir. Yazı kullanılarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
