Halka Açık Şirketin Bağışları – Danıştay 13. D 2024/1378
Şirketlerin vakıflara, derneklere ya da çeşitli kuruluşlara yaptığı bağışlar çoğu zaman bir sosyal sorumluluk faaliyeti olarak sunulur. Payları borsada işlem gören bir şirkette ise her bağış, aynı zamanda ortakların ve yatırımcıların malvarlığından çıkan bir değerdir. Bu nedenle sermaye piyasası mevzuatı halka açık şirketlerin bağışlarını iki ayrı kilitle denetler: Bağış yapılabilmesi için esas sözleşmede hüküm bulunmalı, belirli bir büyüklüğe ulaşan bağışlar da kamuya açıklanmalıdır. Danıştay’ın onadığı bir karar, bu iki kilidin birlikte açıldığı bir dosyada Sermaye Piyasası Kurulu’nun verdiği yaklaşık 1 milyon liralık cezayı konu almaktadır.
Danıştay 13. Dairesi, 20.03.2024 tarihli ve E.2019/2066, K.2024/1378 sayılı kararıyla, bağış ve yardımlarına ilişkin özel durum açıklamalarını mevzuata uygun yapmayan ve esas sözleşmesinde yetki bulunmadan bağış yapan halka açık bir madencilik şirketine verilen toplam 1.048.502,00 TL idari para cezasını hukuka uygun bulan bölge idare mahkemesi kararını oy birliğiyle onamıştır.
💰 Altı yılda 188,5 milyon liralık bağış
Davacı, payları borsada işlem gören ve metal madenciliği alanında faaliyet gösteren bir anonim şirkettir. Kurul’un incelemesi şirketin bağış ve yardımlarına yönelmiştir. İdare mahkemesinin tespitine göre şirket, 2010-2015 yılları arasında çeşitli amaçlarla kurulmuş vakıflara ve diğer kişi ve kuruluşlara toplam 188.500.000,00 TL bağış yapmıştır.
Mahkeme bu bağışlarla ilgili üç önemli tespitte bulunmuştur:
- Bağış ve yardımların çoğu kamuya açıklanmamıştır; yapılan özel durum açıklamaları da mevzuata aykırıdır.
- Bağışların büyük kısmı ilişkili taraflara yapılmıştır.
- Bağışlar yüksek tutarlara ulaşmış ve mahkemenin ifadesiyle örtülü kazanç aktarımı suçuna konu olmuştur.
Kurul bu tablo üzerine şirkete iki ayrı idari para cezası vermiştir. Birincisi açıklama yükümlülüğünün ihlaline, ikincisi bağış yetkisinin bulunmamasına ilişkindir. Toplam tutar 1.048.502,00 TL‘dir.
📐 Yüzde birlik eşik ve toplama kuralı
Cezanın 925.224,00 TL’lik kısmı, 01.01.2012-30.09.2015 dönemindeki bağış ve yardımlara ilişkin özel durum açıklamalarının mevzuata uygun yapılmamasına dayanmaktadır. İdare mahkemesi, uygulanan ölçütü şöyle aktarmıştır:
- Bir bağış veya yardım, kamuya açıklanan son bilanço aktif toplamının en az %1’i tutarındaysa özel durum açıklaması yapılır.
- Tek tek %1’in altında kalan bağış ve yardımların toplamı son bilanço aktif toplamının %1’ine ulaştığında da açıklama yükümlülüğü doğar.
- Açıklamada, o tarihe kadar yapılan toplam bağış tutarı hakkında bilgi verilir.
- %1 eşiğinin aşılıp aşılmadığı belirlenirken bütün vakıf, kişi ve kuruluşlara yapılan bağışlar birlikte dikkate alınır.
Toplama kuralı, bu kararın en öğretici yönüdür. Bir şirket büyük bir bağışı birden çok alıcıya ya da zamana bölerek her bir işlemi eşiğin altında tutsa bile, toplam tutar eşiğe ulaştığı anda açıklama yükümlülüğü doğmaktadır. Eşiğin alıcı bazında değil, şirketin yaptığı bütün bağışlar üzerinden hesaplanması, yatırımcıların şirketten çıkan değeri parça parça değil, bütün olarak görebilmesini amaçlar.
Bu yükümlülüğün kanuni çerçevesi 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 15. maddesidir. Hüküm, sermaye piyasası araçlarının değerini, fiyatını veya yatırımcıların yatırım kararlarını etkileyebilecek bilgi, olay ve gelişmelerin ihraççılarca kamuya açıklanacağını; açıklamanın usul ve esaslarını belirleme yetkisinin Kurul’a ait olduğunu düzenler. Aykırılığın yaptırımı ise Kanun’un 103. maddesinin birinci fıkrasındaki idari para cezasıdır.
📜 Esas sözleşmede hüküm yokken yapılan bağış
Cezanın 123.278,00 TL’lik ikinci kısmı farklı bir aykırılığa dayanır. Şirketin esas sözleşmesine bağış yapılabileceğine ilişkin hüküm ancak 20.05.2013 tarihinde eklenmiştir. Buna karşın şirket, bu değişiklikten önce, 19.12.2011 tarihinde 1.500.000,00 TL tutarında bağış yapmıştır.
İdare mahkemesi, halka açık şirketin bağış ve yardımda bulunabilmesi için esas sözleşmesinde düzenleme bulunması gerektiğini belirterek bu cezayı da hukuka uygun bulmuştur. Bugün yürürlükte olan 6362 sayılı Kanun’un 19. maddesinin 5. fıkrası aynı kuralı açıkça koymaktadır:
“Halka açık ortaklıklar tarafından bağış yapılabilmesi veya pay sahibi dışındaki kişilere kârdan pay dağıtılabilmesi için esas sözleşmede hüküm bulunması şarttır. Yapılacak bağışın sınırı halka açık ortaklık genel kurulunca belirlenir. Kurul, bağış tutarına üst sınır getirmeye yetkilidir.”
Aynı fıkranın son cümlesine göre ortaklıkların ilgili mali yıl içinde yaptığı bağışlar dağıtılabilir kâr matrahına eklenir. Bu düzenleme, bağışın pay sahiplerinin kâr payı hakkıyla doğrudan bağlantılı görüldüğünü gösterir. Karar metni 2011 tarihli bağış için hangi dönem hükmünün uygulandığını ayrıca belirtmemiştir; mahkeme, esas sözleşmede yetki bulunmadan yapılan bağışın sermaye piyasası mevzuatına aykırı olduğu sonucuna varmakla yetinmiştir.
🛡️ Şirketin savunmaları ve mahkemenin cevabı
Şirket, cezaya karşı iki temel savunma ileri sürmüştür. İlki, cezaların şahsiliği ilkesine dayanır: Fiili işleyen yönetim kurulu üyeleridir, cezadan onlar sorumludur ve şirkete ceza verilemez. İkincisi, cezanın tutarına ilişkindir: 6362 sayılı Kanun’un 103. maddesinin 2. fıkrası karşısında cezalar fahiştir ve azami hadden verilmesi Anayasa’ya ve kanunlara aykırıdır.
İdare mahkemesi bu savunmalara itibar etmemiştir. Gerekçede öne çıkan noktalar şunlardır:
- Şirket 2010-2015 yılları arasında toplam 188.500.000,00 TL bağışta bulunmuştur.
- Bu bağış ve yardımlar kamuya açıklanmamış ve yatırımcıların hak ve menfaatleri zarara uğratılmıştır.
- Şirketin daha önce de mevzuata aykırı fiilleri ve ihlalleri bulunmaktadır.
- İhlalin önemliliği de dikkate alınmıştır.
Temyiz aşamasında şirket savunmasını farklı bir yöne çekmiştir. Şirket, gerçek kişilerden oluşan yönetim kurulu üyelerince temsil edildiğini, işlemden kendisinin zarar gördüğünü, aşırı yardım ve bağışlarla içinin boşaltılarak zarara uğradığının açık olduğunu, eksik inceleme yapıldığını ve ölçülülük ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Kurul ise ihlal edilen düzenlemelerde yükümlülüğün bizzat ihraççı şirkete yüklendiğini, bu nedenle işlemin tüzel kişi hakkında tesis edilmesi gerektiğini, birden fazla ihlal bulunduğunu ve ihlallerle örtülü kazanç aktarımında bulunulduğunu savunmuştur.
Şirketin “zarar gören benim” savunması, 6362 sayılı Kanun’un 103. maddesinin 2. fıkrasının son cümlesini çağrıştırmaktadır: Aykırılığın, temsil edilen tüzel kişinin zararına bir sonuç doğurması hâlinde tüzel kişiye idari para cezası verilmez. Bu istisnanın hangi zarar için işletileceği Danıştay 13. D 2023/5125 kararında ayrıntılı olarak tartışılmıştır. Somut dosyada Kurul’un vurguladığı nokta, açıklama ve esas sözleşme yükümlülüklerinin doğrudan ihraççıya ait olmasıdır.
🏛️ Danıştay’ın onama kararı
Bölge idare mahkemesi, istinaf başvurusunu 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca reddetmiştir. Danıştay 13. Dairesi de bölge idare mahkemesi kararlarının ancak İYUK m.49’da sayılan sebeplerden birinin varlığı hâlinde bozulabileceğini belirtmiş; temyizen incelenen kararı usul ve hukuka uygun bularak temyiz istemini reddetmiştir. Karar 20.03.2024 tarihinde kesin olarak ve oy birliğiyle verilmiştir.
📈 Yatırımcı açısından kararın anlamı
Karar, bağışların halka açık şirketlerde neden sıkı bir rejime bağlandığını gösteren somut bir örnektir. Bağış, karşılıksız bir malvarlığı çıkışıdır ve ilişkili taraflara yöneltildiğinde şirket değerini pay sahiplerinden belirli kişilere aktarmanın aracına dönüşebilir. Mahkemenin bu dosyada örtülü kazanç aktarımına işaret etmesi bu yüzden önemlidir.
Kararın yatırımcı açısından öne çıkan sonuçları şöyle özetlenebilir:
- Bağış yetkisinin kaynağı esas sözleşmedir; hüküm eklenmeden yapılan bağış sonradan yapılan değişiklikle hukuka uygun hâle gelmemiştir.
- Açıklama eşiği tek tek işlemlere değil, bağışların toplamına göre izlenmiştir.
- Yükümlülük ihraççıya ait olduğundan, cezanın yönetim kurulu üyelerine değil şirkete verilmesi hukuka uygun bulunmuştur.
Örtülü kazanç aktarımının hukuki sonuçları için örtülü kazançta şirketin dava ehliyeti ve örtülü kazanç aktarımında zarar şartı kararlarına bakılabilir.
❓ Sık sorulan sorular
Halka açık şirket esas sözleşmesinde hüküm yoksa bağış yapabilir mi?
Her bağış için özel durum açıklaması gerekir mi?
Yönetim kurulunun kararıyla yapılan bağış için şirkete ceza verilebilir mi?
Cezanın tutarı belirlenirken nelere bakıldı?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim sayfası üzerinden ulaşılabilir; sermaye piyasası cezalarına ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar bölümünde derlenmektedir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Danıştay 13. Dairesinin mevzuat.adalet.gov.tr üzerinden yayımlanan onama kararından derlenmiştir. Danıştay ayrıca bir gerekçe yazmamış, idare mahkemesinin değerlendirmesini İYUK m.49 çerçevesinde onamıştır. Karar, belirli bir şirketin 2010-2015 dönemindeki bağışlarına, esas sözleşme değişikliğinin tarihine ve dosyadaki bilanço verilerine dayanır. Benzer görünen bir durumda sonuç; bağışın tarihine, alıcısına, tutarının aktif toplamına oranına ve esas sözleşme hükümlerine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
