Yakın zamana kadar Türk hukukunda evlenen kadın, kocasının soyadını almak zorundaydı; kendi soyadını ancak kocasının soyadının önünde taşıyabiliyordu. Anayasa Mahkemesi’nin Türk Medeni Kanunu’nun 187. maddesini iptal etmesiyle bu zorunluluk ortadan kalktı. Bu yazıda iptal kararının kapsamı ve bugünkü uygulama ele alınmaktadır.
⚖️ TMK 187 Neydi, Neden İptal Edildi?
İptal edilen düzenlemeye göre kadın, evlenmekle kocasının soyadını alıyor; yazılı başvuruyla kocasının soyadının önünde önceki soyadını da kullanabiliyordu. Anayasa Mahkemesi 2023 yılında bu kuralı, yalnızca kadına soyadı değiştirme yükümlülüğü getirmesi nedeniyle eşitlik ilkesine aykırı bularak iptal etti; karar, doğacak boşluğun yasayla doldurulması için tanınan sürenin sonunda, 28 Ocak 2024’te yürürlüğe girdi. Mahkeme daha önce de bireysel başvurularda, evli kadının yalnızca bekarlık soyadını kullanamamasını hak ihlali saymıştı.
📌 Bugünkü Durum: Yasal Boşluk ve Uygulama
TBMM, iptalin ardından henüz yeni bir soyadı düzenlemesi yapmadığından ortada bir kanun boşluğu bulunmaktadır. Bunun pratik yansımaları şöyle özetlenebilir:
- Zorunluluk kalktı: Kadının evlenmekle kocasının soyadını alması yönünde yasal bir zorunluluk artık yoktur.
- Evlenme aşamasında: Uygulamada evlendirme ve nüfus idarelerinin işlemleri arasında birlik tam olarak sağlanamamış; bazı işlemler doğrudan idari yoldan sonuçlanırken bazı durumlarda yargı yoluna ihtiyaç duyulabilmektedir.
- Mevcut evliliklerde: Halen kocasının soyadını taşıyan kadın, yalnızca bekarlık soyadını kullanmak istiyorsa nüfus kaydının düzeltilmesi talebiyle dava açabilmektedir; yargı pratiği bu talepleri AYM içtihadı doğrultusunda kabul etme eğilimindedir.
- Seçenekler: Kadın dilerse kocasının soyadını almaya veya iki soyadı birlikte kullanmaya devam edebilir; iptal kararı bir yasak değil, özgürlük getirmiştir.
Özet: 28 Ocak 2024’ten bu yana evlenen kadının kocasının soyadını alma zorunluluğu yoktur; geçiş dönemindeki uygulama farklılıkları nedeniyle somut durumda izlenecek yol (idari başvuru/dava) değişebilmektedir.
👶 Çocuğun Soyadına Etkisi
Eşlerin farklı soyadı taşıması hâlinde çocuğun hangi soyadını alacağı, yeni yasal düzenleme yapılana kadar tartışmalı alanlardan biridir; uygulamada çocuk kural olarak babanın soyadını almakta, aksi yöndeki talepler çocuğun üstün yararı çerçevesinde yargıya taşınabilmektedir. Boşanma sonrası soyadı meselesi için boşanmada kadının soyadı yazımıza bakabilirsiniz.
🔗 İlgili Konular
Boşanmada kadının soyadı · Boşanma davası nasıl açılır? · Evliliğin iptali · İddet müddeti
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Yeni evlenecek kadın soyadını korumak için dava açmak zorunda mı?
Zorunluluk kuralı iptal edildiğinden ilkesel olarak hayır; ancak geçiş dönemindeki uygulama farklılıkları nedeniyle bazı nüfus işlemlerinde tereddüt yaşanabilmekte, gerektiğinde tespit/düzeltme talebiyle yargıya başvurulabilmektedir.
Yıllardır kocamın soyadını taşıyorum; bekarlık soyadıma dönebilir miyim?
Evet. Evlilik devam ederken yalnızca bekarlık soyadının kullanılması talebi, nüfus kaydının düzeltilmesi davasıyla ileri sürülebilir; mahkemeler bu talepleri AYM içtihadı ışığında değerlendirmektedir.
İki soyadı birlikte kullanılabilir mi?
Evet. Kadın dilerse önceki soyadını kocasının soyadıyla birlikte taşımayı sürdürebilir; iptal kararı mevcut hakları ortadan kaldırmamıştır.
Erkek eşinin soyadını alabilir mi?
Mevcut mevzuatta bunu öngören bir düzenleme yoktur; konu, yapılacak yeni yasal düzenlemenin tartışma başlıkları arasındadır.
Soyadına ilişkin başvuru ve davalar geçiş dönemi uygulamaları nedeniyle özellik arz eder. Detaylı bilgi için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu makalede yer alan bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve güncel mevzuata göre değişiklik gösterebilir. Her somut olay kendine özgüdür.
