İmar planında okul, park veya yol olarak ayrılan bir parsel, planın yürürlüğe girmesiyle birlikte fiilen kullanılamaz hâle gelir; ama kamulaştırılmadığı sürece de malikin üzerinde kalmaya devam eder. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 10. maddesi, bu ikili durumun kaynağı olan beş yıllık imar programını ve kısıtlılık hâlini düzenler.
🧾 Beş Yıllık İmar Programı Nedir?
Belediyeler, imar planlarının yürürlüğe girmesinden en geç üç ay içinde, bu planı tatbik etmek üzere beş yıllık imar programlarını hazırlarlar.
Programın görüşülmesi sırasında ilgili yatırımcı kamu kuruluşlarının temsilcileri, görüşleri esas alınmak üzere meclis toplantısına katılır. Program, belediye meclisinde kabul edildikten sonra kesinleşir. Program içinde bulunan kamu kuruluşlarına tahsis edilen alanlar, ilgili kamu kuruluşlarına bildirilir.
Dikkat: İmar programı ile kamulaştırma programı aynı şey değildir. 3194 m.10 belediyenin planı uygulama takvimini, 2942 ise kamulaştırmanın kendi usulünü düzenler.
🧭 Programa Alınan Yerlerde Kamulaştırma Yükümlülüğü
Maddenin en önemli cümlesi budur: beş yıllık imar programları sınırları içinde kalan alanlardaki kamu hizmet tesislerine tahsis edilmiş olan yerleri ilgili kamu kuruluşları bu program süresi içinde kamulaştırırlar. Bu amaçla gerekli ödenek, kamu kuruluşlarının yıllık bütçelerine konulur.
Yani programa alınmak, idare bakımından bir takvim ve bir bütçe yükümlülüğü doğurur. Bir parselin programa alınıp alınmadığı, malikin elindeki en somut bilgilerden biridir ve belediyeden öğrenilebilir.
🔍 Kısıtlılık Hâli: Haklar Devam Eder
İkinci fıkra, programa alınmamış veya henüz kamulaştırılmamış yerler için bir güvence getirir: imar programlarında umumi hizmetlere ayrılan yerler ile özel kanunları gereğince kısıtlama konulan gayrimenkuller, kamulaştırılıncaya veya umumi hizmetlerle ilgili projeler gerçekleştirilinceye kadar bu yerlerle ilgili olarak diğer kanunlarla verilen haklar devam eder.
Bu, mülkiyetin devam ettiği ve kısıtlılığın süresiz bir belirsizliğe dönüşmemesi gerektiği fikrinin kanundaki karşılığıdır. Uzun süre kamulaştırılmayan ve kullanımı engellenen taşınmazlar bakımından ortaya çıkan tartışma, hukuki el atma başlığı altında ayrıca değerlendirilir.
🗂️ Malikin Elindeki Somut Sorular
Parseli plana göre kamuya ayrılmış bir malik için ilk aşamada cevabı aranacak sorular şunlardır:
- Parsel beş yıllık imar programına alınmış mı? Alınmışsa program hangi yıla aittir?
- Plan hangi tarihte yürürlüğe girdi; program üç aylık süre içinde hazırlandı mı?
- Tahsis hangi kamu kuruluşuna yapıldı? Kamulaştırma yükümlüsü kimdir?
- Parselin plandaki fonksiyonu umumi hizmet alanı mı, kamu hizmet alanı mı?
- Aynı plan için açılmış ve devam eden bir iptal davası var mı?
Bu soruların cevabı, izlenecek yolun imar planına itiraz mı, kamuya geçiş seçenekleri mi, yoksa el atma başlığı mı olacağını belirler.
📌 İlgili Konular
Plana göre kamuya ayrılan parsellerde kullanılabilecek yöntemlerden biri için imar hakkı aktarımı, işleme karşı dava yolu için iptal davası yazılarımıza bakılabilir.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Beş yıllık imar programı ne zaman hazırlanır?
Belediyeler, imar planının yürürlüğe girmesinden en geç üç ay içinde beş yıllık imar programlarını hazırlar; program belediye meclisinde kabul edildikten sonra kesinleşir.
Parselim programa alındı, kamulaştırılacak mı?
Madde, program sınırları içinde kalan ve kamu hizmet tesislerine tahsis edilmiş yerlerin program süresi içinde ilgili kamu kuruluşlarınca kamulaştırılacağını öngörmüştür.
Parselim programa alınmadı, hakkım ne olur?
Umumi hizmetlere ayrılan yerlerle ilgili olarak diğer kanunlarla verilen hakların, kamulaştırılıncaya veya proje gerçekleştirilinceye kadar devam edeceği düzenlenmiştir.
Programa alınıp alınmadığını nereden öğrenirim?
Beş yıllık imar programı belediye meclisi kararıyla kesinleşen bir belgedir; ilgili belediyeden bilgi edinilebilir.
Program süresi doldu ama kamulaştırma yapılmadı.
Bu durum, taşınmazın fiilî ve hukuki durumuna göre farklı başlıklar altında değerlendirilir; dosyanın kendi koşulları belirleyicidir.
Kamulaştırma ödeneği ayrılmazsa ne olur?
Madde, gerekli ödeneğin kamu kuruluşlarının yıllık bütçelerine konulacağını belirtmiştir.
İmar Programı, Kamulaştırma ve Kısıtlılık Hâli hakkında bilgi almak için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır. Kamulaştırma ve imar mevzuatı sık değişmekte, Anayasa Mahkemesi iptalleri yürürlük tarihine bağlı sonuç doğurmaktadır. Her taşınmaz ve her idari işlem kendine özgüdür; metin sonuç taahhüdü içermez.
