Forex Kârının İptali ve SPK – Danıştay 13. D 2025/92
6 Ocak 2016 akşamı, EUR/USD paritesinde saniyeler süren alım satımlarla bir yatırımcının hesabında yaklaşık 840.000,00 TL kâr oluşur. Ertesi gün para çekme talebinde bulunulur; talep yerine getirilmez. Aracı kurum, işlemlerin piyasa dışı fiyatlarla gerçekleştiğini, karşı pozisyonların likidite sağlayıcı tarafından iptal edildiğini ve bu nedenle yatırımcının işlemlerini de iptal ettiğini açıklar. Yatırımcı bu kez Sermaye Piyasası Kurulu’na şikâyette bulunur; Kurul, aracı kurum hakkında herhangi bir işlem yapılmasına gerek görmez. Uyuşmazlık, bu “işlem tesis edilmemesi” kararının iptali istemiyle idari yargıya taşınır.
Danıştay 13. Dairesi, 09.01.2025 tarihli ve E.2021/3371, K.2025/92 sayılı kararıyla, davanın reddine ilişkin ilk derece kararına yönelik istinaf başvurusunu reddeden bölge idare mahkemesi kararını kesin olarak ve oybirliğiyle onamıştır.
⏱️ Saniyelik işlemler ve iptal edilen kâr
İdare mahkemesi kararında aktarılan bilgilere göre davacının sözleşme imzaladığı aracı kurum, 01.01.2016 itibarıyla “geniş yetkili aracı kurum” olarak yetkilendirilmiş ve kaldıraçlı alım satım işlemlerinde Yatırım Hizmetleri Tebliği (III-37.1) kapsamında portföy aracılığı faaliyeti yürütmüştür.
Davacı, 06.01.2016 tarihinde gerçekleştirdiği işlemlerle yaklaşık 840.000,00 TL kâr elde etmiş ve ertesi gün para çekme talebinde bulunmuştur; bu talep yerine getirilmemiştir. Aracı kurumun açıklamasına göre şikâyete konu zaman aralığında EURUSD enstrümanında piyasa dışı fiyatlar oluşmuş, hatalı fiyat nedeniyle eksi spread meydana gelmiş, davacının işlemleri bire bir ve anında korumaya alınmış, likidite sağlayıcı kuruluş bu korunma işlemlerini iptal etmiş ve aracı kurum da davacının işlemlerini iptal etmiştir.
Kurul meslek personelince hazırlanan raporda yer alan örnek, uyuşmazlığın teknik yönünü özetler:
- Davacı 1 lot pozisyonu 17:48:09‘da 1,07582 fiyattan almış, 4 saniye sonra 1,0762’den satmış ve 114,07 USD kâr elde etmiştir.
- Bu pozisyonu kapattıktan 3 saniye sonra, 17:48:16‘da aynı pariteyi daha düşük fiyatla, 1,0757’den almış ve 6 saniye sonra 1,07604’ten satmıştır.
- Raporda, alış fiyatının yüksek, satış fiyatının düşük olması gerekirken tersi bir durumun, yani ters spread oluştuğu belirtilmiştir.
Raporda ayrıca aracı kurumun tam korunma (full hedge) yöntemiyle çalıştığı, tüm işlemleri ilişkili olduğu fiyat sağlayıcı nezdinde bire bir korunma işlemi açarak gerçekleştirdiği ve işlem kayıtlarında buna ilişkin satırların bulunduğu tespit edilmiştir. Davacı hesabından yapılan ve “hatalı para çekilmesi” olarak görülen kaydın da hatalı işlemlerden kaynaklanan tutarın hesaptan alınmasına yönelik olduğu değerlendirilmiştir.
🔀 Portföy aracılığı ve çıkar çatışması
İdare mahkemesi gerekçesinin önemli bir bölümünü, aracı kurum ile yatırımcı arasındaki ilişkinin yapısına ayırmıştır. Tebliğ’in 21. maddesinde portföy aracılığı, yatırım kuruluşlarının müşterilerin alım veya satım emirlerini karşı taraf olarak yerine getirmesi faaliyeti olarak tanımlanmıştır. Mahkemeye göre bu modelde yatırımcının alış yaptığı işlemde aracı kurum satış yapar; yatırımcının kâr ettiği durumda aracı kurum zarar eder. Bu nedenle faaliyetin doğası gereği taraflar arasında çıkar çatışması bulunmaktadır.
Mahkeme, yatırımcı pozisyonlarının başka kuruluşlar nezdinde müdahalesiz, aynı anda, aynı yönde ve aynı büyüklükte otomatik olarak korumaya alınmasının finans literatüründe STP (straight through processing) olarak adlandırıldığını ve bir risk yönetim politikası olarak uygulandığını belirtmiştir. Kurul düzenlemelerinde STP modelinin kullanılması zorunlu değildir; ancak mahkemeye göre davacının sözleşme imzaladığı aracı kurum da dâhil olmak üzere piyasadaki aracı kurumların çok önemli bir bölümü bu modeli kullanmakta ve emirlerini yabancı likidite sağlayıcılara iletmektedir.
📜 Emir iptalini mümkün kılan hüküm
Uyuşmazlığın merkezinde, işlem tarihinde yürürlükte bulunan III-37.1 sayılı Tebliğ’in kaldıraçlı işlemlerde emir iptaline ilişkin 29. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi yer almaktadır. İdare mahkemesinin aktarımına göre bu hüküm, yatırımcı emirlerine ilişkin olarak başka bir kuruluş nezdinde açılan pozisyonun karşı tarafça iptal edilmesi durumunda aracı kurumun da yatırımcının işlemlerini iptal edebileceğini düzenlemektedir.
Mahkeme hükmün mantığını şöyle açıklamıştır: Yatırımcı kâr ettiğinde aracı kurum, başka kuruluşta aynı yönde açtığı pozisyon sayesinde kâr elde edebilir ve bu kârı yatırımcıya ödeyebilir. Ancak başka kuruluştaki pozisyon iptal edilirse aracı kurumun bu kârı elde etme imkânı kalmaz ve yatırımcının kârı aracı kurumun zararına dönüşür. Mahkemeye göre 29/1-(c) hükmü, bu istisnai durum için aracı kuruma emir iptal hakkı tanımaktadır.
Bu çerçevede mahkeme; davacının hesabındaki durumun ters spreadden kaynaklandığını, aracı kurumun korunma amaçlı pozisyon aldığını, likidite sağlayıcının bu işlemleri iptal ettiğini ve emir iptalinin Tebliğ’in o dönemki hâliyle tanınan imkân dâhilinde gerçekleştiğini kabul etmiş; Kurulun “sermaye piyasası mevzuatına aykırı bir husus bulunmaması nedeniyle aracı kurum hakkında herhangi bir idari işlem tesis edilmemesine” dair kararında hukuka aykırılık görmemiştir.
🚔 Savcılığa başvuru engellendi mi?
Davacı ayrıca aracı kurumun kendisine karşı suç işlediğini, ses kayıtları üzerinde oynama yapıldığını ve hesabından izinsiz nakit çekildiğini, Kurul başvuru yapmadıkça soruşturma başlatılamadığı için savcılığa başvurmasının fiilen engellendiğini ileri sürmüştür.
İdare mahkemesi bu iddiayı 6362 sayılı Kanun’un 115. maddesi çerçevesinde değerlendirmiştir. Maddeye göre Kanun’da tanımlanan veya atıfta bulunulan suçlardan dolayı soruşturma yapılması, Kurul’un Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvurusuna bağlıdır ve bu başvuru muhakeme şartı niteliğindedir. Sermaye piyasası suçları Kanun’un 106-112. maddelerinde sayılmıştır.
Mahkemeye göre davacının ileri sürdüğü eylemlerin Kanun’da tanımlanan suçlar kapsamında olup olmadığını değerlendirmek Cumhuriyet savcılığının takdirindedir. Bu nedenle davacının savcılığa başvurmasının engellendiği iddiasına itibar edilmemiştir.
🏛️ Temyiz itirazları ve onama
Bölge idare mahkemesi istinaf başvurusunu 2577 sayılı Kanun’un 45/3 maddesi uyarınca reddetmiştir. Davacı temyiz dilekçesinde şunları ileri sürmüştür:
- Kararın Kurulun kuruluş amacına, görev ve sorumluluklarına aykırı olduğu,
- Aracı kurum ile fiyat sağlayıcı şirket arasında organik bağ bulunduğu,
- Kurul raporundaki tespitlerin kaldıraçlı işlemin doğasına ve sözleşme hükümlerine aykırı olduğu,
- Hesap türünün ECN (profesyonel) hesap olması nedeniyle 29/1-(c) hükmünün, aracı kurumun sözleşmeyle vadettiği ECN hesap özellikleriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiği,
- Aracı kurumun anlık fiyatları gösterdiğini iddia ettiği tablonun hukuken geçerliliği bulunmadığı,
- Davacı tarafından sunulan ve bağımsız kaynaklardan elde edilen verilere dayanan bilirkişi mütalaasında işlemlerde bariz bir fiyat hatası olmadığının ortaya konulduğu,
- İşlemler “hatalı işlem” olsa bile bunun gerçekleşmiş kârlı işlemlerin iptaline gerekçe olamayacağı.
Kurul, temyize konu kararın hukuka uygun olduğunu savunmuş; Danıştay Tetkik Hâkimi onama yönünde görüş bildirmiştir. Danıştay 13. Dairesi, davacının duruşma istemini 2577 sayılı Kanun’un 17/2 maddesi uyarınca yerinde görmemiş, temyiz nedenlerinin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığını belirterek bölge idare mahkemesi kararını 09.01.2025 tarihinde kesin olarak ve oybirliğiyle ONAMIŞTIR.
🧩 İdari yol ile hukuk davası arasındaki fark
Bu dosyada yatırımcı, aracı kuruma karşı alacak davası açmak yerine Kurulun aracı kurum hakkında işlem tesis etmeme kararını idari yargıda tartışmıştır. İdari yargıda denetlenen şey, Kurulun aracı kurumun eylemini sermaye piyasası mevzuatına aykırı bulmamasının hukuka uygun olup olmadığıdır. Yatırımcının kâr alacağının varlığı ya da miktarı bu davanın konusu değildir.
Aynı Tebliğ hükmünün yatırımcı ile aracı kurum arasındaki alacak uyuşmazlığında nasıl değerlendirildiğine ilişkin olarak forex kazancının silinmesi kararına bakılabilir; o dosyada Yargıtay 11. Hukuk Dairesi kararı oy çokluğuyla onamış, karşı oyda gerçekleşmiş müşteri emirlerinin iptal edilemeyeceği görüşü savunulmuştu. SPK şikâyetinin idari yargıdaki seyrini başka bir kaldıraçlı işlem meselesi üzerinden gösteren hedge pozisyonunda teminat kararı da aynı yolun bir örneğidir.
- Tebliğ’in o dönemki hâli: Mahkeme, 29/1-(c) hükmünü “işlem tarihinde yürürlükte bulunan” hâliyle uygulamıştır; hükmün sonraki değişiklikleri bu kararın konusu değildir.
- Korunma kayıtları: Kurul raporundaki bire bir korunma kayıtları ve likidite sağlayıcının iptali, mahkemenin sonucuna esas aldığı başlıca olgulardır.
- Organik bağ iddiası: Aracı kurum ile fiyat sağlayıcı arasındaki ilişkiye ilişkin temyiz itirazı, Danıştay tarafından ayrıca tartışılmadan bozma nedeni sayılmamıştır.
❓ Sorular ve cevaplar
Aracı kurum gerçekleşmiş bir forex işlemini hangi durumda iptal edebilir?
Ters spread nedir ve kararda neden önemliydi?
SPK'nın işlem tesis etmemesi kararına dava açılabilir mi?
Yatırımcı, aracı kurum hakkında doğrudan savcılığa başvuramaz mı?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgilerine iletişim sayfasından ulaşılabilir; kaldıraçlı işlem ve aracı kurum uyuşmazlıklarına ilişkin diğer karar değerlendirmeleri Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Danıştay 13. Dairesinin mevzuat.adalet.gov.tr üzerinden yayımlanan onama kararından derlenmiştir. Kaynakta taraf, aracı kurum, fiyat sağlayıcı ve vekil bilgileri anonimleştirilmiştir. Karar 2016 yılındaki işlemlere ve o dönemde yürürlükte olan III-37.1 sayılı Tebliğ hükümlerine dayanır. Benzer görünen bir uyuşmazlıkta sonuç; hesap türüne, korunma kayıtlarına, likidite sağlayıcının işlemine, fiyat verilerine ve başvurulan hukuki yola göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
