Geçici koruma sağlanan yabancılar, başta Suriyeliler olmak üzere, Türkiye’de çalışma izni almadan çalışamaz ve çalıştırılamaz. Bu gruba özgü kurallar, 2016 yılında yürürlüğe giren Geçici Koruma Sağlanan Yabancıların Çalışma İzinlerine Dair Yönetmelik ile 6735 sayılı Kanunun 17. maddesinde düzenlenir. Kurallar, genel çalışma izni rejiminden özellikle kota, il sınırlaması ve başvuru yöntemi bakımından ayrılır.
Kısa özet: Geçici koruma kimlik belgesinin düzenlenmesinden altı ay sonra başvuru yapılabilir. Başvuruyu işveren e-Devlet üzerinden yapar. Yabancı yalnızca kalmasına izin verilen ilde çalışabilir; işyerindeki geçici koruma sağlanan çalışan sayısı kural olarak Türk çalışanların yüzde onunu geçemez. Mevsimlik tarım ve hayvancılık işleri muafiyet kapsamındadır ve asgari ücretin altında ücret ödenemez.
Bu yazıda neler var?
📝 Başvuru Şartları ve Yöntemi
- Bekleme süresi: 6735 s.K. m.17/1 ve Yönetmelik m.5/1 uyarınca başvuru, geçici koruma kaydından veya kimlik belgesinin düzenlenmesinden altı ay sonra yapılabilir.
- Başvuruyu kim yapar? İşverene bağlı çalışmada başvuruyu işveren e-Devlet Kapısı üzerinden yapar (m.5/2). Bağımsız çalışma iznine hakkı olan yabancı kendi adına başvurur (m.5/3).
- Ön izin: Sağlık meslek mensuplarının Sağlık Bakanlığından, eğitim meslek mensuplarının Millî Eğitim Bakanlığından veya YÖK’ten ön izin alması gerekir; ön izin belgesi olmayan başvurular işlemden kaldırılır (m.6/3).
- İçişleri görüşü: İzin verilmesinde İçişleri Bakanlığının olumlu görüşü aranır (6735 s.K. m.17/2).
Yalnızca Türk vatandaşlarının yapabileceği iş ve meslekler için yapılan başvurular değerlendirme yapılmaksızın işlemden kaldırılır (m.6/2). Yönetmelik metninde mülga 4817 sayılı Kanuna yapılan atıflar, 6735 s.K. m.26/1 uyarınca bugün Uluslararası İşgücü Kanununa yapılmış sayılır.
📍 İl Sınırlaması
Geçici koruma sağlanan yabancı, yalnızca kalmasına izin verilen ilde çalışma iznine başvurabilir (Yönetmelik m.7/1). İçişleri Bakanlığı bir ilde kamu düzeni, güvenlik veya sağlık yönünden sakınca bildirirse o ilde yeni izin verilmesi durdurulur ve mevcut izinler uzatılmaz; ancak yabancının o ilde kalma hakkı devam ediyorsa geçerli izin süresi sonuna kadar kullanılabilir (m.7/2). Kayıtlı ilin ve kimlik belgesinin önemi geçici koruma ve kimlik yazısında anlatılmıştır.
📊 İstihdam Kotası
- İşyerinde çalışan geçici koruma sağlanan yabancı sayısı, işyerindeki Türk vatandaşı çalışan sayısının yüzde onunu geçemez (m.8/1).
- Toplam çalışanı ondan az olan işyerlerinde en fazla bir geçici koruma sağlanan yabancı çalıştırılabilir (m.8/2).
- İşveren, başvurudan önceki dört hafta içinde aynı işi yapacak nitelikte Türk vatandaşı bulunamadığını il çalışma ve iş kurumu müdürlüğünden belgelerse kota uygulanmayabilir (m.8/3).
- Bakanlık, sektör ve illere göre kotayı farklı oranlarda uygulayabilir (m.8/1).
🌾 Mevsimlik Tarım, Dernekler ve Mesleki Eğitim
Mevsimlik tarım veya hayvancılık işlerinde çalışacak geçici koruma sağlanan yabancılar çalışma izni muafiyeti kapsamındadır; muafiyet başvurusu geçici korumanın sağlandığı il valiliğine yapılır ve valilik Bakanlığa bildirir (m.5/4). Bakanlık bu işler için il ve kota sınırlaması getirebilir (m.5/5).
Kamu yararına çalışan dernekler ve vergi muafiyeti tanınmış vakıflar, insani yardım faaliyetlerinde bu yabancıları çalıştırmak için başvurabilir; diğer dernek ve kâr amacı gütmeyen kuruluşların başvurularında İçişleri Bakanlığının uygun görüşü aranır (m.11). Türkiye İş Kurumunun kurs ve programları kapsamında işbaşı eğitimi görenlerin aynı işyerinde çalıştırılması için de başvuru yapılabilir ve kota farklı uygulanabilir (m.12).
2024 yılında Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliğine eklenen m.48/1-ş ile 6458 s.K. m.46 ve m.91 kapsamındaki yabancılardan İçişleri Bakanlığınca sistem üzerinden bildirilenler, bildirimde belirtilen kapsam ve sürelerde muafiyet kapsamında değerlendirilmeye başlanmıştır. Bu mekanizmanın bireysel dosyaya etkisi, bildirimin içeriğine göre değişir.
⚖️ Haklar, İptal ve Sınırlar
- Asgari ücret: Geçici koruma sağlanan yabancılara asgari ücretin altında ücret ödenemez (m.10).
- Sosyal güvenlik: Çalışma ve sosyal güvenlik mevzuatından doğan hak ve yükümlülükler saklıdır (m.13/1).
- Mutlak kalış hakkı yok: Geçerli bir çalışma izni, Türkiye’de mutlak kalış hakkı sağlamaz (6735 s.K. m.17/3).
- İptal: Geçici koruması sonlandırılan veya iptal edilen yabancının çalışma izni iptal edilir (m.13/3; 6735 s.K. m.17/5-b).
- Turkuaz Kart: Geçici koruma sağlanan yabancılara Turkuaz Kart hükümleri uygulanmaz (6735 s.K. m.11/6).
İzinsiz çalışma, genel hükümlere göre hem yabancı hem işveren için yaptırım doğurur. Ret ve iptal kararlarına karşı otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir. Genel başvuru süreci için yabancı işçi çalışma izni yazısına bakılabilir.
İlgili yazılar: İstisnai Çalışma İzni, Yabancı Kimlik Numarası (YKN) Nedir, Nasıl Alınır?, Ç-117 ve Ç-119 Tahdit Kodu.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Suriyeli işçi için başvuruyu kim yapar?
İşverene bağlı çalışmada başvuruyu işveren e-Devlet üzerinden yapar (Yönetmelik m.5/2).
Kayıtlı olduğum il dışında çalışabilir miyim?
Kural olarak hayır; çalışma izni, kalmanıza izin verilen il esas alınarak verilir (m.7/1).
Beş kişilik bir işyeri kaç geçici koruma sağlanan yabancı çalıştırabilir?
Toplam çalışanı ondan az olan işyerlerinde en fazla bir kişi çalıştırılabilir (m.8/2).
Tarımda çalışmak için izin gerekir mi?
Mevsimlik tarım ve hayvancılık işleri muafiyet kapsamındadır; muafiyet valiliğe başvurularak alınır. Dosyanız için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Geçici koruma sağlanan yabancıların çalışma izni hakkında bilgi almak için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
