İstisnai Çalışma İzni: 6735 s.K. m.16 Kapsamı, Şartlar ve Süreler

İstisnai çalışma izni, belirli niteliklere veya statülere sahip yabancıların, standart çalışma izni prosedürüne göre daha esnek şartlarla ve daha uzun sürelerle izin alabilmesini sağlayan düzenlemedir. Dayanağı 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.16 ile Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin “Çalışma İzninde İstisnalar” başlıklı dördüncü bölümüdür (m.32–41).

👥 İstisnadan Kimler Yararlanabilir?

6735 s.K. m.16/1, uluslararası işgücü politikasına uygun olmak kaydıyla şu yabancılara istisna tanınabileceğini sayar:

• Nitelikli işgücü ve nitelikli yatırımcı olarak değerlendirilenler,
• İşvereni tarafından belirli süreli bir projede istihdam edilenler,
• İçişleri veya Dışişleri Bakanlığınca Türk soylu olduğu bildirilenler,
• KKTC vatandaşları ve Avrupa Birliği üyesi ülke vatandaşları,
• Uluslararası koruma başvuru sahibi, şartlı mülteci, geçici koruma sağlanan, vatansız veya mağdur destek sürecinden yararlanan insan ticareti mağdurları,
• Bir Türk vatandaşıyla evli olup eşiyle Türkiye’de evlilik birliği içinde yaşayanlar,
• Yabancı temsilciliklerde diplomatik dokunulmazlığı olmadan çalışanlar, alanında uluslararası düzeyde temayüz etmiş olanlar ve sınır ötesi hizmet sunucuları.

Madde “tanınabilir” ifadesini kullanır. Gruplardan birine girmek, istisnanın otomatik uygulanacağı anlamına gelmez; Bakanlık başvuruyu yine uluslararası işgücü politikası çerçevesinde değerlendirir.

🎓 Nitelikli İşgücü ve Nitelikli Yatırımcı

Yönetmelik m.32/1’e göre nitelikli işgücü sayılmak için yabancının şu şartlardan en az üçünü karşılaması aranır: saygın bir yükseköğretim kurumunda öğrenim görmüş olmak; yıllık toplam ücretin prime esas kazanç üst sınırının on iki katına eşit veya üzerinde olması; Ar-Ge veya tasarım alanında tecrübe; bilinen yükseköğretim kurumlarında veya bilim-teknoloji kuruluşlarında tecrübe; anadil dışında Genel Müdürlükçe belirlenen dilleri ileri düzeyde bilmek; stratejik sektörde çalışmak ve Genel Müdürlükçe belirlenen diğer koşullar.

Nitelikli yatırımcı için m.32/2 yine yedi şarttan en az üçünün karşılanmasını veya en geç iki yıl içinde gerçekleştirileceğinin taahhüt edilmesini arar. Bunlar arasında belirli bir tutarın üzerinde yatırım sermayesi ve yıllık ihracat, en az on Türk vatandaşının doğrudan ve sürekli istihdamı, stratejik sektör yatırımı, Ar-Ge veya tasarım merkezi kurulması ve kalkınmada öncelikli bölgeye yatırım yer alır. Yönetmelikte Türk lirası olarak yazılan eşikler, m.32/5 uyarınca her yıl Vergi Usul Kanunu mükerrer 298. madde kapsamında ilan edilen yeniden değerleme oranıyla artırılır; bu yüzden güncel tutar başvuru yılına göre hesaplanmalıdır.

Çok ortaklı yatırımlarda sermaye, ihracat, istihdam ve varlık şartları, başvuru sahibi yabancının ortaklık payı esas alınarak değerlendirilir (m.32/3). Nitelikli işgücü ve yatırımcıların izni beş yıla kadar düzenlenebilir (m.32/6). Daha üst düzey bir statü arayan yabancılar için Turkuaz Kart ayrıca değerlendirilebilir.

⏳ Gruplara Göre İzin Süreleri

Standart rejimde ilk çalışma izni en çok bir yıl verilir (6735 s.K. m.10/1). İstisnai gruplarda Yönetmelik daha uzun süreler tanır; her durumda süre iş veya hizmet sözleşmesini aşamaz:

• Belirli süreli projelerde istihdam edilenler: üç yıla kadar (m.33),
• Türk soylu yabancılar: beş yıla kadar (m.34/5),
• KKTC vatandaşları: beş yıla kadar; kamu kurumlarında ise izin almadan çalışabilirler (m.35),
• Türk vatandaşıyla en az üç yıl Türkiye’de evlilik birliği içinde yaşayanlar: üç yıla kadar (m.36),
• Uluslararası düzeyde temayüz etmiş bilim, kültür, sanat veya spor insanları: üç yıla kadar (m.38),
• Yabancı öğretim elemanları: YÖK ön iznine dayanarak üç yıla kadar (m.39).

📋 Değerlendirme Kriterlerinden Muafiyet

Yönetmelik m.22, başvuruların Genel Müdürlükçe belirlenen kriterlere (eğitim, ücret, şirketin sermayesi, Türk-yabancı çalışan oranı gibi) göre değerlendirilmesini öngörür. m.22/4 ise bazı yabancıların bu kriterlere tabi tutulmayabileceğini düzenler: anne, baba veya çocuğu Türk vatandaşı olanlar, insani ikamet izni verilmiş olanlar, insan ticareti mağdurları, vatansız kişi kimlik belgesi sahipleri, nitelikli yatırımcı olduğu bildirilenler ve Genel Müdürlükçe uygun bulunan diğer yabancılar. KKTC vatandaşları ile temayüz etmiş yabancılarda da kriterler uygulanmaz (m.35, m.38).

🛑 İstisnai İznin İptali

İstisnai izinler de genel iptal sebeplerine tabidir (Yönetmelik m.56). Bunlara ek olarak nitelikli yatırımcı taahhütlerinin takibinde istenen belgelerin iki ay içinde sunulmaması veya taahhütlerin gerçekleşmeyeceğinin anlaşılması (m.56/1-j) ve Türk vatandaşıyla evlilik nedeniyle verilen izinde anlaşmalı evlilik bildirimi (m.56/1-k) iznin iptaline yol açar. Ret ve iptal kararlarına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir; itiraz reddedilirse idari yargı yolu açıktır. Süreç çalışma izni red ve itiraz yazısında ayrıntılı anlatılmıştır.

İlgili yazılar: Şirket Ortağı Yabancıların Çalışma İzni ve Bağımsız Çalışma İzni, Yabancı Mühendis ve Mimar Çalışma İzni, çalışma izni türleri.

❓ Sıkça Sorulan Sorular