Uzun süredir portföyünde tuttuğu bir gayrimenkul yatırım ortaklığının (GYO) hisselerini ilişkili kişilere satan bir inşaat taahhüt şirketi, satış kazancına kurumlar vergisindeki iştirak hissesi satış kazancı istisnasını uygular. Vergi inceleme raporu ise iki noktaya itiraz eder: İstisna haksız yere uygulanmıştır; ayrıca satış bedelinin ilişkili kişilerden vadeli tahsil edilmesine rağmen bu alacaklar için faiz hesaplanmamıştır. Sonuç, 2018 yılı için re’sen tarh edilen kurumlar vergisi ve tekerrür hükümleri uygulanarak kesilen bir kat vergi ziyaı cezasıdır. Soru şudur: Menkul kıymet ticaretiyle uğraşmayan bir şirketin uzun süre elde tuttuğu borsa hissesini satması, istisnayı kaybettirecek bir “ticaret” sayılabilir mi?
Danıştay 9. Dairesi, 01.10.2025 tarihli ve E.2023/706, K.2025/3884 sayılı kararıyla, cezalı tarhiyatı kaldıran vergi mahkemesi kararına karşı davalı idarenin istinaf başvurusunu reddeden bölge idare mahkemesi kararını, idarenin temyiz istemini reddederek oybirliğiyle ve kesin olarak onamıştır.
🧾 Vergi inceleme raporunun iki tespiti
Karar metnine göre davacı, inşaat taahhüdü alanında faaliyet gösteren bir anonim şirkettir. İnceleme raporu, şirketin 2018 yılı işlemlerinde iki ayrı eleştiri getirmiştir:
- İstisna eleştirisi: Bir GYO’nun hisselerinin ilişkili kişilere satışında haksız yere istisna uygulandığı.
- Faiz eleştirisi: Belirli hesaplar üzerinden adatlandırma yapılmadığı, yani ilişkili kişilerden olan alacaklara faiz hesaplanmadığı.
Bu tespitlere dayanılarak 2018 yılı için kurumlar vergisi re’sen tarh edilmiş ve tekerrür hükümleri uygulanmak suretiyle bir kat vergi ziyaı cezası kesilmiştir. Karar metninde GYO’nun adı, satılan hisselerin adedi, satış bedeli veya tarhiyatın tutarı yer almamaktadır; bu nedenle yazıda da tutar verilmemiştir.
📊 KVK 5/1-e: iştirak hissesi satış kazancı
5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 5. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendine göre kurumların, en az iki tam yıl süreyle aktiflerinde yer alan iştirak hisseleri ile aynı süreyle sahip oldukları kurucu senetleri, intifa senetleri, rüçhan hakları ve belirli yatırım fonu katılma paylarının satışından doğan kazançların %75’lik kısmı kurumlar vergisinden müstesnadır. İstisnanın bazı ek şartları vardır:
- İstisna satışın yapıldığı dönemde uygulanır; istisnadan yararlanan kazanç, satışın yapıldığı yılı izleyen beşinci yılın sonuna kadar pasifte özel bir fon hesabında tutulur.
- Satış bedelinin, satışın yapıldığı yılı izleyen ikinci takvim yılının sonuna kadar tahsil edilmesi şarttır; bu süre içinde tahsil edilmeyen bedele isabet eden istisna nedeniyle zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler ziyaa uğramış sayılır.
- Bedelsiz veya rüçhan hakkı kullanılarak itibari değerle edinilen hisselerde elde edilme tarihi olarak eski hisselerin edinim tarihi esas alınır.
- Menkul kıymet ticaretiyle uğraşan kurumların bu amaçla ellerinde bulundurdukları değerlerin satışından elde ettikleri kazançlar istisna kapsamı dışındadır.
Uyuşmazlığın düğüm noktası son cümledir. İdare, satışın ilişkili kişilere yapılmasını ve GYO hisselerinin niteliğini, istisnanın dışında kalmayı gerektiren bir durum olarak değerlendirmiştir. Bedelsiz GYO hisselerine ilişkin farklı bir istisna tartışması için sitedeki GYO’dan gelen bedelsiz hisse kararına bakılabilir.
🔎 “Menkul kıymet ticareti” sınırı nasıl çizildi?
Vergi mahkemesinin istisna yönünden kurduğu ve üst derecelerce onanan gerekçe dört olguya dayanır:
- Davacı şirket menkul kıymet ticareti ile uğraşmamaktadır.
- GYO’nun hisse senetleri uzun süredir davacı şirketin elinde bulunmaktadır.
- Satış, kısa vadeli fiyat değişimlerinden yararlanarak ticaret yapmak amacıyla gerçekleştirilmemiştir.
- Hisselerin gayrimenkul ticareti kapsamında elde tutulduğu somut olarak tespit edilmemiştir.
Bu olgular karşısında mahkeme, istisna hükümlerinin ihlal edilmediği sonucuna varmıştır. Gerekçenin önemli yanı, ispat yükünün işleyişidir: İstisnanın dışında kalınması için şirketin menkul kıymet ticaretiyle uğraştığının ya da hisseleri ticari amaçla tuttuğunun somut olarak ortaya konulması aranmıştır. Satışın ilişkili kişilere yapılmış olması tek başına istisnayı ortadan kaldıran bir unsur olarak kabul edilmemiştir.
Şirket hissesi satışlarında elde tutma süresinin önemine ilişkin gelir vergisi tarafındaki bir örnek için sitedeki limited şirket hissesinde iki yıl kuralı yazısı incelenebilir.
💱 Vadeli tahsil ve örtülü kazanç iddiası
İkinci eleştiri, satış bedelinin ilişkili kişilerden vadeli tahsil edilmesine ve bu alacaklar için faiz hesaplanmamasına ilişkindir. 5520 sayılı Kanun’un 13. maddesine göre kurumlar, ilişkili kişilerle emsallere uygunluk ilkesine aykırı olarak tespit ettikleri bedel veya fiyat üzerinden mal veya hizmet alım ya da satımında bulunursa, kazanç tamamen veya kısmen transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü olarak dağıtılmış sayılır.
Vergi mahkemesi bu iddiayı üç gerekçeyle reddetmiştir:
- Yüksek tutarlı bir bedelin vadeye yayılarak tahsil edilmesi ticaretin doğası gereğidir.
- GYO hisselerinin satışından kaynaklanan bedel, iktisadi ve teknik icaplara aykırı şekilde çok uzun sürelerle ilişkili kişiler üzerinde kalmamıştır.
- Raporda hisse satış işleminin emsallere aykırı olduğuna ilişkin bir tespit bulunmamaktadır.
Bu nedenle örtülü kazanç dağıtımının şartlarının olayda oluşmadığı kabul edilmiş ve cezalı tarhiyat tümüyle kaldırılmıştır. İlişkili şirketler arasındaki finansman işlemlerinde transfer fiyatlandırması tartışmasının başka bir boyutu için sitedeki holdingin köprü kredisi kararı incelenebilir.
🏛️ Yargılama aşamaları ve karar metni
- Vergi mahkemesi: Davayı kabul ederek cezalı tarhiyatı kaldırmıştır.
- Bölge idare mahkemesi vergi dava dairesi: Davalı idarenin istinaf başvurusunu reddetmiştir.
- Danıştay 9. Daire: İdare temyiz dilekçesinde raporun tespitlerini tekrarlamış ve işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığını ileri sürmüştür; davacı savunma vermemiştir. Tetkik hâkimi onama yönünde görüş bildirmiştir. Daire, ileri sürülen iddiaların bölge idare mahkemesi kararının bozulmasını sağlayacak durumda bulunmadığını belirterek temyiz istemini reddetmiş ve kararı onamıştır.
Kararın kapsamı konusunda bir not: Danıştay ayrıca bir hukuki değerlendirme yazmamış, ilk derece gerekçesini temyiz incelemesi sonucunda yerinde bulmuştur. Bu nedenle kararın yol gösterici değeri, vergi mahkemesinin ortaya koyduğu ve onanan ölçütlerdedir: faaliyet konusu, elde tutma süresi, satış amacı ve somut tespit.
🆕 GYO’lar için güncel kâr dağıtım şartı
Bu dosya GYO hissesini satan ortağın vergilendirilmesine ilişkindir; GYO’nun kendi kazancı ise ayrı bir istisnaya tabidir. KVK 5/1-d-4’e göre Türkiye’de kurulu gayrimenkul yatırım fonları veya ortaklıklarının kazançları, esas faaliyet konusu itibarıyla gayrimenkul, gayrimenkul projeleri ve gayrimenkule dayalı haklardan oluşan portföyü işletmek amacıyla kurulanlar dışında kalanların kazançları hariç olmak üzere, kurumlar vergisinden müstesnadır.
28.07.2024 tarihli ve 7524 sayılı Kanun’un 32. maddesiyle (d) bendine eklenen paragrafa göre, bu istisnadan faydalanılabilmesi için fon ve ortaklıkların (emeklilik yatırım fonları hariç) sahip oldukları taşınmazlardan elde ettikleri kazançların en az %50’sini, ilgili hesap dönemine ait kurumlar vergisi beyannamesinin verilmesi gereken ayı izleyen ikinci ayın sonuna kadar kâr payı olarak dağıtması şarttır. Bu süre içinde belirtilen orana kadar kâr dağıtılmazsa, istisna nedeniyle zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler ziyaa uğramış sayılır. Düzenleme, GYO paylarına yatırım yapanlar bakımından kâr payı beklentisini doğrudan etkileyen bir değişikliktir.
❓ Merak edilenler
Hisselerin ilişkili kişilere satılması istisnayı tek başına ortadan kaldırır mı?
Satış bedelinin vadeli tahsil edilmesi örtülü kazanç sayılır mı?
İstisna oranı nedir ve kazanç nerede tutulur?
Danıştay'ın bu kararına karşı başka bir kanun yolu var mı?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında, diğer içtihatlar ise Emsal Kararlar arşivinde yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Danıştay 9. Dairesinin mevzuat.adalet.gov.tr içtihat sisteminde yayımlanan kararından derlenmiştir. Davacı şirketin ve GYO’nun kimliği kaynakta anonimdir; olaya ilişkin anlatım, kararın “istemin konusu” bölümündeki özete dayanır. Karar, somut olaydaki tespitlere göre verilmiş olup her hisse satışında istisnanın uygulanacağı anlamına gelmez. Kanun hükümlerine ilişkin açıklamalar yazının yayımlandığı tarihteki metne göre bilgi amacıyla eklenmiştir. Farklı olgulara sahip dosyalarda farklı sonuçlara ulaşılabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
