Overbooking Tazminatı: Uçağa Alınmama, Uçuş İptali ve Rötarda Yolcu Hakları (SHY-YOLCU)

Havalimanına zamanında gelip check-in yaptığınız hâlde “uçak dolu” denilerek uçağa alınmamak, son dakikada iptal edilen bir uçuş veya saatlerce süren bir rötar; yolcunun hem zamanını hem de planlarını boşa çıkarır. Türkiye’de bu durumlar Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik (SHY-YOLCU) ile düzenlenir ve yönetmelik, belirli şartlarda havayolu şirketine Euro cinsinden belirlenmiş sabit bir tazminat ödeme yükümlülüğü getirir.

✈️ Yönetmelik Kimleri Kapsar?

SHY-YOLCU, Türkiye’deki havalimanlarından kalkan uçuşlarda, yabancı havayolu şirketleri dâhil tüm taşıyıcılara uygulanır. Yolcunun teyitli bir rezervasyonunun bulunması ve check-in işlemini zamanında yaptırmış olması gerekir. Ücretsiz, indirimli veya mil puanıyla alınmış biletler de kapsam dâhilindedir. Yönetmelik en son Aralık 2024’te değiştirilmiş; özellikle gecikmelere ilişkin tazminat hakkı genişletilmiştir.

🚫 Overbooking: Uçağa Alınmama

Havayolu şirketleri, bazı yolcuların uçuşa gelmeyeceği öngörüsüyle uçağın kapasitesinden fazla bilet satabilir. Bu durumda yönetmeliğin 5. maddesi bir sıra öngörür: taşıyıcı önce belirli imkânlar karşılığında koltuğundan vazgeçmeye gönüllü yolcu arar. Yeterli gönüllü çıkmazsa yolcuyu iradesi dışında uçağa almayabilir; ancak bu durumda tazminatı ödemek ve yolcuya yardım yükümlülüklerini (bilet bedelinin iadesi veya alternatif uçuş, yiyecek-içecek, gerekirse konaklama) derhâl yerine getirmek zorundadır.

💶 Tazminat Tutarları

• Mesafe, planlanan son varış noktasına göre hesaplanır.
• Taşıyıcı, mesafeye göre belirlenen süre sınırları içinde varışı sağlayan bir alternatif uçuş önerirse tazminatı yüzde 50 indirebilir (m.8/3).
• Tazminat nakit, banka havalesi veya çekle ödenir; seyahat kuponu ancak yolcunun imzalı onayıyla verilebilir (m.8/4). Kupon teklifini kabul etme zorunluluğu yoktur.

❌ Uçuş İptali

Uçuşu iptal edilen yolcunun tazminat hakkı, iptalin ne zaman haber verildiğine bağlıdır (m.6/2):

Yolcuya iptalin zamanında bildirildiğini ispat yükü havayolu şirketine aittir (m.6/5). Bu nedenle şirketin gönderdiği e-posta veya kısa mesajların tarihleri önem taşır.

⏱️ Rötar ve Gecikme

Gecikmede önce yardım yükümlülüğü doğar. Kalkış; iç hatlar ve 1.500 km’ye kadar uçuşlarda 2 saat, 1.500 – 3.500 km arası uçuşlarda 3 saat, daha uzun uçuşlarda 4 saat gecikirse taşıyıcı yiyecek-içecek ve gerektiğinde konaklama sağlamakla yükümlüdür (m.7/1). 2024 değişikliğiyle eklenen kurala göre ise teknik veya operasyonel nedenlerle gecikme yaşanır ve yolcu nihai varış noktasına üç saat veya daha geç ulaşırsa, iptaldeki gibi tazminat ve bilet iadesi/alternatif ulaşım hakları da doğar.

🌩️ Olağanüstü Hâller

Taşıyıcı, bütün önlemleri almış olmasına rağmen iptale olağanüstü hâllerin yol açtığını ispat ederse tazminat ödemekle yükümlü olmaz (m.6/4). Yönetmelik olağanüstü hâlleri siyasi istikrarsızlık, uygun olmayan hava koşulları, doğal afetler, güvenlik riskleri, beklenmeyen uçuş emniyeti eksiklikleri ve grev gibi durumlar olarak tanımlar. Olağanüstü hâlde dahi yolcunun yardım ve bilet iadesi hakları devam eder. Overbooking ise taşıyıcının kendi ticari tercihinden kaynaklandığı için olağanüstü hâl sayılmaz.

📨 Başvuru ve Dava

Yolcu önce havayolu şirketine yazılı olarak başvurmalıdır. Check-in sırasında yolcu haklarını gösteren Türkçe ve İngilizce bilgilendirmenin yapılması, uçağa alınmayan veya uçuşu iptal edilen yolcuya da haklarının yazılı olarak verilmesi zorunludur (m.15). Yönetmeliğe aykırılıkları Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü denetler ve aykırılığa idari yaptırım uygulanır (m.20). Yönetmelik, yolcunun yargı yoluna başvurma hakkını saklı tutar.

Bileti şahsi amaçla alan yolcu tüketici sıfatı taşıdığından, uyuşmazlık değerine göre tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi gündeme gelir. Değeri 2026 yılında 186.000 TL’nin altında kalan uyuşmazlıklarda başvuru mercii tüketici hakem heyetidir; bu tutarı aşan taleplerde dava açmadan önce arabulucuya gidilmesi zorunludur (6502 s.K. m.73/A). Görevli mahkeme ve yargılama usulü için tüketici mahkemesi yazısına bakılabilir. Kartla yapılan bilet ödemelerinde iade alınamazsa ödeme itirazı yolu için chargeback alacağı yazısı fikir verir.

Seyahat kaynaklı diğer uyuşmazlıklar için seyahat sağlık sigortası, çevrim içi satın almalardaki cayma hakkı için dijital abonelik ve cayma hakkı ve mesafeli satış sözleşmesi yazılarına; hizmetin genel olarak eksik veya hatalı ifası için ayıplı hizmet yazısına bakılabilir.

❓ Sıkça Sorulan Sorular