Tazyik hapsi, borçluyu bir yükümlülüğü yerine getirmeye zorlamak amacıyla verilen ve yükümlülük yerine getirildiğinde sona eren bir hapis türüdür. Bir suçun karşılığı olan ceza değil, zorlama aracıdır. En çok nafaka borcunu ödemeyen borçlular ve mahkeme kararına uymayanlar hakkında gündeme gelir.
Kısa özet: İcra ve İflas Kanununa göre tazyik hapsine icra mahkemesi karar verir (İİK m.346). Nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir; karar gereği yerine getirilince borçlu tahliye edilir (m.344). Şikâyet hakkı, fiilin öğrenilmesinden itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlenmesinden itibaren bir yıl geçmekle düşer (m.347).
Bu yazıda neler var?
📋 Tazyik Hapsi Gerektiren Hâller
- Nafaka kararına uymama (İİK m.344): Üç aya kadar.
- Kendisi tarafından yapılacak bir işe ilişkin ilama muhalefet (m.343): Yalnız borçlunun yapabileceği bir işin yapılması veya yapılmaması ya da irtifak hakkının kurulması veya kaldırılmasına ilişkin ilama uymama hâlinde üç aya kadar.
- Ödeme şartını ihlal (m.340): Takip sırasında kararlaştırılan taksitli ödeme şartını makbul sebep olmaksızın ihlal eden borçlu hakkında üç aya kadar.
- Aciz vesikası sonrası ödeme yükümlülüğü (m.338/2): İcra mahkemesinin belirlediği aylık tutarı yatırmayan borçlu hakkında bir yıla kadar.
Hapsin uygulanmasına başlandıktan sonra borçlu yükümlülüğünü yerine getirirse tahliye edilir. Ödeme yükümlülüğüne ilişkin hâllerde ödemeler yeniden kesilirse tazyik hapsine yeniden karar verilebilir; ancak bir borçtan dolayı toplam süre Kanunda belirtilen üst sınırı geçemez.
👪 Nafaka Borcunda Tazyik Hapsi
Nafaka alacaklısı, ödenmeyen nafaka için icra takibi başlatabilir ve borçlunun kararın gereğini yerine getirmemesi hâlinde icra mahkemesinden tazyik hapsi isteyebilir. Borçlu, nafakanın kaldırılması veya azaltılması için dava açmışsa, ileri sürdüğü sebepler göz önünde tutularak tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir (m.344). Ayrıntı için nafaka ödenmezse ne olur ve nafaka alacağının icrası ve ceza yazılarına bakılabilir.
⏳ Usul ve Süreler
- Görevli merci: İcra mahkemesi; bu işler diğer ceza davalarıyla birleştirilemez (m.346). Mahkemenin genel görevleri için icra mahkemesi yazısına bakılabilir.
- Şikâyet süresi: Fiilin öğrenilmesinden itibaren üç ay, her hâlde fiilin işlenmesinden itibaren bir yıl (m.347).
- Asgari ücret sınırı: Nafaka alacaklarına ilişkin takipler hariç, alacak miktarı aylık brüt asgari ücretin altında kalan takiplerde İİK’daki disiplin ve tazyik hapsi uygulanmaz (m.354).
- İnfaz süresi: Tazyik veya disiplin hapsine ilişkin karar, kesinleştiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra yerine getirilmez (m.354).
🔀 Disiplin Hapsi ve Zorlama Hapsinden Farkı
Disiplin hapsi, yükümlülüğün yerine getirilmesiyle kendiliğinden sona ermeyen, ihlal edilen düzene karşı bir yaptırımdır; örneğin mal beyanında bulunmayan borçlu hakkında İİK’da veya ihtiyati tedbire aykırılık hâlinde HMK m.398’de öngörülür. Zorlama hapsi ise 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruyucu ve önleyici tedbir kararlarına aykırılık hâlinde aile mahkemesince verilir. Mal beyanı yükümlülüğü için borçlunun mal beyanı, 6284 sayılı Kanun için aile içi şiddet ve 6284 sayılı Kanun yazılarına bakılabilir.
İlgili yazılar: usulsüz tebligat, yoksulluk nafakası.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Nafaka ödemeyen kaç gün hapis yatar?
İcra mahkemesi üç aya kadar tazyik hapsine karar verebilir; borç ödenirse tahliye edilir.
Tazyik hapsi sabıka kaydına işler mi?
Tazyik hapsi bir ceza değil zorlama aracıdır; somut durumun değerlendirilmesi gerekir.
Şikâyet için ne kadar sürem var?
Fiili öğrenmeden itibaren üç ay, her hâlde fiilden itibaren bir yıl (İİK m.347).
Küçük tutarlı borçlarda tazyik hapsi istenebilir mi?
Nafaka hariç, asgari ücretin altındaki takiplerde uygulanmaz. Bilgi için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Tazyik hapsi hakkında bilgi almak için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
