Bir belediyenin ihtiyaç duyduğu yer başka bir kamu kurumuna aitse, olağan kamulaştırma işletilemez. 2942 sayılı Kanun’un 30. maddesi bu durum için ayrı bir rejim kurar: kamu tüzel kişileri birbirinin taşınmazını kamulaştıramaz; devir, önce yazışmayla, anlaşma olmazsa Danıştay kararıyla çözülür.
🧾 Temel Kural: Kamu Kamuyu Kamulaştıramaz
Madde açık bir yasakla başlar: kamu tüzel kişilerinin ve kurumlarının sahip oldukları taşınmaz mal, kaynak veya irtifak hakları, diğer bir kamu tüzel kişisi veya kurumu tarafından kamulaştırılamaz.
Bunun yerine bir devir usulü öngörülmüştür. Taşınmaza ihtiyacı olan idare, 8. madde uyarınca bedeli tespit eder ve ödeyeceği bedeli de belirterek mal sahibi idareye yazılı olarak başvurur.
Dikkat: Bu madde özel kişileri değil idareleri ilgilendirir. Ancak devre konu taşınmaz üzerinde kira, irtifak veya sınırlı aynî hak sahibi olan özel kişiler bakımından sonuç doğurabilir.
🧭 Altmış Gün Sessizlik: Danıştay Devreye Girer
Mal sahibi idare devre muvafakat etmez veya altmış gün içinde cevap vermezse, anlaşmazlık, alıcı idarenin başvurusu üzerine Danıştay ilgili idarî dairesince incelenerek iki ay içinde kesin karara bağlanır.
Burada Danıştay bir yargısal denetim değil, idareler arası uyuşmazlığı çözen bir merci olarak görev yapar. Kararın kesin olması, devrin gerekip gerekmediği tartışmasını kapatır; geriye bedel tartışması kalır.
🔍 Bedelde Anlaşma Olmazsa: Otuz Gün ve Asliye Hukuk
Taraflar bedelde anlaşamazlarsa alıcı idare; devirde anlaşma tarihinden veya Danıştay kararının tebliği tarihinden itibaren otuz gün içinde, 10. maddedeki usule göre mahkemeye başvurarak kamulaştırma bedelinin tespitini ister.
Mahkeme, tespit edilen bedelin mal sahibi idareye verilmek üzere bir bankaya yatırılması için alıcı idareye on beş gün süre verir. Makbuz ibraz edilince taşınmazın alıcı idare adına tesciline ve bedelin mal sahibi idareye ödenmesine karar verilir. Tescil hükmü kesin olup tarafların bedele ilişkin temyiz hakları saklıdır. Bu yargılamada 3533 sayılı Kanun hükümleri uygulanmaz.
🗂️ Devir Amacına Bağlılık ve Geri Alma
Devirle alınan taşınmaz, kaynak veya irtifak hakkı, sahibinden kamulaştırma yoluyla alınmış sayılır. Ancak madde bir bağ kurar: bu taşınmaz, devir amacı veya devreden idarenin izni dışında başkaca bir kamusal amaçla kullanılamaz.
Aksi takdirde devreden idare, 23. madde uyarınca taşınmazı geri alabilir. Bu husus tapu kütüğünün beyanlar hanesine şerh verilir. Böylece devir, amaca özgülenmiş bir kazanım hâline gelir.
Maddenin son fıkrası ayrı bir hâli düzenler: İçişleri Bakanlığının güvenlik gerekçesiyle ihtiyaç duyduğu kamu taşınmazları, Cumhurbaşkanı kararıyla resen Hazine adına tescil edilip Bakanlığa tahsis edilebilir; bedel valiliklerce resen tespit edilir ve bedele ilişkin itirazlar Danıştay’a yapılır.
📌 İlgili Konular
Bedelin mahkemece tespiti usulü için bedel tespit esasları ve tescil hükmü yazılarımız, yargı kolu ayrımı için kamulaştırma işlemine karşı iptal davası incelenebilir.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Belediye, Hazineye ait bir yeri kamulaştırabilir mi?
Kanun, kamu tüzel kişilerinin ve kurumlarının taşınmazlarının diğer bir kamu tüzel kişisi veya kurumu tarafından kamulaştırılamayacağını düzenlemiştir; bunun yerine devir usulü işletilir.
Mal sahibi idare cevap vermezse süreç tıkanır mı?
Altmış gün içinde cevap verilmemesi hâlinde anlaşmazlık, alıcı idarenin başvurusu üzerine Danıştay ilgili idarî dairesince incelenir.
Danıştay ne kadar sürede karar verir?
Madde, uyuşmazlığın iki ay içinde kesin karara bağlanacağını öngörmüştür.
Bedel nasıl belirlenir?
Anlaşma sağlanamazsa alıcı idare otuz gün içinde mahkemeye başvurur ve bedel 10. maddedeki usule göre tespit edilir.
Devredilen taşınmaz başka bir amaçla kullanılabilir mi?
Devir amacı veya devreden idarenin izni dışında başka bir kamusal amaçla kullanılamaz; aksi hâlde devreden idare 23. madde uyarınca taşınmazı geri alabilir.
Bu kısıtlama tapuda görünür mü?
Madde, bu hususun tapu kütüğünün beyanlar hanesine şerh verileceğini belirtmiştir.
İdareler Arasında Taşınmaz Devri: Danıştay’a Giden Yol hakkında bilgi almak için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır. Kamulaştırma ve imar mevzuatı sık değişmekte, Anayasa Mahkemesi iptalleri yürürlük tarihine bağlı sonuç doğurmaktadır. Her taşınmaz ve her idari işlem kendine özgüdür; metin sonuç taahhüdü içermez.
