Fennî mesul, inşaatı kamu adına denetleyen kişidir. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 28. maddesi bu kişiye yalnızca denetleme değil, ihbar görevi de yükler: yetkisiz usta, şantiye şefsiz çalışma veya mevzuata aykırı yapım hâlinde durumu altı iş günü içinde idareye bildirmek zorundadır. Aksi hâlde kanunî mesuliyetten kurtulamaz.
🗃️ Fennî Mesuliyet Kimlerce Üstlenilir?
9/12/2009 tarihli 5940 sayılı Kanun’un 1. maddesiyle yeniden düzenlenen madde, iki ayrı sorumluluk katmanı kurar:
- Müellifler: Harita, plan, etüt, proje ve eklerinin düzenlenmesi; uygulama alanının, yerleşme merkezinin ve yapının sınıfına, özelliğine ve büyüklük derecesine göre, uzmanlık alanlarına uygun olarak 38. maddede belirtilen meslek mensuplarına yaptırılması mecburidir.
- Fennî mesuller: Yapıda inşaat ve tesisat işleri ile kullanılan malzemelerin kamu adına denetimi, ruhsat eki etüt ve projelerin gerektirdiği uzmanlığı haiz meslek mensupları tarafından ayrı ayrı üstlenilmek zorundadır.
«Ayrı ayrı» ifadesi önemlidir: tek bir kişi bütün uzmanlık alanlarının fennî mesuliyetini üstlenemez.
İleri tasarım yöntemleri ve teknolojileri gerektiren özellik arz eden binaların projeleri, Bakanlık yönetmeliği çerçevesinde yeterli uzmanlığı haiz mühendislerin gözetiminde yapılır.
Not: Fennî mesuliyet, 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun kapsamındaki yapı denetim kuruluşu sisteminden farklı bir kurumdur. Bir yapıda hangisinin uygulanacağı, yapının bulunduğu yer ve niteliğine göre belirlenir.
🔧 Denetim Görevinin Ölçütü
Fennî mesul mimar ve mühendisler, uzmanlık alanlarına göre yapının — tesisatı ve malzemeleri ile birlikte — şunlara uygun inşa edilmesini denetlemekle görevlidir:
- Bu Kanun ve ilgili diğer mevzuat
- Uygulama imar planı
- Ruhsat ve ruhsat eki etüt ve projeler
- Standartlar ve teknik şartnameler
Bu liste, bir uyuşmazlıkta fennî mesulün görevini yerine getirip getirmediğinin hangi ölçütlere göre değerlendirileceğini de gösterir. Denetim yalnızca projeye uygunlukla sınırlı değildir; mevzuat, standart ve teknik şartname de ölçüttür.
🧮 Altı İş Günlük Bildirim ve Üç İş Günlük İşlem
Maddenin en sert yükümlülüğü buradadır. Yapı sahibine ve idareye karşı sorumlu olan fennî mesuller, uzmanlık alanına uygun olarak şu hâllerde durumu altı iş günü içinde ilgili idareye yazılı olarak bildirmek zorundadır:
- Yapıda yetki belgesi olmayan usta çalıştırılması,
- Şantiye şefi bulundurulmaksızın yapım işinin sürdürülmesi,
- Yapının mevzuata aykırı yapılması,
- İstifaları hâlinde.
Aksi takdirde, fennî mesuller kanunî mesuliyetten kurtulamaz.
Bildirim üzerine idare beklemez: en geç üç iş günü içinde 32. maddeye göre — yani yapı tatil tutanağı ve mühürleme sürecine göre — işlem yapılır.
🚧 İstifa ve Ölüm Hâlinde Devir
14/2/2020 tarihli 7221 sayılı Kanun’un 9. maddesiyle değiştirilen fıkra, fennî mesulün ayrılması hâlini ayrıntılı düzenler:
- Fennî mesulün istifası veya ölümü hâlinde, başka bir meslek mensubu fennî mesuliyeti üstlenmedikçe yapının devamına izin verilmez.
- İstifa hâlinde, istifa tarihinden önce yapılan işlere dair sorumluluğu devam eder.
- Yeni atanan fennî mesul; daha önce yapılan işlerin denetlenmesinden, eksiklik ve hata varsa giderilmesini sağlamaktan ve bildirimde bulunmaktan da sorumludur.
- Tespit edilen bu eksiklik ve hatalar giderilmedikçe inşaatın devamına izin verilmez.
Ayrıca fennî mesuller, Bakanlık yönetmeliğinde belirlenen sınıf, özellik ve büyüklükteki yapıların denetim faaliyetine yardımcı olmak üzere, 38. maddeye göre uygun nitelikte ve sayıda fen adamı istihdam etmek mecburiyetindedir.
📌 İlgili Konular
Aykırılık tespitinde izlenen süreç için yapı tatil tutanağı ve mühürleme, kamu yapılarındaki özel rejim için avan projeyle ruhsat, köy yapılarındaki fennî mesuliyet için köylerde ruhsat aranmayan yapılar yazılarımıza bakılabilir.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Fennî mesul ne iş yapar?
Yapıda inşaat ve tesisat işleri ile kullanılan malzemelerin kamu adına denetimini üstlenir.
Tek kişi bütün fennî mesuliyeti alabilir mi?
Madde, fennî mesuliyetin ruhsat eki etüt ve projelerin gerektirdiği uzmanlığı haiz meslek mensuplarınca ayrı ayrı üstlenilmesini zorunlu tutmuştur.
Aykırılık gördüğünde ne yapmalı?
Durumu altı iş günü içinde ilgili idareye yazılı olarak bildirmek zorundadır; aksi hâlde kanunî mesuliyetten kurtulamaz.
Bildirimden sonra idare ne yapar?
Bildirim üzerine en geç üç iş günü içinde 32. maddeye göre işlem yapılır.
Fennî mesul istifa ederse inşaat devam eder mi?
Başka bir meslek mensubu fennî mesuliyeti üstlenmedikçe yapının devamına izin verilmez.
Yeni fennî mesul eski işlerden sorumlu mu?
Yeni atanan fennî mesul, daha önce yapılan işlerin denetlenmesinden ve eksiklik ile hataların giderilmesini sağlamaktan da sorumludur.
İstifa edenin sorumluluğu biter mi?
İstifa tarihinden önce yapılan işlere dair sorumluluğu devam eder.
Fennî Mesuliyet ve Altı İş Günlük Bildirim Yükümlülüğü hakkında bilgi almak için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır. Kamulaştırma ve imar mevzuatı sık değişmekte, Anayasa Mahkemesi iptalleri yürürlük tarihine bağlı sonuç doğurmaktadır. Her taşınmaz ve her idari işlem kendine özgüdür; metin sonuç taahhüdü içermez.
