Engelli Aracında ÖTV ve Vefat – Danıştay VDDK 2026/1

Araç bayiden alınmış, faturası kesilmiş, özel tüketim vergisi beyannamesi verilmiş; geriye yalnızca trafik tescili kalmıştır. Tam bu aşamada, engelli istisnasıyla aracı satın alan kişi vefat ederse ne olur? Vergi idaresine göre tescil anında hayatta olmayan kişi istisnadan yararlanamaz ve ödenmeyen vergi mirasçılardan istenmelidir. Mirasçılara göre ise alım işlemi vefattan önce tamamlanmıştır. İstanbul’daki bölge idare mahkemesi daireleri bu soruya farklı cevaplar verince, uyuşmazlık Danıştay’ın önüne geldi.

Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, 28.01.2026 tarihli ve E.2025/21, K.2026/1 sayılı kararıyla, bölge idare mahkemesi kararları arasındaki aykırılığı; engelli istisnasıyla satın alınan aracın tescilinden önce alıcının vefat etmesi nedeniyle mirasçılar adına özel tüketim vergisi tarhiyatı yapılmasının hukuka uygun olmadığı yönünde, oyçokluğuyla ve kesin olarak gidermiştir.

🚗 Fatura, beyanname, vefat ve tescil: saatlerle ayrılan bir dosya

Aykırılığın giderilmesi istemine konu davalar, aynı murisin farklı mirasçıları adına yapılan tarhiyatlara ilişkindir. Kararda tespit edilen olay sırası şöyledir:

1. 22.01.2024: Engellilik oranı %100 olan alıcı adına araç için kapora ödenmiştir.
2. 05.02.2024: Bayi, araç faturasını düzenlemiş; faturada mal bedeli üzerinden %20 KDV hesaplanmış, aynı gün ÖTV beyannamesi verilerek tahakkuk eden damga vergisi ödenmiştir.
3. 13.02.2024: Araç tescil edilmiştir. Alıcı da aynı tarihte vefat etmiş, ancak tescil vefat saatinden sonra yapılmıştır.
4. 25.03.2024: Vergi dairesi, matrah takdiri için olayı takdir komisyonuna sevk etmiştir.
5. 09.07.2024: Takdir komisyonu, araç bedeli üzerinden ÖTV matrahını takdir etmiş ve ilk iktisap tarihindeki %80 oran üzerinden mirasçılar adına miras hisseleri oranında vergilendirme yapılmasını öngörmüştür.

Bunun üzerine mirasçılar adına ÖTV tarh edilmiş ve bir kat vergi ziyaı cezası kesilmiştir. Ayrıca faturada mal bedeli üzerinden KDV hesaplanmış olmasına rağmen, tarh edilen ÖTV’nin %20’si yerine ÖTV matrahının (mal bedelinin) %20’si oranında KDV tarh edilmiş ve bunun için de bir kat vergi ziyaı cezası kesilmiştir.

🔀 Bölge idare mahkemesi daireleri neden ayrıştı?

İstanbul 9. ve İstanbul 2. Vergi Mahkemeleri, tarhiyatları kaldırmıştı. İstinaf aşamasında ise iki farklı yaklaşım ortaya çıktı:

İstanbul Bölge İdare Mahkemesi Başkanlar Kurulu, 2576 sayılı Kanun’un 3/C maddesi uyarınca aykırılığın 1., 2. ve 8. Vergi Dava Dairelerinin kararları doğrultusunda giderilmesini Danıştay’dan istemiştir. Kurul, aynı konudaki E.2025/22 ve E.2025/23 sayılı dosyaları da bu dosyayla birleştirmiştir.

🧾 Vergi Dava Daireleri Kurulunun gerekçesi

Kurul, uyuşmazlığı şu soruya indirgemiştir: Engelli istisnasındaki “ilk iktisap”, aracın bayiden kayıt ve tescil ettirilmek üzere edinilmesi, yani engelli alıcı adına fatura düzenlenmesi anında mı, yoksa tescil anında mı gerçekleşir?

Gerekçenin temel adımları şöyledir:

• Verginin konusu: 4760 sayılı Kanun’un 1. maddesine göre (II) sayılı listedeki kayıt ve tescile tabi malların ilk iktisabı bir defaya mahsus ÖTV’ye tabidir. 2. madde, motorlu araç ticareti yapanlardan “iktisabı” ilk iktisap hâlleri arasında sayar.
• Vergiyi doğuran olay: Kanun’un 3. maddesinin (a) bendi ilk iktisabı, (b) bendi ise malın tesliminden önce fatura düzenlenmesini vergiyi doğuran olay olarak öngörür. Kurul, (b) bendinin ilk iktisaptan önceki fatura hâlini kapsayıp kapsamadığının yoruma açık olduğunu tespit etmiştir.
• Uygulamanın gerçeği: Araç teslimlerinde ÖTV, fatura düzenlenmesi üzerine verilen beyannameyle hesaplanıp tahakkuk ettirilmekte ve bu aşamada henüz tescil bulunmamaktadır. Genel Tebliğ de taşıtın tesliminden önce fatura verilmesi hâlinde vergiyi doğuran olayın fatura anında meydana geleceğini açıklamaktadır.
• Sonuç: Bayiden iktisap, ÖTV mükellefi bayinin alıcı adına fatura düzenlemesiyle gerçekleşir. Bu ilk iktisap 7. maddeye göre vergiden müstesnadır. İdare, istisnanın diğer yasal şartlarının oluşmadığını ortaya koymadıkça, fatura tarihinde istisna koşullarını taşıyan engellinin bu tarihten sonra ancak tescilden önce vefat etmesi istisnadan yararlanmaya engel değildir.

📂 Karar metni

📐 Tebliğ ile kanun arasındaki sınır

Tarhiyatın dayanağı, Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliği’nin engellilerin taşıt alımlarına ilişkin “Ortak Hususlar” bölümündeki şu açıklamaydı: Malul veya engelli tarafından iktisabı yapılan taşıtın kayıt ve tescil ettirilmeden malul veya engellinin vefat etmesi durumunda istisnadan yararlanılamaz; taşıt iade edilmezse mirası reddetmeyen mirasçılar tescilden önce ÖTV’yi beyan edip öder.

Kurul, bu yönde bir kuralın Özel Tüketim Vergisi Kanunu’nda bulunmadığını vurgulamıştır. Anayasa’nın 73. maddesinin üçüncü fıkrasındaki verginin kanuniliği ilkesi gereği vergiyi doğuran olay, mükellef, istisna ve muafiyet gibi temel ögeler kanunla belirlenmelidir. Normlar hiyerarşisi gereği yönetmelik, tebliğ ve genelgeler kanunla tanınan bir hakkın kapsamını idari yorum yoluyla daraltamaz veya genişletemez. Bu nedenle Tebliğ’deki aksi yöndeki idari yoruma dayanılarak mirasçılar aleyhine cezalı tarhiyat yapılması hukuka uygun bulunmamıştır.

Kararın uygulandığı dönemde 7. maddenin (2) numaralı fıkrasının (a) bendi, bedeli 200.000 TL’yi aşmayan 87.03 pozisyonundaki araçlar bakımından engellilik oranı %90 veya daha fazla olanların beş yılda bir ilk iktisabını istisna kapsamına almaktaydı. Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki güncel metinde bu sürenin “on yılda bir defaya mahsus” şeklinde yer aldığı ve (c) bendinin 7577 sayılı Kanun’la yeniden düzenlendiği görülmektedir. Kurulun ulaştığı yorum, istisnanın hangi an itibarıyla değerlendirileceğine ilişkin olduğundan bu değişikliklerden bağımsız bir önem taşımaktadır.

💰 KDV ve vergi ziyaı cezası ne oldu?

Davalarda ÖTV’nin yanında KDV ve bu vergiler üzerinden kesilen vergi ziyaı cezalarının kaldırılması da istenmiştir. Kurul, 3065 sayılı KDV Kanunu’nda engelliler için bu tür taşıt teslimlerine özgü bir KDV istisnası bulunmadığını kabul etmiştir. Ancak KDV Kanunu’nun 24. maddesinin (b) bendi uyarınca vergi, resim ve harç gibi unsurlar matraha dahil olduğundan, ÖTV istisnası geçerli kabul edildiğinde KDV’nin yalnızca mal bedeli üzerinden hesaplanması gerekir. Bu nedenle ÖTV üzerinden tarh edilen cezalı KDV de hukuka aykırı bulunmuştur.

Vergi aslının dayanaktan yoksun kalmasıyla, bunlara bağlı vergi ziyaı cezaları da hukuki temelini yitirmiştir. Hatırlatmak gerekir ki aykırılığa konu İstanbul BİM 4. Vergi Dava Dairesi de, vergi aslını yerinde görmesine karşın, mirasçıların bir vergilendirme ödevini ihlal etmediği gerekçesiyle cezaları kaldırmıştı.

🗣️ Karşı oy: tescil anı mı, fatura anı mı?

Karar oyçokluğuyla verilmiştir. Karşı oyda şu görüş savunulmuştur:

• 3. maddenin (b) bendi yalnızca mal tesliminden önce fatura düzenlenmesini düzenler; ilk iktisaptan önce fatura düzenlenmesi vergiyi doğuran olayı meydana getirmez.
• TMK m.28’e göre kişilik ölümle sona erer; tescil anında hayatta olmayan kişi adına yapılan tescil hukuki sonuç doğurmaz.
• Bu nedenle aykırılığın, tarhiyatın hukuka uygun olduğu yönünde giderilmesi gerekirdi.

Kurul çoğunluğu ise tescilin açıklayıcı niteliğini ve ÖTV’nin fiilen fatura aşamasında tahakkuk ettirildiği gerçeğini esas almıştır. Serideki diğer vergi kararlarından sözleşme nüshasında damga vergisi kararı ve panelvan aracın KDV indirimi kararı da vergiyi doğuran olayın ve belgenin niteliğinin önemine ilişkin farklı açılar sunmaktadır.

Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında, serideki diğer kararlar ise Emsal Kararlar bölümünde yer almaktadır.

📌 Merak edilenler