Kripto Ofisine İşyeri Ruhsatı – Danıştay 4. D 2025/3497
Başvuru formunda yazan faaliyet “bilgisayar yazılım ve programlama”; belediye zabıtasının yerinde gördüğü ise müşterilerin kimlik ya da pasaportla gelip coin alıp sattığı bir şube. Alanya’da bir anonim şirketin sıhhi müessese ruhsatı talebi bu çelişki nedeniyle reddedildi. İdare mahkemesi ve bölge idare mahkemesi “mevzuatta olmayan şart aranamaz” diyerek ret işlemini iptal etti. Danıştay ise dosyaya farklı bir soruyla baktı: Ruhsat, başvuruda beyan edilen faaliyete mi verilir, yoksa iş yerinde fiilen yürütülen faaliyete mi?
Danıştay 4. Dairesi, 29.05.2025 tarihli ve E.2024/4049, K.2025/3497 sayılı kararıyla, kripto para alım satımı yapıldığı tespit edilen iş yeri için ruhsat başvurusunun reddinde hukuka aykırılık bulunmadığını belirtmiş; davalı belediyenin temyiz istemini kabul ederek bölge idare mahkemesi kararını oyçokluğuyla bozmuştur.
🏪 Ruhsat başvurusu ve yoklama tutanağı
Karar metnine göre davacı şirket, 30.12.2022 tarihinde Antalya’nın Alanya ilçesindeki iş yeri için “bilgisayar yazılım/programlama faaliyetleri” konulu sıhhi müessese iş yeri açma ve çalışma ruhsatı başvurusunda bulunmuştur. Başvuru üzerine belediye personeli adreste yerinde inceleme yapmış ve 18.01.2023 tarihli yoklama tutanağı düzenlemiştir.
Tutanakta, 23.12.2022 tarihi itibarıyla adreste bilgisayar yazılım danışmanlığı ile birlikte, şirketin kendi yazılım sistemi üzerinden coin piyasasına ilişkin alım satım faaliyetleri çerçevesinde şube faaliyetine başlandığı tespit edilmiştir. Bunun üzerine Alanya Ruhsat ve Denetim Müdürlüğü başvuruyu iki gerekçeyle reddetmiştir:
- İş yerinde kripto para hizmeti verildiği anlaşıldığından, bu faaliyetin Esnaf ve Sanatkâr Meslek kodları arasında bulunmaması,
- Hazine Müsteşarlığı Yetkili Müessese İzin Belgesinin şirketçe ibraz edilememesi.
Dosyanın belirleyici olgularından biri, davacının kendi dava dilekçesidir. Danıştay’ın aktardığına göre şirket dilekçesinde, sanal para alım satımı yapmak isteyen müşterilerine yabancı ise pasaport, Türk ise kimlik üzerinden işlem yaptığını açıkça belirtmiştir. Dosyadaki fotoğraflar da bu faaliyeti doğrulamıştır.
🏛️ İdare mahkemesi ve bölge idare mahkemesi
İlk derece idare mahkemesi, uyuşmazlığa başvurunun konusu üzerinden bakmıştır. Mahkemeye göre şirket “bilgisayar yazılım/programlama faaliyeti” için ruhsat istediğine göre, idarenin yalnızca sıhhi müesseseler için öngörülen koşulların sağlanıp sağlanmadığını incelemesi gerekirdi. Belediye ise mevzuatta öngörülmeyen şart ve hususlara dayanarak başvuruyu reddetmişti; bu nedenle işlem iptal edilmiştir.
Bölge idare mahkemesinin ilgili idare dava dairesi de bu kararı usul ve hukuka uygun bulmuş, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunu reddetmiştir. Belediye kararı temyiz ederek iş yerinde kripto para hizmeti verildiğini, gerekli belgelerin sunulmadığını ve başvurunun usule uygun yapılmadığını ileri sürmüştür. Tetkik hâkimi de temyiz isteminin kabulü gerektiği görüşündedir.
⚖️ Danıştay 4. Dairesinin değerlendirmesi
Daire önce uygulanacak mevzuatı ortaya koymuştur. 3572 sayılı Kanun’un 5. maddesine göre iş yeri açmak isteyen, iş yerini yönetmelikteki kriterlere uygun düzenledikten sonra başvuru formunu doldurarak yetkili mercie başvurur; başvurunun kriterlere uygun olduğu tespit edilirse başka işlem gerekmeksizin ruhsat verilir. İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik’in 12. maddesi ise ruhsat başvurusunda yönetmelikte belirtilenler dışında belge istenemeyeceğini ve ilgilinin beyanına göre düzenlenen ruhsatın müktesep hak doğurmayacağını düzenler. Yönetmeliğin 9. maddesi de adı ve nitelikleri belirtilmeyen sıhhi bir iş yeri açılması hâlinde benzeri iş yerleri için öngörülen esaslara göre işlem yapılacağını öngörür.
Bu çerçevede Danıştay’ın gerekçesi şu basamaklardan oluşmaktadır:
- İki ayrı faaliyet: Ruhsat başvurusunda bulunulan faaliyet (yazılım) ile iş yerinde icra edilen faaliyet (sanal para ticareti) birbirinden tamamen ayrı ve farklı konulardır.
- Asıl amaç: Yoklama tutanağı, dava dilekçesindeki kabul ve fotoğraflar birlikte değerlendirildiğinde, davacının asıl yapmak istediği faaliyetin sanal para ticareti olduğu anlaşılmaktadır.
- Benzer iş yeri yok: Bu faaliyet için Yönetmeliğin 9. maddesi kapsamında benzeri bir iş yeri de bulunmamaktadır.
- Sonuç: Faaliyetin meslek kodları arasında yer almaması ve yetkili müessese izin belgesinin ibraz edilmemesi gerekçesiyle ruhsat başvurusunun reddinde hukuka aykırılık yoktur.
Bu nedenle Daire, istinaf isteminin reddine ilişkin bölge idare mahkemesi kararını hukuka uygun görmemiş ve kararı, yeniden karar verilmek üzere bozmuştur. Karar oyçokluğuyla ve kesin olarak verilmiştir.
🗳️ Karşı oyun bakış açısı
Kararın oyçokluğuyla verilmiş olması, meselenin tartışmalı olduğunu gösterir. Karşı oy yazısı, 3572 sayılı Kanun’un 1. maddesindeki amaca dikkat çeker: Kanun, iş yeri açma ve çalışma ruhsatı işlemlerinin basitleştirilmesini ve kolaylaştırılmasını hedeflemektedir.
Karşı oya göre idare, çağın gereklerine uygun olarak yeni ortaya çıkan iş kolları ve faaliyetler bakımından, faaliyetin diğerlerinden farklı olduğunu düşünüyorsa Yönetmeliğin 9. maddesi uyarınca benzer iş yerleri için öngörülen esasları dikkate alarak karar vermelidir. Mevzuatta öngörülmeyen şartlara dayanılarak tesis edilen işlem hukuka aykırıdır; bu nedenle bölge idare mahkemesi kararı sonucu itibarıyla doğrudur ve onanmalıdır.
İki görüş arasındaki ayrım şöyle özetlenebilir: Çoğunluk, beyan ile fiilî durum arasındaki uyumsuzluğu ve faaliyete uygun bir “benzer iş yeri” bulunmamasını belirleyici saymıştır. Karşı oy ise ruhsat rejiminin kolaylaştırıcı amacını öne çıkarmış ve yeni bir faaliyet türünün kendiliğinden ret gerekçesi olamayacağını savunmuştur.
🆕 7518 sayılı Kanun sonrası tablo
Dosyadaki olaylar 2022 sonu ve 2023 başına aittir; o dönemde kripto varlık hizmet sağlayıcılarını doğrudan düzenleyen bir izin rejimi bulunmuyordu. Bu nedenle belediye, ret gerekçesi olarak döviz büroları için öngörülen “yetkili müessese” belgesine ve meslek kodlarına dayanmıştır.
26.06.2024 tarihli ve 7518 sayılı Kanun ile 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nda kripto varlıklara ilişkin kapsamlı değişiklikler yapılmıştır. Kanuna eklenen geçici 11. madde, değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihte kripto varlık hizmet sağlayıcılığı yapanların bir ay içinde Sermaye Piyasası Kuruluna başvurarak 35/B ve 35/C maddeleri uyarınca çıkarılacak ikincil düzenlemelerdeki şartları sağlayıp faaliyet izni almak üzere başvuru yapacaklarını ya da tasfiye kararı alacaklarını beyan etmelerini zorunlu kılmıştır. İkincil düzenlemeler yürürlüğe girdikten sonra bu kapsam dışındaki kuruluşlar faaliyet izni olmaksızın faaliyete başlayamaz.
Geçici 11. maddenin beşinci fıkrası ise karardaki uyuşmazlıkla doğrudan bağlantılıdır: Müşterilerin kripto varlıkları nakde veya nakdi kripto varlığa çevirmesine ve transfer etmesine imkân veren Türkiye’de yerleşik ATM ve benzeri elektronik işlem cihazlarının faaliyetleri üç ay içinde sonlandırılır; sonlandırmayan ATM’ler mülki idare amirinin bildirimi üzerine iş yeri açma ve çalışma ruhsatlarına ilişkin mevzuatta belirlenen yetkili idarelerce kapatılır. Böylece ruhsat makamları, kripto faaliyetinin fiziki noktalarda denetiminde kanunen görevlendirilmiştir. Bugün benzer bir başvuruda, belediye ruhsatından önce SPK faaliyet izni meselesinin gündeme gelmesi beklenir; ancak bu değerlendirme kararın konusu değildir.
🧭 Kripto iş yerleri için çıkan notlar
- Beyan ile fiilî faaliyet örtüşmelidir: Daire, ruhsatın beyan üzerine düzenlenmesi ilkesine rağmen, yerinde tespit edilen gerçek faaliyetin beyanla çelişmesini ret için yeterli görmüştür. Yönetmelikteki “beyana göre tanzim edilen ruhsat müktesep hak doğurmaz” kuralı bu yaklaşımı destekler.
- Dava dilekçesindeki kabul belirleyici olabilir: Şirketin müşterilerle sanal para alım satımı yaptığını dilekçesinde açıkça yazması, Danıştay’ın faaliyetin niteliğini belirlemesinde dayanaklardan biri olmuştur.
- “Benzer iş yeri” kapısı her faaliyete açık değildir: Yönetmeliğin 9. maddesi yeni faaliyetler için esneklik sağlasa da çoğunluk, kripto alım satımı için benzer bir iş yeri bulunmadığını kabul etmiştir.
- Sonuç kesin değildir: Karar bir bozma kararıdır; dosya yeniden karar verilmek üzere bölge idare mahkemesine gönderilmiştir ve karar oyçokluğuyla verilmiştir.
Fiziki iş yerinde yürütülen izinsiz döviz alım satımına ilişkin farklı bir idari yaptırım örneği için izinsiz döviz alım satımında iş yeri mühürleme yazısına, ruhsat iptali sürecindeki süre koşulu için ise iş yeri ruhsatı iptalinde 15 günlük süre yazısına bakılabilir.
❓ Sık sorulanlar
Bu karar kripto alım satım ofislerinin ruhsat alamayacağı anlamına mı geliyor?
Ruhsat başvurusunda yazılan faaliyet neden önemli?
Karşı oy neyi savundu?
Bozma kararından sonra dosyada ne olur?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında, diğer içtihatlar ise Emsal Kararlar arşivinde yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Danıştay 4. Dairesinin Adalet Bakanlığı içtihat sisteminde yayımlanan kararından derlenmiştir. Taraf adları kaynakta anonimdir. Karar oyçokluğuyla verilmiş bir bozma kararıdır; dosya yeniden karar verilmek üzere bölge idare mahkemesine gönderilmiştir ve nihai sonuç bu yargılamaya bağlıdır. 7518 sayılı Kanun’a ilişkin açıklamalar, kararın konusu olmayıp bilgi amacıyla eklenmiştir. Farklı olgulara sahip dosyalarda farklı sonuçlara ulaşılabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
