İşyeri açma ve çalışma ruhsatı olan bir işletmede denetim sırasında eksiklik tespit edildiğinde, idarenin ruhsatı hemen iptal edemeyeceği, önce bir defaya mahsus 15 günlük süre vermesi gerektiği bilinen bir kuraldır. Peki işyerinin bulunduğu yapı hakkında imar mevzuatına aykırılık nedeniyle yıkım kararı alınmış ve bu karar yargı denetiminden geçerek kesinleşmişse, aynı süre yine de verilmek zorunda mıdır? Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, bir akaryakıt istasyonu içinde faaliyet gösteren yiyecek satış noktasına ilişkin uyuşmazlıkta bu soruyu, bölge idare mahkemesinin ısrar kararını bozarak cevaplamıştır.
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 08/01/2026 tarihli ve E.2025/2451, K.2026/57 sayılı kararıyla, 15 günlük süre verilmeden yapılan ruhsat iptali ve işyeri kapatma işlemlerini hukuka aykırı bulan ısrar kararını oyçokluğuyla bozmuştur. Kurula göre süre verilmesinde hukuki yarar bulunmayan hâllerde ruhsat, süre verilmeden de iptal edilebilir.
⛽ Akaryakıt istasyonundaki yiyecek satış noktası
Davacı şirket, Ankara’nın Çankaya ilçesinde bir akaryakıt istasyonunun içinde “hamburger satışı” faaliyet konulu bir işyeri işletmektedir. İşyerinin belediyeden alınmış işyeri açma ve çalışma ruhsatı bulunmaktadır. Karar metninden şirketin yapının maliki değil, kiracı konumunda olduğu anlaşılmaktadır.
Belediyenin İmar ve Şehircilik Müdürlüğü ekipleri 11/08/2021 tarihinde istasyonda denetim yapmış, vaziyet planına ve mimari projeye aykırı yapılar tespit ederek yapı tatil tutanağı düzenlemiştir. Yapı mühürlenmiş, 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 32. maddesi uyarınca ruhsata uygun hâle getirilmesi için bir aylık süre verilmiştir. Bu sürede aykırılıklar giderilmeyince Belediye Encümeni 12/10/2021 tarihinde imara aykırı kısımların yıkılmasına karar vermiştir; bu karar hamburger satış noktasını da kapsamaktadır.
İdare 06/01/2022 tarihinde yeniden inceleme yapmış, aykırılıkların hâlâ giderilmediğini ve yıkım sürecinin devam ettiğini tespit etmiştir. Bunun üzerine işyerinin ruhsat şartlarını yitirdiği gerekçesiyle 02/03/2022 tarihli Başkanlık Oluru ile ruhsat iptal edilmiş, bu Olur’a dayanılarak Belediye Encümeni işyerinin kapatılmasına karar vermiştir. Şirket, her iki işlemin iptali istemiyle dava açmıştır.
🏛️ Dört aşamalı yargılama
| Aşama | Sonuç | Gerekçenin özü |
|---|---|---|
| İdare mahkemesi | Ret | Yıkım kararına karşı açılan dava reddedilmiştir; yapı tatil tutanağıyla verilen sürede aykırılıklar giderilmemiştir. |
| Bölge idare mahkemesi | Kaldırma ve iptal | Yönetmeliğin 13. maddesindeki 15 günlük süre, eksiklikler açıkça belirlenerek verilmemiştir. |
| Danıştay 4. Daire (04/02/2025, E.2024/605, K.2025/744) | Bozma | Yıkım kararı kesinleşmiştir; 15 günlük süreyle amaçlanan uygun hâle getirme bu olayda mümkün değildir. |
| Bölge idare mahkemesi | Israr | Yapı malikine verilen imar süresi, kiracı ruhsat sahibine verilecek 15 günlük sürenin yerine geçmez. |
Israr kararında ayrıca, işlemlerin tesis edildiği tarihte yıkım kararının dava konusu olduğu, bu davanın sonradan reddedilerek kesinleşmesinin işlem tarihindeki hukuki durumu etkilemeyeceği belirtilmiştir. Davalı belediye ısrar kararını temyiz etmiş; projeye aykırılık değil imara aykırılık bulunduğunu, 15 günlük sürenin giderilebilir noksanlıklar için öngörüldüğünü ileri sürmüştür. Danıştay Tetkik Hâkimi temyiz isteminin reddi ile ısrar kararının onanması yönünde görüş bildirmiştir.
📜 İki ayrı süre: 3194 ve 3572 sayılı Kanunlar
Uyuşmazlığın düğüm noktası, iki farklı mevzuatın öngördüğü iki farklı sürenin ilişkisidir:
- İmar Kanunu m.32: Ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapıda yapı mühürlenir, yapı tatil zaptı yapı yerine asılarak yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. Yapı sahibi en çok bir ay içinde yapıyı ruhsata uygun hâle getirmezse ruhsat iptal edilir ve yapı encümen kararıyla yıktırılır.
- 3572 sayılı Kanun m.4 ve m.6/2: Ruhsat verilmesinde imar ve kat mülkiyeti düzenlemelerine aykırı davranmamak genel kriterler arasındadır. Ruhsattan sonra yapılan denetimlerde bu kriterlere aykırılık tespit edilirse ruhsat iptal edilerek işyeri kapatılır.
- Yönetmelik m.13: İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik’e göre ruhsat sonrası denetimlerde mevzuata uygun olmayan unsur ve noksanlık tespit edilirse, işyerine bunları gidermesi için bir defaya mahsus 15 günlük süre verilir; süre içinde giderilmezse ruhsat iptal edilir.
Bölge idare mahkemesine göre bu iki süre birbirinin yerine geçemez: imar süresi yapı malikine, 15 günlük süre ise ruhsat sahibine yöneliktir. Davalı idareye göre ise işyerinin kendisi yıkılacak bir yapının parçası olduğundan giderilebilecek bir noksanlıktan söz edilemez.
🔎 Kurulun gerekçesi: hukuki yarar ölçütü
İdari Dava Daireleri Kurulu, mevzuat hükümlerini birlikte değerlendirerek şu ilkeye ulaşmıştır: yönetmelik, eksikliklerin giderilmesi için bir defaya mahsus 15 günlük süre verilmesini ve bu süre sonunda ruhsatın iptalini kurala bağlamıştır; ancak süre verilmesinde hukuki bir yararın bulunmadığı hâllerde idare, süre vermeden de ruhsatı iptal edebilir.
Kurul, bu ilkeyi somut olaya uygularken şu olguları birlikte dikkate almıştır:
- Yapının imara aykırılığı 11/08/2021 tarihli yapı tatil zaptıyla tespit edilmiş, yapı mühürlenmiştir.
- İmar Kanunu’nun 32. maddesi uyarınca bir aylık süre verilmiş, bu sürede aykırılıklar giderilmemiştir.
- 12/10/2021 tarihli yıkım kararına karşı açılan iptal davası reddedilmiş, istinaf başvurusu da kesin olarak reddedilmiştir.
- 06/01/2022 tarihli inceleme itibarıyla da aykırılıklar giderilmemiştir.
Bu tablo karşısında Kurul, imar mevzuatına aykırılığı yargı kararıyla ortaya konulan işyeri için 15 günlük süre verilmesinin bir anlamı bulunmadığını, dolayısıyla ruhsat iptali ve kapatma işlemlerinde hukuka aykırılık olmadığını belirtmiştir. Israr kararı bozulmuş, dosya yeniden karar verilmek üzere bölge idare mahkemesine gönderilmiştir. Karar kesin niteliktedir.
🗳️ Karşı oy ve ısrar kararındaki görüş
Karar oyçokluğuyla verilmiştir. Karşı oy yazısında, ısrar kararının usul ve hukuka uygun olduğu, temyiz nedenlerinin bozmayı gerektirmediği ve ısrar kararının onanması gerektiği belirtilmiştir. Karşı oy kısa olmakla birlikte, Tetkik Hâkiminin düşüncesiyle aynı doğrultudadır.
Israr kararında savunulan görüşün iki dayanağı dikkat çekicidir. Birincisi, imar mevzuatındaki sürenin muhatabı yapı maliki iken yönetmelikteki sürenin muhatabı ruhsat sahibidir; mahkemeye göre birine verilen süre diğerinin yerine geçmez. İkincisi, işlemin hukuka uygunluğu kural olarak tesis edildiği tarihteki duruma göre denetlenir; işlem tarihinde yıkım kararı henüz dava konusudur. Kurul çoğunluğu ise sonradan kesinleşen ret kararını ve aykırılıkların süregelen varlığını, sürenin amacına ulaşamayacağını gösteren olgular olarak değerlendirmiştir.
💡 Kararın işletmeler bakımından anlamı
Karar, işyeri ruhsatı ile yapının imar durumu arasındaki bağı belirgin biçimde ortaya koymaktadır. Kurul çoğunluğunun yaklaşımına göre:
- Yönetmelikteki 15 günlük süre bir usul güvencesidir, ancak amacı eksikliklerin giderilmesine imkân tanımaktır; bu amaç gerçekleşemiyorsa süre verilmemesi işlemi tek başına sakatlamamaktadır.
- Yapı hakkında kesinleşmiş bir yıkım kararı bulunması ve aykırılıkların giderilmemesi, sürenin amaca ulaşamayacağını gösteren olgular olarak kabul edilmektedir.
- İşletmecinin kiracı olması, yapıya ilişkin imar aykırılığının ruhsata etkisini ortadan kaldırmamaktadır.
Karar, yalnızca kesinleşmiş yıkım kararı ve giderilmeyen imar aykırılığının birlikte bulunduğu bir olaya ilişkindir; giderilebilir nitelikteki noksanlıklarda 15 günlük sürenin verilmesi kuralı yürürlüktedir. İmar aykırılığının yapıyı sonradan satın alan kişiye etkisini inceleyen bir Danıştay kararı için satın alınan evde imar cezası yazısına, mühürleme işlemlerinde görevli yargı yerine ilişkin değerlendirme için işyeri mühürlemede görevli yargı yazısına bakılabilir.
🙋 Sık sorulanlar
15 günlük süre hangi düzenlemede yer alıyor?
Süre, 3572 sayılı Kanun’a dayanılarak çıkarılan İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik’in 13. maddesinde düzenlenmiştir. Ruhsat sonrası denetimde tespit edilen noksanlıkların giderilmesi için bir defaya mahsus verilir; giderilmezse ruhsat iptal edilerek işyeri kapatılır.
Kurul 15 günlük süreyi tamamen ortadan mı kaldırdı?
Hayır. Kurul, sürenin kurala bağlandığını kabul etmiş; yalnızca süre verilmesinde hukuki yarar bulunmayan hâllerde ruhsatın süre verilmeden iptal edilebileceğini belirtmiştir. Somut olayda bu sonuca, kesinleşen yıkım kararı ve giderilmeyen imar aykırılıkları nedeniyle ulaşılmıştır.
Bölge idare mahkemesi neden farklı düşündü?
Bölge idare mahkemesine göre İmar Kanunu’nun 32. maddesindeki bir aylık süre yapı malikine yöneliktir ve kiracı konumundaki ruhsat sahibine verilmesi gereken 15 günlük sürenin yerine geçemez. Ayrıca işlem tarihinde yıkım kararı henüz kesinleşmemiştir.
Kararın ardından dosya nereye gönderildi?
Israr kararı bozulduğundan dosya, yeniden bir karar verilmek üzere ilgili bölge idare mahkemesi idari dava dairesine gönderilmiştir. Kurul kararı kesin olarak ve oyçokluğuyla verilmiştir.
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim sayfasında ulaşım bilgileri, Emsal Kararlar arşivinde ise serinin diğer yazıları yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; özet, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun Bedesten üzerinde yayımlanan kararından derlenmiştir. Değerlendirme, hakkında kesinleşmiş yıkım kararı bulunan bir yapıdaki işyerinin ruhsat iptaline ilişkindir; giderilebilir nitelikteki eksikliklerde veya farklı olgularda sonuç değişebilir. Yazı kullanılarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
