Bir araç satışında karşılığında alınan çekin keşide yeri boş bırakılmışsa ve satıcı bedelini hiç tahsil edememişse, ortada bir dolandırılma vakıası bulunduğu genellikle tartışılmaz; asıl soru, bu tek eylemin kaç kez yargılanabileceğidir. Ceza muhakemesinin temel güvencelerinden biri olan mükerrer yargılama yasağı (ne bis in idem), aynı fiil nedeniyle aynı kişinin ikinci kez yargılanmasını ve cezalandırılmasını engeller. Yargıtay 11. Ceza Dairesi’nin 23.09.2025 tarihli, 2025/3359 E. ve 2025/11935 K. sayılı kararı, tek bir araç alım satımı için iki ayrı iddianame düzenlenip iki farklı ağır ceza mahkemesinde iki mahkûmiyet kurulmasının nasıl fark edildiğini ve nasıl giderildiğini göstermektedir.
Kararı ayırt edici kılan husus, hatanın olağan temyiz aşamasında değil, Dairenin kendi onama ilamından sonra Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının CMK 308 itirazıyla ortaya çıkarılması ve Dairenin iki yıl önce verdiği onama kararını kaldırarak hükmü bozmasıdır. Dolandırılma iddiasının kendisi tartışmalı değildir; tartışmalı olan, kesinleşmiş bir hükmün varlığına rağmen ikinci hükmün ayakta tutulmuş olmasıdır.
🚗 Araç Satışı, Keşide Yeri Boş Çek ve Dolandırılma İddiası
Sanık, katılana ait bir aracı satın almış ve bedel olarak katılana 10.12.2014 keşide tarihli, keşide yeri yazılı olmayan bir çek vermiştir. Karar metnindeki tespite göre eylem, katılanın “evrakta sahtecilik yapılarak aracın alım satımı sırasında dolandırılması” biçiminde nitelendirilmiş; sanık hakkında nitelikli dolandırıcılık ve belgede sahtecilik suçlamalarıyla kamu davası açılmıştır.
İddianamede suç vasfı “resmi belgede sahtecilik” olarak gösterilmiş, ancak her iki mahkeme de sanığı özel belgede sahtecilik suçundan cezalandırmıştır. Bu vasıf farkı yazının konusu değildir; Daire için belirleyici olan, iki mahkemenin de aynı suçlardan mahkûmiyet kurmuş olmasıdır. Dolandırılma iddiasıyla açılan tapu iptali davasında kesin hüküm etkisine ilişkin yazıda hukuk yargılaması yönünden incelenen “aynı uyuşmazlığın ikinci kez yargılanamaması” ilkesi, burada ceza yargılamasındaki karşılığıyla gündeme gelmektedir.
⚖️ İki İddianame, İki Mahkeme, İki Mahkûmiyet: Dosyanın Seyri
Aynı eylem hakkında iki ayrı soruşturma dosyası yürütülmüş ve bunlar birbirinden habersiz biçimde kovuşturmaya dönüşmüştür. Kararda aktarılan süreç kronolojik olarak şöyledir:
- Birinci iddianame (12.12.2014): Bursa Cumhuriyet Başsavcılığı, nitelikli dolandırıcılık ve resmi belgede sahtecilik suçlarından kamu davası açmıştır. Dava Bursa 3. Ağır Ceza Mahkemesi’nde görülmüştür.
- İkinci iddianame (16.03.2015): Aynı eylem nedeniyle aynı Başsavcılık ikinci bir iddianame düzenlemiş; bu dava Bursa 1. Ağır Ceza Mahkemesi’ne gitmiştir.
- Bursa 3. Ağır Ceza Mahkemesi kararı (16.11.2015, 2015/132 E. – 2015/456 K.): Sanık, özel belgede sahtecilik ve nitelikli dolandırıcılık suçlarından mahkûm edilmiştir. Hüküm temyiz edilmiştir.
- Bursa 1. Ağır Ceza Mahkemesi kararı (29.12.2016): Aynı suçlardan mahkûmiyet kurulmuş; hüküm istinaf incelemesi sonucunda 23.02.2017 tarihinde kesinleşmiştir.
- Yargıtay 11. Ceza Dairesi onaması (08.11.2023, 2021/31090 E. – 2023/8110 K.): Bursa 3. Ağır Ceza Mahkemesi’nin hükmü temyiz incelemesinde onanmış ve bu tarihte kesinleşmiştir.
- Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itirazı (09.07.2025, KD-2025/3314): Başsavcılık, her iki mahkeme kararının aynı konuya ilişkin olduğunu, sanığın mükerrer mahkûmiyetine karar verildiğini ve kesinleşme tarihi daha sonra olan Bursa 3. Ağır Ceza Mahkemesi dosyasının mükerrer olduğunu belirterek onama ilamının kaldırılmasını ve hükmün bozulmasını istemiştir.
- Daire kararı (23.09.2025, 2025/3359 E. – 2025/11935 K.): İtiraz kabul edilmiş, onama ilamı kaldırılmış ve hüküm oy birliğiyle bozulmuştur.
Dikkat çekici olan sıralamadır: İkinci iddianameyle açılan dava (Bursa 1. Ağır Ceza Mahkemesi) istinaf yoluyla daha erken, 2017’de kesinleşmiş; birinci iddianameyle açılan dava (Bursa 3. Ağır Ceza Mahkemesi) ise temyiz aşaması uzun sürdüğünden ancak 2023’te kesinleşmiştir. Daire, mükerrer dosyayı iddianame tarihine göre değil, kesinleşme tarihine göre belirlemiş ve daha sonra kesinleşen hükmü bozmuştur. Tebliğname görüşü onama yönünde olduğundan bozma, tebliğnameye aykırı olarak verilmiştir.
🔒 CMK 223/7: Aynı Fiil, Aynı Sanık ve Davanın Reddi
Kararın hukuki dayanağı 5271 sayılı CMK’nın 223. maddesinin yedinci fıkrasıdır: “Aynı fiil nedeniyle, aynı sanık için önceden verilmiş bir hüküm veya açılmış bir dava varsa davanın reddine karar verilir.” Bu hüküm, mükerrer yargılama yasağının kovuşturma aşamasındaki usulî sonucunu düzenler. Davanın reddi, CMK 223/1’e göre beraat, mahkûmiyet ve düşme gibi bir hüküm türüdür; mahkeme, önceki hükmü veya derdest davayı fark ettiğinde esasa girmeksizin bu kararı vermek zorundadır.
Daire, somut olayda maddenin uygulanma koşullarını şu şekilde tespit etmiştir:
- Fiil aynıdır: Her iki dosya, aynı araç satışı sırasında aynı çekin verilmesi eylemine ilişkindir. Kararda “her iki dosyadaki eylemlerin aynı olduğu” açıkça belirtilmiştir.
- Sanık aynıdır: İki mahkûmiyet de aynı kişi hakkında kurulmuştur.
- Suç vasıfları aynıdır: Her iki mahkeme de TCK 158 kapsamındaki nitelikli dolandırıcılık ve TCK 207 kapsamındaki özel belgede sahtecilik suçlarından ceza vermiştir; sahte belge düzenleyip kullanan kişi TCK 207/1 uyarınca bir yıldan üç yıla kadar hapisle cezalandırılır.
- Önceden verilmiş hüküm vardır: Bursa 1. Ağır Ceza Mahkemesi’nin hükmü 23.02.2017’de kesinleşmiştir; bu tarih, diğer dosyanın kesinleştiği 08.11.2023’ten öncedir.
- Sonuç: Aynı suça ilişkin iki kez cezaya hükmedildiğinden, kesinleşme tarihi daha sonra olan Bursa 3. Ağır Ceza Mahkemesi’ndeki davanın CMK 223/7 uyarınca reddine karar verilmesi gerekirken bunun gözetilmemesi hukuka aykırı bulunmuştur.
Kararın öğretici yanı, mükerrer davanın yalnızca ilk derece mahkemesinin değil, temyiz merciinin de gözden kaçırabildiğini göstermesidir. Dairenin 2023 tarihli onaması, diğer hükmün altı yıldır kesin olduğu bir dosyada verilmiştir; bu hatanın giderilmesi için geriye yalnızca olağanüstü bir yol kalmıştır.
🔁 CMK 308: Onama İlamı Nasıl Kaldırıldı?
Yargıtay ceza dairesinin onama kararıyla kesinleşen bir hükme karşı taraflar için olağan kanun yolu kalmaz. Bu noktada devreye giren mekanizma, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının CMK 308‘deki itiraz yetkisidir. Maddeye göre Başsavcı, Yargıtay ceza dairelerinin kararlarına karşı re’sen veya istem üzerine Ceza Genel Kuruluna itiraz edebilir; sanığın lehine itirazda süre aranmaz. Somut olayda itiraz, onama kararından yaklaşık yirmi ay sonra, 09.07.2025 tarihinde yapılmış ve süre engeline takılmamıştır.
Maddenin ikinci ve üçüncü fıkraları uyarınca itiraz üzerine dosya önce kararına itiraz edilen daireye gönderilir; daire itirazı yerinde görürse kararını kendisi düzeltir, görmezse dosyayı Ceza Genel Kuruluna yollar. Bu dosyada 11. Ceza Dairesi itirazı yerinde görmüş ve üç aşamalı bir karar vermiştir: itirazın kabulü, 08.11.2023 tarihli onama ilamının CMK 308/2 gereği kaldırılması ve sanık müdafiinin temyiz isteğinin yerinde görülerek hükmün 1412 sayılı Kanun’un 321/1. maddesi gereği bozulması. Hükmün 2015 tarihli olması nedeniyle temyiz incelemesinde mülga 1412 sayılı CMUK’un temyiz hükümleri uygulanmıştır.
CMK 308 itirazının işleyişi, 4. Ceza Dairesi’nin onama sonrası bozma kararına ilişkin yazıda ayrı bir olay üzerinden anlatılmıştı; bu karar aynı usulü, dava şartı niteliğindeki mükerrer yargılama yasağının ihlalini düzeltmek için kullanmaktadır.
🆕 Kararın Pratik Sonuçları ve 2026 Mevzuat Notu
Karar, aynı eylem hakkında birden fazla soruşturma veya kovuşturma yürütüldüğü durumlar için şu çerçeveyi ortaya koymaktadır:
- Mükerrer davada ölçüt kesinleşme tarihidir: Hangi hükmün ayakta kalacağı, iddianamenin veya kararın tarihine göre değil, hangi hükmün önce kesinleştiğine göre belirlenmiştir. Daha sonra kesinleşen hüküm bozulmuştur.
- Onama, mükerrer yargılamayı meşrulaştırmaz: Yargıtay onamasıyla kesinleşmiş bir hüküm dahi CMK 223/7’ye aykırılık taşıyorsa CMK 308 itirazıyla kaldırılabilir.
- Lehe itirazda süre yoktur: Onama kararından yirmi ay sonra yapılan itiraz incelenmiş ve kabul edilmiştir.
- Tebliğname bağlayıcı değildir: Tebliğnamedeki onama görüşüne rağmen Daire, itirazı kabul ederek bozma kararı vermiştir.
- Dolandırıcılık ve sahtecilik yönünden maddi olgu değişmemiştir: Bozma, eylemin suç olup olmadığına değil, aynı suçun iki kez cezalandırılamayacağına ilişkindir; ilk kesinleşen mahkûmiyet karardan etkilenmemektedir.
Mevzuat notu: CMK 308/1, 16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanun’la değiştirilmiştir. Güncel metne göre Başsavcı, dosyanın kendisine teslim edildiği tarihten itibaren üç ay içinde itiraz edebilmekte; sanık lehine itirazda süre aranmaması kuralı korunmaktadır. Maddeye eklenen dördüncü fıkra, itiraz isteminin sanık ve adına kanun yoluna başvurabilecekler ile katılan ve suçtan zarar görenler tarafından yapılabileceğini düzenlemektedir. İncelenen karar değişiklikten önce verilmiş olsa da lehe itirazın süresizliği bakımından güncel metinle aynı sonucu vermektedir.
Bu karara konu türden bir uyuşmazlık hakkında detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. Ceza yargılamasına ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar bölümünde yer almaktadır.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Araç satışında çekle dolandırılma iddiası için iki ayrı dava açılırsa ne olur?
CMK 223/7’ye göre aynı fiil nedeniyle aynı sanık hakkında önceden verilmiş bir hüküm veya açılmış bir dava varsa mahkeme davanın reddine karar verir. İncelenen kararda aynı araç satışı ve aynı çek için iki ayrı iddianame düzenlenmiş, iki mahkûmiyet kurulmuş; Yargıtay 11. Ceza Dairesi daha sonra kesinleşen hükmü mükerrer dava niteliğinde görerek bozmuştur.
Yargıtay’ın onadığı bir hüküm sonradan bozulabilir mi?
Evet. CMK 308 uyarınca Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ceza dairelerinin kararlarına itiraz edebilir; dosya önce kararı veren daireye gider ve daire itirazı yerinde görürse kararını kendisi düzeltir. Bu kararda Daire, 08.11.2023 tarihli onama ilamını kaldırmış ve hükmü oy birliğiyle bozmuştur.
İki mahkûmiyetten hangisi mükerrer sayılır?
Karara göre ölçüt kesinleşme tarihidir. Bursa 1. Ağır Ceza Mahkemesi’nin hükmü 23.02.2017’de, Bursa 3. Ağır Ceza Mahkemesi’nin hükmü 08.11.2023’te kesinleştiğinden, daha sonra kesinleşen ikinci hüküm mükerrer dava sayılmış ve bozulmuştur; ikinci iddianamenin daha geç tarihli olması sonucu değiştirmemiştir.
Bozma kararı, dolandırıcılık suçunun işlenmediği anlamına mı gelir?
Hayır. Bozma, eylemin suç oluşturup oluşturmadığına değil, aynı fiilin iki kez cezalandırılamayacağına ilişkindir; 2017’de kesinleşen ilk mahkûmiyet bu karardan etkilenmemektedir. Her dosya kendi koşullarıyla değerlendirilir. Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu yazıda yer alan bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır; karar özeti ilgili Yargıtay kararının yayımlanmış metninden aktarılmıştır ve her ceza dosyası kendi delilleri ve usul koşullarıyla değerlendirilir. Yazı kullanılarak yapılan başvuru, talep ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
