Yoksulluk nafakası, boşanma davasının en çok tartışılan sonuçlarından biridir; ancak bu nafakanın kime, hangi koşulla bağlanacağı, kusur belirlemesinden bağımsız düşünülemez. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 26.12.2022 tarihli, 2022/8070 E. ve 2022/10754 K. sayılı kararı, tam da bu bağ üzerinden bir usul sorununu çözmektedir: cevap süresi geçtikten sonra açılan karşı boşanma davası, yalnızca süresinde açılmadığı için devre dışı bırakılabilir mi? Daire’nin yanıtı, yoksulluk nafakası, maddî ve manevî tazminat ve velâyet gibi taleplerin sağlıklı biçimde değerlendirilebilmesi için karşılıklı boşanma davalarının birlikte görülmesi gerektiği yönündedir. Yoksulluk nafakası araması ile bu karara ulaşan okuyucular için kararın önemi, nafaka talebinin akıbetinin çoğu zaman davanın esasına girilmeden, usul aşamasında belirlenebildiğini göstermesidir.
- Karşılıklı boşanma davaları ve kusur belirlemesi
- İstinaf mahkemesi: “ortada karşı dava yok”
- Ziynet alacağı: kesinlik sınırı ve temyizin reddi
- Yargıtay’ın bozma gerekçesi: HMK 133 ve boşanma davalarının birlikte görülmesi
- Yoksulluk nafakası neden bu karara bağlı?
- HMK 362’deki 2026 değişikliği ve kararın pratik sonuçları
- Sıkça sorulan sorular
🏛️ Karşılıklı Boşanma Davaları ve Kusur Belirlemesi
Dosyada erkek eş tarafından açılan boşanma davasına karşı kadın eş de boşanma talebinde bulunmuş; ayrıca kadının ziynet alacağı talebi de yargılama konusu olmuştur. İlk derece mahkemesi, yapılan yargılama sonunda kadını tam kusurlu kabul etmiş; kadının boşanma davasını reddedip erkeğin boşanma davasını kabul ederek tarafların boşanmalarına ve boşanmanın fer’îlerine hükmetmiştir.
Bu karar, erkek tarafından tazminat miktarları ve velâyet yönünden; kadın tarafından ise her iki boşanma davası yönünden istinaf edilmiştir. Kadının istinaf talebi, esasen kusur belirlemesine ve kendi boşanma davasının reddine yöneliktir. Tam kusurlu sayılan eşin yoksulluk nafakası ve tazminat isteyemeyeceği düşünüldüğünde, kusur belirlemesinin fer’îler üzerindeki belirleyici etkisi anlaşılır.
📄 İstinaf Mahkemesi: “Ortada Karşı Dava Yok”
Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 2. Hukuk Dairesi, tarafların istinaf başvurularını kısmen kabul etmiş; ancak kusur tartışmasına girmek yerine bir usul tespiti yapmıştır. Bölge adliye mahkemesine göre kadın tarafından uygun şekilde düzenlenmiş, başvuru ve maktu harcı yatırılmış bir boşanma talepli karşı dava dilekçesi bulunmamaktadır; 05.07.2019 havale tarihli dilekçe cevap dilekçesi mahiyetindedir. Kadın vekilinin cevaba cevap dilekçesindeki ibareler ve kadının adlî yardım talebinin kabul edilmiş olması da bu talebi karşı dava hâline getirmez.
Bu gerekçeyle bölge adliye mahkemesi, ilk derece mahkemesi hükmünün asıl ve karşı davaya yönelik kısımlarını kaldırmış, esas hakkında yeniden hüküm kurarak erkeğin davasının reddine karar vermiştir. Sonuç, her iki taraf için de beklenmedik olmuştur: ilk derecede boşanmayı elde eden erkek davasını kaybetmiş; kadının boşanma talebi ise hiç var olmamış gibi değerlendirilmiştir.
Karar, erkek tarafından boşanma davasının reddi ve ziynet alacağı yönünden; kadın tarafından ise boşanma ve ziynet alacağı talepleri yönünden temyiz edilmiştir.
💍 Ziynet Alacağı: Kesinlik Sınırı ve Temyizin Reddi
Yargıtay, kararı iki bölümde incelemiştir. İlk bölüm ziynet alacağına ilişkindir. 6100 sayılı HMK’nın 362. maddesi uyarınca miktar veya değeri belirli bir parasal sınırı geçmeyen davalara ilişkin bölge adliye mahkemesi kararları temyiz edilemez; bu sınır, HMK’ya 6763 sayılı Kanun ile eklenen ek madde 1 gereğince Vergi Usul Kanunu’nun mükerrer 298. maddesine göre her yıl yeniden değerleme oranında artırılmaktadır. Daire, karar tarihi itibarıyla kesinlik sınırının 107.090,00 TL olduğunu belirtmiş; temyize konu ziynet alacağı miktarının bu sınırı aşmadığını tespit ederek ziynet alacağı hakkındaki kararın kesin olduğuna ve tarafların bu yöne ilişkin temyiz dilekçelerinin reddine karar vermiştir.
Bu bölüm, ziynet alacağı talebinin boşanma davasıyla birlikte görülse bile temyiz edilebilirlik bakımından kendi değeri üzerinden ayrıca değerlendirildiğini göstermektedir. Ziynet alacağının esasına ilişkin ispat ve kusur tartışmaları için serimizdeki ziynet alacağında ispat ve kusur kararı tamamlayıcı bir okumadır.
🧩 Yargıtay’ın Bozma Gerekçesi: HMK 133 ve Boşanma Davalarının Birlikte Görülmesi
Kararın asıl ağırlığı ikinci bölümdedir. Daire, ilk derece mahkemesince kadının adlî yardım talebinin kabul edildiğini ve kadın vekilinin sunduğu 10.09.2019 tarihli dilekçenin karşı dava dilekçesi niteliğinde olduğunu tespit etmiştir. Ardından kuralı ve istisnasını ortaya koymuştur:
- Kural (HMK 133): Karşı dava, cevap dilekçesiyle veya esasa cevap süresi içinde ayrı bir dilekçeyle açılır; süresinden sonra açılan karşı davanın ayrılmasına karar verilir.
- Boşanma davalarındaki özellik: Tarafların kusurlarının belirlenmesi, boşanmanın fer’îsi niteliğindeki maddî ve manevî tazminat (TMK 174/1-2), yoksulluk nafakası (TMK 175) ve velâyet gibi taleplerin sağlıklı biçimde değerlendirilip isabetli karar verilebilmesi, bir kısım taleplerin incelenmez hâle gelmemesi için boşanma konusunda birden çok dava varsa bunların birlikte görülmesi hem adaletli bir karar hem de usul ekonomisi bakımından gereklidir.
- Ayırmanın anlamsızlığı: Süresinde açılmayan karşı boşanma davasının ayrılmasına karar verilse bile HMK 166/1 uyarınca tekrar birleştirilmesine karar verilmesi gerekeceğinden, davanın ayrılmasında usul ekonomisi ilkesi gereğince bir yarar bulunmamaktadır.
Bu gerekçeyle Daire, süresinde açılmamış olsa bile ilk derece mahkemesinin karşı boşanma davası hakkında tesis ettiği hükme yönelik kadının istinaf talebinin esasının incelenmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesini doğru bulmamış ve hükmü bozmuştur. Bozma sebebine göre kadının diğer temyiz itirazları ile erkeğin temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine yer olmadığına, dosyanın ilgili bölge adliye mahkemesine gönderilmesine 26.12.2022 tarihinde oy birliğiyle karar verilmiştir.
Kararın çizgisi nettir: karşı dava dilekçesinin şeklî eksiklikleri ya da süresinden sonra sunulmuş olması, boşanma davasında karşı tarafın boşanma talebini yok saymanın gerekçesi yapılamaz. Bölge adliye mahkemesinin yapması gereken, kadının karşı davasını da kapsayacak biçimde kusur ve fer’îleri esastan incelemektir.
💡 Yoksulluk Nafakası Neden Bu Karara Bağlı?
4721 sayılı TMK’nın 175. maddesine göre boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan malî gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir; nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz. Bu düzenleme, yoksulluk nafakasını doğrudan kusur belirlemesine bağlamaktadır. Kusur belirlemesi ise karşılıklı boşanma davalarında her iki tarafın iddia ve delillerinin aynı yargılamada tartılmasıyla yapılır.
Somut olayda ilk derece mahkemesi kadını tam kusurlu saymıştır; bu tespit değişmedikçe kadının yoksulluk nafakası ve tazminat talepleri gündeme gelemez. Bölge adliye mahkemesinin kadının karşı davasını yok sayması ise kusur dengesinin yalnızca erkeğin davası üzerinden kurulması sonucunu doğurmuş, kadının kendi vakıalarına dayalı kusur iddiaları ve buna bağlı fer’î talepleri incelenmez hâle gelmiştir. Yargıtay’ın “bir kısım taleplerin incelenmez hâle gelmemesi” vurgusu tam olarak bu noktaya işaret etmektedir: yoksulluk nafakası gibi bir talep, karşı davanın esasa alınmasıyla ancak değerlendirilebilir duruma gelir.
Yoksulluk nafakasının koşulları, süresi ve kaldırılması hakkında sitemizdeki yoksulluk nafakası yazısı ile çekişmeli boşanma sürecinin genel işleyişini anlatan çekişmeli boşanma davası yazısına bakılabilir.
🆕 HMK 362’deki 2026 Değişikliği ve Kararın Pratik Sonuçları
Kararın ziynet alacağına ilişkin bölümünde uygulanan HMK 362, karar tarihinden sonra değişikliğe uğramıştır. 16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanun ile maddeye eklenen üçüncü fıkra, bölge adliye mahkemesinin istinaf başvurusunu kısmen veya tamamen kabul ederek yeniden esas hakkında verdiği kararların temyiz edilebilirliğini, kabul veya ret edilen kısmın 341. maddenin ikinci fıkrasındaki parasal sınırı aşıp aşmamasına bağlamış; ilk derece kararı ile bölge adliye mahkemesi kararı arasındaki farkın bu sınırı geçmemesi ya da kararın yalnızca yargılama gideri veya vekâlet ücretine ilişkin olması hâllerinde temyiz yolunu kapatmıştır. Kesinlik sınırı her yıl yeniden değerleme oranında güncellendiğinden, kararda anılan 107.090,00 TL tutarı yalnızca 2022 yılı için geçerlidir.
Kararın uygulamaya yansıyan sonuçları şöyle özetlenebilir:
- Süresinde açılmayan karşı boşanma davası yok sayılamaz: HMK 133’teki ayırma kuralı, boşanma davalarında birlikte görülme zorunluluğu karşısında sonuç doğurmamaktadır.
- Kusur ve fer’îler tek yargılamada belirlenir: Yoksulluk nafakası, maddî ve manevî tazminat ve velâyet talepleri, her iki tarafın iddiaları birlikte tartılmadan sağlıklı biçimde karara bağlanamaz.
- Ziynet alacağı temyizde ayrı değerlendirilir: Boşanma davasıyla birlikte görülse de kesinlik sınırı ziynet talebinin kendi değeri üzerinden uygulanır.
Karşı boşanma davası, kusur belirlemesi ve yoksulluk nafakasına dair detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. Serideki diğer kararlar Emsal Kararlar bölümünde yer almaktadır.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Karşı boşanma davası süresinde açılmazsa yoksulluk nafakası talebi ne olur?
Bu kararda Yargıtay, süresinde açılmamış olsa bile karşı boşanma davasının esasının incelenmesi gerektiğini belirtmiştir. Yoksulluk nafakası TMK 175 uyarınca kusuru daha ağır olmayan tarafa bağlanabildiğinden, kusur belirlemesinin her iki davanın birlikte görülmesiyle yapılması gerektiği vurgulanmıştır; nafaka talebi bu değerlendirmenin sonucuna göre ele alınır.
Cevap dilekçesindeki boşanma talebi karşı dava sayılır mı?
Bölge adliye mahkemesi 05.07.2019 tarihli dilekçeyi cevap dilekçesi olarak nitelendirmiş ve adlî yardım kabulünün talebi karşı davaya dönüştürmeyeceğini söylemiştir. Yargıtay ise kadın vekilinin 10.09.2019 tarihli dilekçesinin karşı dava dilekçesi niteliğinde olduğunu tespit etmiş ve süre sorununun boşanma davalarında ayırma sonucu doğurmayacağını belirtmiştir.
Ziynet alacağı kararı neden temyiz edilemedi?
HMK 362 uyarınca karar tarihindeki kesinlik sınırı 107.090,00 TL idi ve temyize konu ziynet alacağı bu sınırın altında kaldığından karar kesin sayılmış, tarafların bu yöne ilişkin temyiz dilekçeleri reddedilmiştir. Sınır her yıl yeniden değerleme oranında güncellenmektedir.
Bu karar benzer karşı dava ve nafaka uyuşmazlıklarında aynı sonucu doğurur mu?
Yargıtay kararları benzer uyuşmazlıklarda yol göstericidir; ancak her dosya kendi dilekçeleri, süreleri ve delilleriyle değerlendirilir. Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu yazıda yer alan bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır; karar özeti ilgili Yargıtay kararının yayımlanmış metninden aktarılmıştır ve her somut olay kendi delilleriyle değerlendirilir. Yazı kullanılarak yapılan başvuru, talep ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
