Okuyucularımızın sorularını Av. Veli Savun yanıtlıyorSorularınızı Av. Veli Savun yanıtlıyorSoru sorun →
Bilişim ve KVKK HukukuEmsal Kararlar

Bağış Alındısında TC Kimlik No – Danıştay 10. D 2025/2125

Derneğe elden bağış yapan biri, karşılığında bir alındı belgesi alır. Bu belgenin üzerinde bağışçının adı soyadı ile birlikte T.C. kimlik numarasının da yazılması gerekir mi? Dernekler Yönetmeliği ekindeki örnek belge bu alanı içerir; ancak bazı dernek yöneticileri, bağışçıların kimlik numarasını istemenin kişisel verilerin korunması hakkıyla bağdaşmadığını düşünür. Ankara’daki bir derneğin yönetim kurulu başkanı, alındı belgelerine bağışçıların kimlik numarasını yazmadığı için idari para cezası alınca, cezanın dayanağı olan yönetmelik hükümlerinin iptali için doğrudan Danıştaya başvurdu. Danıştay 10. Dairesi, kimlik numarası alanının hem Dernekler Kanunu’na hem de 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’na uygun olduğuna hükmetti.

Danıştay 10. Dairesi, 21.04.2025 tarihli ve E.2021/7696, K.2025/2125 sayılı kararıyla, Dernekler Yönetmeliği ekindeki alındı belgesinde yer alan “T.C. Kimlik No” ibaresi ve buna bağlı hükümler yönünden davayı oy çokluğuyla reddetmiş; aynı belgedeki “Cep Tel / e-posta” ibaresine yönelik istemi ise süre aşımı nedeniyle oy birliğiyle reddetmiştir. Karar, ilk derece sıfatıyla verilmiş olup Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunda temyiz yolu açık bırakılmıştır.

Kısa özet: 05-08.11.2021 tarihlerinde yapılan denetimde, bir derneğin gelir tahsilinde kullandığı alındı belgelerine bağışçıların T.C. kimlik numaralarının yazılmadığı tespit edildi. Dernek yönetim kurulu başkanına 5253 sayılı Kanun’un 32/1-d maddesi uyarınca 1.730,00 TL idari para cezası verildi. Başkan, cezanın dayanağı olan Dernekler Yönetmeliğinin 42 ve 45. maddelerindeki ibarelerin ve Ek-17’deki kimlik numarası ile telefon/e-posta alanlarının iptalini istedi. Danıştay, kimlik numarasının işlenmesinin bağışlama sözleşmesiyle doğrudan ilgili olduğunu ve KVKK 5/2-c ile f bentlerine dayandığını kabul ederek davayı reddetti. Karşı oy, düzenlemenin kanuni dayanaktan yoksun olduğu görüşündedir.

🧾 Denetim, ceza ve dava

Karar metnine göre davacı, Ankara’da faaliyet gösteren bir hizmet derneğinin yönetim kurulu başkanıdır. Dernekte 05-08.11.2021 tarihleri arasında yapılan denetim sonucunda düzenlenen raporda, gelir tahsilinde kullanılan alındı belgelerinde Dernekler Yönetmeliğinin 45. maddesi ve Ek-17’deki şablon uyarınca doldurulması zorunlu olan “T.C. Kimlik Numarası” bölümünün boş bırakıldığı, ödenti veya bağışta bulunan gerçek kişilerin kimlik numaralarının yazılmadığı tespit edilmiştir.

Bunun üzerine Ankara Valiliği İl Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğü, 5253 sayılı Dernekler Kanunu’nun 32. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendi ile 33. maddesinin 2. fıkrası uyarınca, dernek yönetim kurulu başkanı sıfatıyla davacıya 1.730,00 TL idari para cezası vermiştir.

Davacı, 24.12.2021 tarihinde Danıştayda dava açarak cezanın dayanağı olan şu düzenleyici hükümlerin iptalini istemiştir:

  • Dernekler Yönetmeliği 42/1 ilk cümlesindeki “(EK-17)’de gösterilen biçim ve ebatta” ibaresi,
  • 42/2 ilk cümlesindeki “(EK-17)’de belirtilen bilgileri içermek koşuluyla” ibaresi,
  • 45. maddenin son fıkrasındaki “tüm bilgilerin eksiksiz doldurulması” ibaresi,
  • 09.07.2020 tarihli değişiklikle Ek-17’deki Dernek Gelirleri Alındı Belgesinde yer alan “T.C. Kimlik No” ve “Cep Tel / e-posta” ibareleri.

🔐 Dernek başkanının itirazları ve idarenin savunması

Davacıya göre kimlik numarası, cep telefonu ve e-posta adresi kişisel veridir; bunların alındı belgesine işlenmesini bir yönetmelikle zorunlu tutmak Anayasa’nın 13 ve 20. maddelerine, 6698 sayılı Kanun’a ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine aykırıdır. Ayrıca 2005 tarihli Yönetmelik, 2016’da yürürlüğe giren 6698 sayılı Kanun karşısında güncelliğini yitirmiştir; Kanun’da bağışçı verisinin kaydını zorunlu kılan bir hüküm de yoktur.

İdare ise alındı belgesindeki kimlik bilgisinin; derneklerin üyelerine, bağışçılarına ve denetim mercilerine karşı şeffaflığı, gelirlere yönelik suçların incelenebilmesi, aidat yükümlülüğünün takibi, bağışların vergi matrahından indirilebilmesi ve belgenin ispat gücü kazanabilmesi için gerekli olduğunu savunmuştur. İdareye göre derneğe yapılan bağış bir bağışlama sözleşmesidir ve KVKK 5. maddesi sözleşmenin taraflarına ait verilerin açık rıza aranmaksızın işlenmesine imkân verir.

⏳ Telefon ve e-posta alanı neden incelenmedi?

Daire önce usul yönünden bir ayrım yapmıştır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7/4 maddesine göre ilanı gereken düzenleyici işlemlere karşı dava süresi ilan tarihini izleyen günden başlar; ancak bu işlemler uygulandığında ilgililer düzenleyici işleme, uygulama işlemine ya da her ikisine birden dava açabilir.

Daireye göre bu imkân, ancak dava konusu düzenleyici hükmün ilgiliye fiilen uygulanmış olması hâlinde doğar. Davacıya verilen ceza yalnızca kimlik numarası alanının boş bırakılmasına dayanmaktadır; “Cep Tel / e-posta” alanı cezanın dayanağı değildir. Bu ibareyi getiren değişiklik 09.07.2020’de yayımlandığı için 60 günlük sürede dava açılması gerekirken dava 24.12.2021’de açılmıştır. Bu nedenle telefon ve e-posta alanına yönelik istem, esasına girilmeden süre aşımı nedeniyle reddedilmiştir.

⚖️ Kimlik numarası alanı: Dairenin gerekçesi

Esas yönünden Daire, değerlendirmesini üç adımda kurmuştur.

Birinci adım, yetki ve şekil: Dernekler Kanunu’nun 11. maddesi, dernek gelirlerinin alındı belgesiyle toplanacağını ve alındı belgelerinin şekli, bastırılması, onaylanması ve kullanılmasına ilişkin hususların yönetmelikte düzenleneceğini öngörür; 37. madde de bu yönetmeliği İçişleri Bakanlığının çıkaracağını belirtir. Daireye göre dava konusu hükümler, Kanun’un verdiği bu yetkiye dayanılarak ve yetki çerçevesinde kalınarak getirilmiştir.

İkinci adım, amaç ve sebep: Daire, derneklerin örgütlenme özgürlüğünün ve demokratik düzenin önemli bir parçası olduğunu, kanun koyucunun dernek gelirlerinin amaca uygun kullanılması ve gerçek dışı ya da yasa dışı işlemlere karışmaması için şeffaflık ve denetim kuralları getirdiğini vurgulamıştır. Kararda, Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığının 2019 tarihli, kâr amacı gütmeyen kuruluşların terörün finansmanı amacıyla suistimalinin önlenmesine yönelik rehberinden alıntı yapılmış; bağışçı kimlik numarasının alındı belgesinde yer almasının terörizmin finansmanının ve suç gelirlerinin aklanmasının önlenmesi bakımından da gerekli, elverişli ve ölçülü bir tedbir olduğu kabul edilmiştir.

Üçüncü adım, kişisel verilerin korunması: Daire, KVKK’daki “kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgi” tanımı karşısında T.C. kimlik numarasının kişisel veri olduğunda şüphe bulunmadığını kabul etmiştir. Ancak KVKK 5/1’deki açık rıza kuralının istisnaları 5/2’de sayılmıştır. Derneğe alındı belgesiyle yapılan bağışta, Türk Borçlar Kanunu’nun 285 ve devamı maddeleri anlamında tek tarafa borç yükleyen bir bağışlama sözleşmesi kurulmaktadır. Sözleşmenin geçerliliği ve ifası için bağışlayanın kimliğinin açık ve net biçimde tespiti gerektiğinden, kimlik numarasının alındı belgesine yazılması:

  • KVKK 5/2-c (bir sözleşmenin kurulması veya ifasıyla doğrudan ilgili olması kaydıyla taraflara ait verilerin işlenmesinin gerekli olması) ve
  • KVKK 5/2-f (ilgili kişinin temel hak ve özgürlüklerine zarar vermemek kaydıyla veri sorumlusunun meşru menfaati)

kapsamında, açık rıza aranmaksızın veri işlenebilecek hâller arasında görülmüştür. Sonuç olarak düzenlemede Anayasa’nın 20. maddesine ve KVKK’ya aykırılık bulunmadığı, düzenlemenin konu unsuru yönünden de hukuka uygun olduğu belirtilmiştir.

📎 Kararın tam metni: Danıştay 10. Dairesinin 21.04.2025 tarihli, E.2021/7696, K.2025/2125 sayılı kararı PDF olarak buradan okunabilir.

🗣️ Karşı oy: yönetmelik kanunun sınırını aştı mı?

Kimlik numarası alanına ilişkin hüküm oy çokluğuyla kurulmuştur. Karşı oy yazan üyeler meseleye kanunilik açısından yaklaşmıştır:

  • Dernekler Kanunu’nun 11. maddesi yönetmeliğe yalnız alındı belgesinin şekli, bastırılması, onaylanması ve kullanılmasını düzenleme yetkisi verir; bağışçının kimlik numarasının belgeye yazılmasına ilişkin bir kanun hükmü yoktur.
  • Terörün finansmanı ve suç gelirlerinin aklanmasının önlenmesi amacı, bağışçılara değil derneklerin faaliyetlerine yönelik denetimle sağlanabilir; bağışçının verisini işlemek bu amaç bakımından gerekli ve orantılı değildir.
  • Suç gelirlerinin aklanmasının önlenmesine ve terörizmin finansmanının önlenmesine ilişkin kanunlar da derneğe para yatıranların kimlik numarasının işlenmesine yetki vermemektedir.
  • Daire, dernek üyelerinin kimlik numarası dahil bilgilerinin beyannameye işlenmesini öngören 2018 tarihli yönetmelik değişikliğini 15.04.2021 tarihli E.2018/5249, K.2021/1855 sayılı kararıyla iptal etmiş, bu karar İdari Dava Daireleri Kurulunun 23.03.2022 tarihli E.2022/54, K.2022/945 sayılı kararıyla onanmıştır.

Karşı oya göre aynı ölçüt bu dosyaya da uygulanmalı ve kimlik numarası alanı ile bağlı ibareler iptal edilmeliydi.

🏛️ Dernek yönetimleri bakımından anlamı

Karar, dernek gelirlerinin kayıt düzeni ile kişisel verilerin korunması arasındaki dengeye ilişkin önemli bir değerlendirme içermektedir. Kararın ortaya koyduğu noktalar şöyle özetlenebilir:

  • Alındı belgesine bağışçının kimlik numarasının yazılmaması, 5253 sayılı Kanun’un 32/1-d hükmü kapsamında yönetim kurulu başkanına idari para cezası uygulanmasına konu olmuştur.
  • Daireye göre bağış ilişkisi bir sözleşme olduğundan bağışçının kimlik verisinin işlenmesi KVKK 5/2-c ve f bentleriyle karşılanmaktadır; ayrıca açık rıza aranmamıştır.
  • Telefon ve e-posta alanı esastan incelenmemiştir; bu alanın hukuka uygunluğu konusunda Daire görüş bildirmemiştir.
  • Karar ilk derece kararıdır ve temyiz yolu açıktır; kesinleşip kesinleşmediği karar metninden anlaşılamamaktadır.

Kişisel verilere ilişkin başka idari yargı kararları için sitemizdeki avukata sağlık verisi verilmesi yazısına; aleni verilerin işlenmesinde amaç ölçütü için AYM 2020/32193 yazısına bakılabilir.

❓ Soru ve cevaplar

Derneğe bağış yapanın kimlik numarası alındı belgesine neden yazılıyor?

Dernekler Yönetmeliği ekindeki Ek-17 alındı belgesi örneğinde para yatıranın adı soyadı, T.C. kimlik numarası (tüzel kişiler için vergi numarası) alanları bulunmaktadır. Yönetmeliğin 45. maddesinin son fıkrası, örnekteki tüm bilgilerin eksiksiz doldurulmasını öngörür. Danıştay 10. Dairesi bu düzenlemeyi Dernekler Kanunu’nun 11. maddesindeki yetkiye dayalı ve hukuka uygun bulmuştur.

Bağışçının açık rızası alınmadan kimlik numarası işlenebilir mi?

Dairenin çoğunluk görüşüne göre derneğe yapılan bağış bir bağışlama sözleşmesidir ve bağışlayanın kimliğinin tespiti sözleşmenin geçerliliği ve ifası için gereklidir. Bu nedenle veri işleme KVKK 5/2-c ve f bentlerine dayanır ve açık rıza aranmaz. Karşı oy ise düzenlemenin kanuni dayanaktan yoksun olduğu görüşündedir.

Cezayı kim öder: dernek mi, başkan mı?

Dernekler Kanunu’nun 33/2 maddesine göre 32. maddede geçen “dernek yöneticileri” ibaresi dernek yönetim kurulu başkanını ifade eder. Bu dosyada 1.730,00 TL idari para cezası, dernek yönetim kurulu başkanı sıfatıyla davacıya verilmiştir.

Telefon ve e-posta alanı da hukuka uygun bulundu mu?

Hayır, bu konuda esasa ilişkin bir değerlendirme yapılmamıştır. Ceza yalnızca kimlik numarası alanının boş bırakılmasına dayandığı için telefon ve e-posta alanı uygulama işleminin dayanağı sayılmamış; 09.07.2020 tarihli değişikliğe karşı 60 günlük dava süresi geçtiğinden bu istem süre aşımı nedeniyle reddedilmiştir.

Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında; kişisel veriler ve idare hukukuna ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Danıştay 10. Dairesinin Bedesten / mevzuat.adalet.gov.tr üzerinden yayımlanan ilk derece kararından derlenmiştir. Karar metninde davacının, vekillerin ve derneğin adları yer almamaktadır. Karara karşı Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunda temyiz yolu açık olup sonraki aşamalar karar metninden anlaşılamamaktadır. Benzer görünen bir dosyada sonuç; uygulanan cezanın dayanağına, dava açma süresine, yürürlükteki mevzuata ve yargı merciinin değerlendirmesine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.

Avukat Veli Savun

İstanbul Barosu'na kayıtlı avukat (sicil no 75235) ve arabulucu (sicil no 50392). Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2013 mezunu. Savun Hukuk & Danışmanlık'ın kurucu avukatı. Çalışma alanları: forex ve kripto para dolandırıcılığından doğan ceza ve alacak davaları, bilişim, icra ve aile hukuku.

İlgili Makaleler

Av. Veli Savun

Soru & Cevap · İstanbul Barosu 75235

Bu konuda sorunuz mu var?

Sorunuzu yazın, Av. Veli Savun bu sayfada yanıtlasın. Adınızı yazmanız gerekmez.

Örnek sorular — birine dokunun, kendi durumunuza göre düzenleyin:

Kişisel verileriniz hakkında

Savun Hukuk & Danışmanlık, soru ve yorumunuzu sitede yayımlamak ve yanıtlamak; "beni arasın" seçeneğini işaretlerseniz telefon numaranızı yalnız sizi aramak için işler (6698 s. KVKK m.5/2-c ve f). Rumuzunuz ve metniniz yayımlanır; telefonunuz, IP adresiniz ve metnin temizlenmeden önceki hali yayımlanmaz. Telefon kaydı talebiniz sonuçlandıktan sonra en geç 12 ay içinde silinir. Haklarınız (m.11) için büromuza başvurabilirsiniz.

Yanıtlar genel bilgilendirme niteliğindedir; avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz ve somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez. Tüm soru ve cevaplar →

Başa dön tuşu
WhatsApp'tan yazın
🌐 English — international victims of online investment fraud