🏗️ Riskli Yapı Nedir?
Riskli yapı, 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun’a göre; riskli alan içinde veya dışında olup ekonomik ömrünü tamamlamış olan ya da yıkılma veya ağır hasar görme riski taşıdığı bilimsel ve teknik verilere dayanılarak tespit edilen yapıları ifade etmektedir. Bir yapının riskli sayılabilmesi için mutlaka riskli alan içinde bulunması gerekmez; tek başına herhangi bir lokasyondaki bir bina da riskli yapı olarak tespit edilebilir.
Riskli yapı kavramı, kentsel dönüşüm sürecinin temel taşıdır. Bir yapının riskli olarak tespit edilmesi, o yapının kentsel dönüşüm kapsamına alınmasının ilk adımını oluşturur. Tespit sonrasında tahliye, yıkım ve yeniden inşa süreçleri başlatılmaktadır.
🏗️ Riskli Yapı Tespit Kriterleri
Bir yapının riskli olarak tespit edilmesi için belirli teknik kriterlerin karşılanması gerekmektedir. Bu kriterler, yapının fiziksel durumundan deprem performansına kadar geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır.
Taşıyıcı Sistem Performansı
Riskli yapı tespitinde en önemli kriter, yapının taşıyıcı sisteminin deprem performansıdır. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) kapsamında yapılan performans analizinde, yapının tasarım depremi altında göstereceği davranış değerlendirilir. Taşıyıcı sistemdeki kolon, kiriş ve perde gibi elemanların deprem kuvvetleri karşısında yeterli dayanıma sahip olup olmadığı incelenir.
Beton Dayanımı
Betonarme yapılarda beton basınç dayanımı, riskli yapı tespitinin temel parametrelerinden biridir. Mevcut beton dayanımını belirlemek için yapının kritik kat kolon ve perdelerinden tahribatsız yöntemlerle ölçüm yapılır ve beton karot numuneleri alınır. Numunelerden elde edilen ortalama beton dayanımının yüzde 85’i mevcut beton dayanımı olarak kabul edilir. Düşük beton dayanımı, yapının riskli olarak tespit edilmesinde belirleyici bir faktördür.
Donatı Durumu
Yapıdaki donatı çeliğinin akma sınırı, donatı çapı, aralığı ve korozyon durumu da riskli yapı tespitinde dikkate alınan önemli kriterlerdir. Yetersiz donatı, korozyona uğramış donatı veya projeye aykırı donatı yerleşimi yapının deprem performansını doğrudan olumsuz etkileyen faktörlerdir.
Zemin ve Temel Durumu
Yapının inşa edildiği zeminin özellikleri ve temel sisteminin yeterliliği de riskli yapı değerlendirmesinde önemli bir rol oynar. Zemin etüdü sonuçları, sıvılaşma riski, heyelan tehlikesi ve temel-zemin etkileşimi gibi faktörler yapının deprem performansını doğrudan etkilemektedir.
Yapısal Hasar Durumu
Yapıda mevcut olan çatlaklar, kolon ve kirişlerdeki hasar izleri, deformasyonlar ve yapısal bozulmalar riskli yapı tespitinde değerlendirilen kriterler arasındadır. Özellikle taşıyıcı elemanlardaki hasarlar, yapının güvenliği açısından kritik öneme sahiptir.
Ekonomik Ömür
Bir yapının ekonomik ömrünü tamamlamış olması da riskli yapı olarak tespit edilmesinin nedenlerinden biridir. Yapının yaşı, kullanılan malzemelerin bozulma düzeyi, bakım durumu ve genel fiziksel kondisyonu bu değerlendirmede göz önünde bulundurulur.
🏗️ Riskli Yapı Tespiti Kimler Tarafından Yapılır?
Riskli yapı tespiti, Kentsel Dönüşüm Başkanlığı tarafından lisanslandırılmış kuruluşlar tarafından yapılmaktadır. Bu kuruluşlar, inşaat mühendisliği alanında yetkin uzmanlardan oluşan ve gerekli teknik donanıma sahip olan firmalar arasından seçilmektedir.
Lisanslı kuruluşlar, yapının yerinde incelenmesi, numune alınması, laboratuvar testlerinin yapılması ve performans analizinin gerçekleştirilmesi aşamalarını tamamlayarak riskli yapı tespit raporu düzenlemektedir. Bu rapor, yapının riskli olup olmadığını bilimsel verilerle ortaya koyan resmi bir belgedir.
🏗️ Riskli Yapı Tespiti Nasıl Yaptırılır?
Riskli yapı tespiti yaptırmak için yapı maliklerinden herhangi birinin veya kanuni temsilcisinin lisanslı bir kuruluşa başvurması yeterlidir. Tüm maliklerin birlikte başvurması zorunlu değildir; tek bir malik dahi tespit başvurusunda bulunabilir.
Başvuru sonrasında lisanslı kuruluş yapıya gelerek gerekli incelemeleri yapar. Yapının taşıyıcı sistemi incelenir, beton ve donatı numuneleri alınır, zemin bilgileri değerlendirilir ve performans analizi yapılır. Tüm bu veriler ışığında hazırlanan rapor Kentsel Dönüşüm Müdürlüğüne sunulur.
🏗️ Riskli Yapı Tespitinin Hukuki Sonuçları
Bir yapının riskli olarak tespit edilmesi, önemli hukuki sonuçlar doğurmaktadır. Tespit sonrasında yapı malikleri ve sakinleri için belirli haklar ve yükümlülükler ortaya çıkar.
Tahliye Yükümlülüğü
Riskli yapı olarak tespit edilen binanın belirli bir süre içinde tahliye edilmesi gerekmektedir. Maliklere ve kiracılara tahliye için süre verilir ve bu süre içinde yapının boşaltılması zorunludur. Süresinde tahliye gerçekleşmezse idari yoldan zorunlu tahliye uygulanabilmektedir.
Yıkım Süreci
Tahliye sonrasında riskli yapının yıkılması gerekmektedir. Malikler yapıyı kendileri yıktırabilecekleri gibi, süresinde yıkım gerçekleşmezse Kentsel Dönüşüm Başkanlığı tarafından idari yoldan yıkım yapılabilmektedir.
Mali Haklar
Riskli yapı tespiti sonrasında malikler, kiracılar ve sınırlı ayni hak sahipleri çeşitli mali haklardan yararlanabilmektedir. Kira yardımı, taşınma yardımı, kredi desteği ve faiz desteği gibi imkânlar kentsel dönüşüm sürecinde hak sahiplerine sağlanmaktadır.
İtiraz Hakkı
Riskli yapı tespitine karşı maliklerin itiraz hakkı bulunmaktadır. Tespit raporunun tebliğinden itibaren 15 gün içinde Kentsel Dönüşüm Müdürlüğüne itiraz edilebilir. İtiraz, teknik heyetler tarafından değerlendirilir ve karara bağlanır. İtirazın reddi halinde idari yargıda dava açma hakkı da mevcuttur.
🏗️ Riskli Yapı ile Riskli Alan Arasındaki Fark
Riskli yapı ve riskli alan birbirinden farklı kavramlardır. Riskli yapı, tek bir binayı ifade ederken; riskli alan, zemin yapısı veya üzerindeki yapılaşma nedeniyle can ve mal kaybına yol açma riski taşıyan ve Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen geniş bölgeleri kapsamaktadır.
Riskli yapı tespiti bireysel başvuru ile yapılabilirken, riskli alan ilanı için Kentsel Dönüşüm Başkanlığının hazırlık çalışması yapması ve Cumhurbaşkanı kararı gereklidir. Riskli alan ilan edilen bölgedeki tüm yapılar, ayrıca riskli yapı tespiti yapılmasına gerek kalmaksızın dönüşüm kapsamına alınmaktadır.
Bu makalede yer alan bilgiler güncel olmayabilir veya kesin olarak doğruyu içermeyebilir. Makale kullanılarak yapılan başvuru, şikayet ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
